Կրիկետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կրիկետ
Pollock to Hussey.jpg
Տեսակ թիմային խաղ
Ծագման երկիր Անգլիա Անգլիա
Ստեղծվել է 18-րդ դար
Թիմ մեծ 11
Հարմարանք մական, գնդակ
Օլիմպիական խաղեր 1900 թվական
Cricket Վիքիպահեստում

Կրիկետ[1][Ն. 1] (անգլ.՝ cricket), թիմային ոչ հպումային մարզաձև, որը պատկանում է այն խաղերի շարքին, որոնց մեջ օգտագործվում է մական և գնդակ: Խաղը ստեղծվել է 18-րդ դարում Անգլիայի հարավում: 18-րդ դարի վերջում այն դարձել է ազգային մարզաձևերից մեկը: Բրիտանական կայսրության ընդարձակումը նպաստել է խաղի տարածմանն ամբողջ աշխարհում: Առաջին թեստային հանդիպումները թիմային հավաքականների միջև անցկացվել են 19-րդ դարի կեսերին[⇨]: Կրիկետային մրցախաղը մրցույթ է երկու թիմերի միջև, որոնցից յուրաքանչյուրի կազմում խաղում է 11 մարզիկ: Խաղն անցկացվում է խոտածածկ դաշտում, որն ունի էլիպսի ձև: Խաղադաշտի կենտրոնում գտնվում է ուղղանկյուն հողապատ հրապարակը՝ պիտչը[⇨]: Պիտչի երկարությունը հասնում է 22 յարդի կամ 20 մետրից քիչ ավելիի, լայնությունը՝ 10 ֆուտի կամ 3 մետրի: Պիտչի ծայրերում կանգնեցված են փայտե դռնակներ: Պիտչի ծայրերում խաղային շրջաններն իր հիմնական խաղատարածքից սահմանազատված են շերտագծերով՝ կրիզներով:

Թիմերը հերթականությամբ հարվածում են գնդակին և խաղում դաշտում՝ փորձելով հավաքել սահմանված առավելագույն միավորները կամ համապատասխանաբար փորձում են խանգարել մրցակցին այդ հարցում: Խաղի ձևաչափի հետ կախված՝ թիմը կարող է հարվածել գնդակին մեկ անգամ կամ երկու անգամ անընդմեջ: Կրիկետում գոյություն ունի երկու հիմնական խաղային դիրք՝ գնդակը նետողը՝ բոուլերը (անգլ.՝ bowler) և բեթսմենը (անգլ.՝ batsman)՝ գնդակը մականով անդրադարձնողը[Ն. 2]: Խաղային որոշ պահերում առանցքային դեր է կատարում ուիքեթ-քիփերը[⇨]: Քայլերը կրիկետում կոչվում են իննինգսներ: Դաշտում խաղացող թիմի մարզիկները ցրված են լինում դաշտի ամբողջ տարածությունով մեկ, իսկ մրցակիցներից ներկայացված են լինում միայն երկու բեթսմենը: Յուրաքանչյուր իննինգսի ժամանակ դաշտում խաղացող թիմի բոուլերը նետում է գնդակը հակառակորդ թիմի բեթսմենին ամբողջ պիտչի երկայնքով: Բեթսմենը փորձում է հարվածել գնդակին այնպես, որ գնդակը հասնի դաշտի սահմաններին կամ թռչի մրցակիցներից բավականաչ հեռու, ինչը թույլ կտա բեթսմենին վազել պիտչի մյուս հատվածը: Հաջողության և որոշ այլ պայմանների պահպանման դեպքում բեթսմենի թիմը միավորներ՝ ռաներ է վաստակում (անգլ.՝ run՝ «վազք»)[⇨]: Բացի դրանից, որոշ խաղային պայմաններ հաղթահարելու արդյունքում (մասնավորապես՝ գնդակը մինչև գետնին հպվելը բռնելու, բեթսմենի փայտե դռնակները կոտրելու և այլն) բեթսմենը խաղից դուրս է մնում[⇨]: Իննինգսները շարունակվում են մինչև այն պահը, երբ հետ մղող թիմի բոլոր տասը բեթսմենները դուրս են մնում խաղից, ինչից հետո թիմերը փոխում են իրենց դերերը: Բոուլերները փոխարինում են մեկը մյուսին վեց նետումներից հետո, որոնց հավաքակազմը կոչվում է օվեր [⇨]:

Գոյություն ունեն պրոֆեսիոնալ կրիկետային հանդիպումներ անցկացնելու մի քանի ընդունված ձևաչափեր[⇨]: Տարբեր ձևաչափերը կարող են իրապես տարբերվել իրարից մի քանի պարամետրերով, օրինակ՝ խաղի տևողությամբ: Կարճ խաղերը ներառում են ընդամենը 20 օվերներ, ինչը կազմում է շուրջ 3,5 ժամ, իսկ թեստային խաղերը, որոնք անցկացվում են միայն առաջատար հավաքականների միջև, կարող են տևել մինչև հինգ օր՝ օրական 6 ժամ տևողությամբ: Խաղի կանոնների փոփոխության իրավունքը պատկանում է Մերիլեբոնյան կրիկետային ակումբին, որն աշխարհի ամենախոշոր կրիկետային ապրանքանիշն է[2]: Կրիկետի համաշխարհային կարգավորումները ձեռնարկում է Կրիկետի միջազգային խորհուրդը, որի կազմի մեջ այժմ մտնում են 106 անդամներ, որոնցից ընդամենը տասն ունեն լիարժեք կարգավիճակ[3]:

Խաղի կանոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղի կանոններն ստեղծում և փոփոխում է Մերիլեբոնի կրիկետի ակումբը[4]: Բացի այդ, Կրիկետի միջազգային խորհուրդը մշակել է խաղի ստանդարտ կանոններ թեստային և մեկօրյա միջազգային մրցախաղերի համար[5][6]: Երկրի ներսում անցկացվող առաջնությունների համար լրացուցիչ պայմանների ստեղծումն ու կիրառումը տնօրինում են կրիկետի ազգային ֆեդերացիաները: Խաղի կանոնները նախատեսում են մրցախաղերի անցկացման մի քանի ձևաչափեր, այդ թվում սահմանափակ թվով օվերների համակարգով: Համակարգը ներառում է մեկ կամ երկու իննինգսներով մրցախաղերի անցկացում, որոնք կարող են սահմանափակված լինել ժամանակով կամ էլ օվերների քանակով: Կանոններում ավանդաբար օգտագործվում են անգլիական չափերի համակարգը, միևնույն ժամանակ կանոնների նոր հրատարակությունը ներառում է միավորների միջազգային համակարգի չափման միավորները:

Կանոնների հավաքածուն ներառում է հետևյալ բաժինները՝ նախաբան, ներածական, 42 կանոններ և 4 հավելված: Նախաբանում ներկայացված է կանոնների ու «Մերիլեբոն» ակումբի համառոտ պատմությունը: Ներածականը ներառում է համեմատաբար վերջերս ընդունած կանոնները: Այս բաժինը նյութեր է պարունակում էթիկայի չափանիշների վերաբերյալ: Կանոնները փոխվել են ութ անգամ: Փոփոխությունները վերաբերել են վատ լուսավորությանը, վիճակահանության կարգին, խաղի բարոյական սկզբունքներին և կրիկետի այլ բնագավառներին[7]:

Խաղի կանոնների ցանկը և դրանց համառոտ բովանդակությունը ներկայացված են ստորև:

Խաղացողներ և մրցավարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մրցախաղի մրցավար

Առաջին 4 կանոնները վերաբերում են մրցախաղի մասնակիցներին՝ խաղացողներին, մրցավարներին և մարկյորներին:

Կանոն 1: Խաղացողներ: Կրիկետի թիմը կազմված է 11 խաղացողից, այդ թվում նաև ավագից: Պաշտոնական մրցումներից դուրս կարող են պայմանավորվել ավելի մեծ թվով խաղացողների համար, բայց դաշտում չեն կարող գտնվել 11-ից ավելի խաղացողներ[8]:

Կանոն 2: Փոխարինումներ: Կրիկետում կարող են փոխարինել վնասվածք ստացած խաղացողին, ընդ որում փոխարինած խաղացողը չի կարող հարվածել գնդակին, նետել, պաշտպանել դռնակը կամ գործել ավագի դերում: Վերականգնման և արբիտրի համաձայնության դեպքում փոխարինված խաղացողը վերադառնում է դաշտ: Վազելու անընդունակ բեթսմենը կարող է ունենալ իր ռանները, որը կատարում է վազքը, իսկ բեթսմենը շարունակում է հետ մղել: Եթե խաղացողը մտնում է դաշտ առանց արբիտրի հրամանի և կպչում է գնդակին, գնդակը անմիջապես դառնում է մեռյալ (Կանոն 23), իսկ հետ մղող թիմն ստանում է 5 ռան[9]:

Կանոն 3: Մրցավարներ: Մրցախաղում աշխատում են 2 մրցավարներ, որոնք հետևում են կանոնների կատարմանը, ընդունում անհրաժեշտ բոլոր որոշումները և դրանց մասին հայտնում մարկյորներին: Կանոնները չեն պահանջում 3-րդ մրցավարի առկայությունը, սակայն բարձր կարգի կրիկետում նա (գտնվելով դաշտից դուրս և օգնելով դաշտային խաղացողներին) կարող է աշխատել որոշակի մրցախաղում կամ մրցաշարում հատուկ հանգամանքների դեպքում[10].

Կանոն 4: Մարկյորներ: Խաղում ներկա են լինում 2 մարկյորներ, որոնք հետևում են մրցավարների ազդանշաններին և վարում հաշիվը[11]:

Դաշտ և ինվենտար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տղամարդկանց կրիկետում գնդակը կարող է կշռվել 5,5-ից մինչև 5,75 ունցիա (155,9-163 գ): Գնդակի շրջագիծը կարող է լինել 8 և 13/16-ից մինչև 9 դյույմ (22,4-22,9 սմ): Կարմիր գնդակն օգտագործվում է թեստային մրցախաղում:
Սպիտակ գնդակն օգտագործվում է սահմանափակ օվերներով կրիկետում:
Պիտչի պարամետրերը:
Դռնակը կազմված է 3 ուղղահայաց փայտե սյուներից, որոնք խրված են հողի մեջ, և փայտե 2 կապերից, որոնք կոչվում են բեյլեր (անգլ.՝ bails):

Կանոնների այս խմբում նկարագրվում են հիմնական այն պահանջները, որոնք ներկայացվում են մարզիկների ինվենտարին, պիտչին և դաշտին որպես ամբողջություն:

Կանոն 5: Գնդակ: Կրիկետի գնդակը պատրաստվում է խցանափայտից և ծածկվում կաշվով: Գնդակի շրջագիծը տատանվում է 8 և 13/16-ից մինչև 9 դյույմի կամ 22,4-22,9 սանտիմետրի սահմաններում: Այն պետք է կշռվի 5,5 ունցիայից ոչ պակաս և 5,75 ունցիայից ոչ ավելի, այսինքն՝ ունենա 155,9-163 գրամ զանգված: Մեկ իննինգսի շրջանակներում օգտագործվում է, որպես կանոն, 1 գնդակ: Բացառություն են կազմում այն դեպքերը, երբ գնդակը կորչում է. այդ դեպքում այն փոխարինվում է համանման գնդակով: Բացի այդ, դաշտային թիմը կարող է խնդրել գնդակը փոխել որոշակի թվով օվերներ խաղարկելուց հետո (թեստային մրցախաղերում՝ 80, մեկօրյա միջազգային մրցախաղերում՝ 34)[Ն. 3][12]:

Կանոն 6: Մական: Մականի երկարությունը չպետք է գերազանցի 38 դյույմը կամ 97 սանտիմետրը, իսկ լայնությունը՝ 4,25 դյույմը կամ 10,8 սանտիմետրը: Մերկ ձեռքը կամ ձեռնոցով ձեռքը գնահատվում է որպես մականի մաս: Մականի թիակը պետք է պատրաստվի փայտից[Ն. 4][13]:

Կանոն 7: Պիտչ: Պիտչը (անգլ.՝ pitch) 22 յարդ (մոտավորապես 22 մետր) երկարությամբ և 10 ֆուտ (մոտ 3 մետր) լայնությամբ ուղղանկյուն հողե տարածք է, որտեղ աճում է շատ կարճ խոտ: Պիտչի պատրաստմամբ զբաղվում է հատուկ ծառայությունը, սակայն մրցախաղի ժամանակ նրա վիճակին հետևում են միայն մրցավարները: Բացի այդ, մրցավարները որոշում են, թե արդյոք պիտչը հարմար է խաղի համար: Եթե այն ընդունվում է անիրագործելի, ապա մրցավարը, ստանալով երկու ավագների համաձայնությունը, կարող է ընտրել այլ պիտչ[Ն. 5][14]:

Կանոն 8: Դռնակներ: Դռնակները (անգլ.՝ wicket) կազմված են փայտե 3 սյուներից, որոնց բարձրությունը 28 դյույմ է (71 սանտիմետր): Սյուները դասավորված են պիտչի նեղ կողմի երկարությամբ և միմյանցից նույն հեռավորության վրա: Դռնակի լայնությունը 9 դյույմ է (22,86 սանտիմետր): Սյուների վրա կան 2 փայտե չամրացված կապե, որոնք կոչվում են բեյլեր (անգլ.՝ bails): Որոշ դեպքերում, օրինակ, քամու դեպքում, մրցավարները կարող են որոշում ընդունել առանց բեյլերի խաղի մասին[Ն. 6][15]:

Կանոն 9: Բոուլինգային, պոպպինգային և անդրադարձ կրիզներ: Կրիզներ (անգլ.՝ crease՝ «ծալվածք») են կոչվում շերտագծերը, որոնք սահմանազատում են այս կամ այն խաղային գոտին պիտչի հիմնական տարածությունից: Բոուլինգային կրիզը շերտագիծ է, որի կենտրոնում տեղադրված են դռնակի սյուները: Այս սահմանագիծը ցույց է տալիս բեթսմենի հետևի սահմանային գոտին՝ այդպիսով զուգահեռ լինելով պիտչի նեղ կողմին: Բոուլինգային կրիզի երկարությունը 8 ֆուտ և 8 դյույմ է (2,64 մետր): Պոպպինգային կրիզը ցույց է տալիս բեթսմենի առջևի սահմանային գոտին: Այս կրիզը զուգահեռ է բոուլինգային կրիզին և նրանից ունի 4 ֆուտ (1,2 մետր) հեռավորություն: Երկարության նվազագույն ցուցանիշը հաշվարկվում է դռնակի կենտրոնական սյան հարաբերությամբ, կրիզի առավելագույն երկարությունը սահմանված չէ: Դրա պատճառով պոպպինգային կրիզը միշտ երկար է բոուլինգայինից: Անդրադարձ կրիզները ուղղահայաց են բոուլինգային և պոպպինգային կրիզներին, դրանք նշում են նետում կատարող բոուլերի շարժման միջանցքը: Անդրադարձ կրիզների վերջերը դեմ են առնում պոպպինգային կրիզներին, իսկ դրանց երկարությունները սահմանափակվում են միայն ներքևից