Միլոշ Ֆորման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Միլոշ Ֆորման
չեխ․՝ Miloš Forman
Milos Forman.jpg
Ծնվել է փետրվարի 18, 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Čáslav, Բերոունի շրջան, Central Bohemian Region, Չեխիա[2][3]
Մահացել է ապրիլի 13, 2018({{padleft:2018|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[2][3] (86 տարեկանում)
Մահվան վայր Դանբերի, Ֆեյրֆիլդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[4]
Կրթություն Երաժշտական արվեստի ակադեմիա
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Flag of the Czech Republic.svg Չեխոսլովակիա
Flag of the Czech Republic.svg Չեխիա
Կրոն հուդայականություն
Մասնագիտացում կինոռեժիսոր, կինոպրոդյուսեր, դերասան, դրամատուրգ, սցենարիստ և կինոդերասան
Ամուսին Jana Brejchová, Věra Křesadlová և Մարտինա Ֆորմանովա
Պարգևներ Մեդալ «Մատուցած ծառայությունների համար», Ամերիկայի ռեժիսորների համքարության մրցանակ, Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար, Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար, European Film Awards համաշխարհային կինոյում եվրոպական ավանդի համար, BAFTA մրցանակ լավագույն ֆիլմի համար, David di Donatello for Best Foreign Director, Los Angeles Film Critics Association Award for Best Director, Ոսկե Գլոբուս լավագույն ռեժիսորի համար, Ոսկե արջ և «Սեզար» մրցանակ լավագույն օտարալեզու ֆիլմի համար
IMDb ID ID 0001232
milosforman.com

Յան Տոմաշ Ֆորման (անգլ.՝ Jan Tomáš Forman (ˈjan ˈtomaːʃ ˈforman), փետրվարի 18, 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[1][2][3], Čáslav, Բերոունի շրջան, Central Bohemian Region, Չեխիա[2][3] - ապրիլի 13, 2018({{padleft:2018|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[2][3], Դանբերի, Ֆեյրֆիլդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[4], Չեխոսլովակիա), հայտնի է որպես Միլոշ Ֆորման ([ˈmɪloʃ ˈforman], անգլ.՝ /ˈmiːloʊʃ ˈfɔərmən/), չեխ ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, պրոֆեսոր, մինչև 1968 թվականը հիմնականում ապրել և աշխատել է Չեխոսլովակիայում։

Ֆորմանը Չեխոսլովակյան նոր ալիքի (այժմ՝ Չեխական) ամենանշանակալի ռեժիսորներից մեկն էր։ 1967 թվականին գավառական քաղաքում չարաբաստիկ սոցիալական երևույթների նատուրալիստական պատկերմամբ նրա «Հրշեջների պարահանդես» ֆիլմը կինոքննադատների և Չեխոսլովակիայի իշխանությունների կողմից որակվել է Արևելյան Եվրոպայի կոմունիզմի նկատմամբ խայթող սատիրա, ինչը հանգեցրել է երկար տարիներ ֆիլմի արգելքին Ֆորմանի հայրենիքում։

Այն բանից հետո, երբ Ֆորմանը հեռացավ Չեխոսլովակիայից, նրա ֆիլմերից երկուսը՝ «Թռիչք կկվի բնի վրայով» և «Ամադեուս» առանձնահատուկ ճանաչում ձեռք բերեցին, երկուսն էլ Ֆորմանին բերեցին Օսկար՝ «Լավագույն ռեժիսոր» անվանակարգում։ «Թռիչք կկվի բնի վրայով» ֆիլմը երկրորդն էր կինոյի պատմության մեջ, որ նվաճեց 5 մեծ արձանիկները (Լավագույն ֆիլմ, Առաջին պլանի լավագույն դերասան, Առաջին պլանի լավագույն դերասանուհի, Լավագույն ռեժիսոր, Լավագույն սցենար)՝ հաջորդելով 1934 թվականի «Դա տեղի է ունեցել մի անգամ գիշերը» ֆիլմին. 1991 թվականի «Գառնուկների լռությունը» ֆիլմից հետո այդ կատարյալ համակցությունը չի հաջողվում կրկնել և ոչ մի ֆիլմի։ Ֆորմանը որպես «Լավագույն ռեժիսոր» Օսկարի է ներկայացվել նաև «Ժողովուրդն ընդդեմ Լարի Ֆլինթի» ֆիլմի համար։ Նա նաև ստացել է «Ոսկե Գլոբուս», Կաննի կինոփառատոնի, BAFTA, «Սեզար», «Դավիդ դի Դոնատելլո», Եվրոպական ֆիլմերի ակադեմիայի և Չեխական առյուծ կինոմրցանակներ։[5]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆորմանի սիրելի ֆիլմերը
Sight & Sound-ի հարցմամբ (2002)[6]

Ծնվել է Չեխոսլովակիայի Չասլավ քաղաքում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ֆորմանի հայրը ձերբակալվել է ֆաշիստների կողմից արգելված գրականության տարածման մեղադրանքով և սպանվել Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբարում։ Մայրը 1943 թվականին մահացել է Օսվենցիում[7]: Իր ինքնակենսագրական «Շրջադարձ» (Turnaround) գրքում Ֆորմանը գրում է, որ պատերազմից հետո պարզել է, որ իր կենսաբանական հայրը եղել է հրեա ճարտարապետ Օտտո Կոնը (1887—1965), ով, Հոլոքոստից փրկվելով, 1940-ականներին տեղափոխվել էր ԱՄՆ[8]:

Սովորել է Պոդեբրադիի Պոդեբրադյան ամրոցում գտնվող գիշերօթիկում Չեխիայի ապագա առաջին նախագահ Վացլավ Հավելի և Մաշինովի եղբայրների հետ։ Համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերել «Սև Պյոտր» (1963) ֆիլմով՝ ստանալով Լոկարնոյի կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակը։ Խայթիչ սատիրական «Հրշեջների պարահանդես» («Այրում է, իմ տիրուհի», 1967) ֆիլմում շատերին գուշակեցին Պրահայի գարնան մտածելակերպը։ 1968 թվականին խորհրդային զորքերի Չեխոսլովակիա ներխուժումից հետո Ֆորմանը արտագաղթեց ԱՄՆ։

Ամուսնացած է եղել չեխ դերասանուհի Յանա Բրեյխովայի հետ։ Միլոշ Ֆորմանի հորեղբայրը (կենսաբանական հոր հարազատ եղբայրը) ճարտարապետ Կարլ Կոնն է (1894—1979)։ Խորթ եղբայրը ամերիկյան մաթեմատիկոս Ջոզեֆ Կոնն է (Joseph J. Kohn, ծնվ. 1932

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմագրություն
Տարի Ֆիլմ ներկայացվել է Օսկարի շահել է Օսկար Ռեժիսոր Գրող Դերասան Դեր
1954 Stříbrný vítr (Արծաթե գինի) Այո
1955 Nechte to na mně (Թող դա ինձ) Այո
1958 Štěňata (Քոթոթներ) Այո
1960 Laterna magika II Այո
1963 Kdyby ty muziky nebyly Այո
1963 Լսումներ (Konkurs) Այո
1964 Սև Պյոտր (Černý Petr) Այո Այո
1964 Շիկահերի սիրային արկածները (Lásky jedné plavovlásky) 1 Այո Այո
1966 Dobře placená procházka Այո
1967 Հրշեջների պարահանդես (Hoří, má panenko) 1 Այո Այո
1971 Հատում Այո Այո
1971 Ես կարոտում եմ Սոնյա Հենիին (կարճամետրաժ ֆիլմ) Այո
1973 Ութի անուրջներ Այո
1975 Թռիչք կկվի բնի վրայով 9 5 Այո
1979 Մազեր Այո
1981 Ռեգթայմ 8 Այո
1984 Ամադեուս 11 8 Այո
1986 Այրոց Այո Դմիտրի
1989 Վալմոն 1 Այո Այո
1989 Նոր տարվա օրը Այո Լազլո
1996 Ժողովուրդն ընդդեմ Լարի Ֆլինթի 2 Այո
1999 Մարդը լուսնի վրա Այո
2000 Պահպանելով հավատը Այո Հայր Հավել
2006 Գոյայի ուրվականները Այո Այո
2008 Չելսին ժայռերի վրա Այո
2009 Peklo s princeznou (Դժոխք արքայադստեր հետ) Այո
2011 Մյունխենի ուրվականը Այո Այո
2011 Սիրեցյալները (Les Bien-aimés) Այո Յարոմիլ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]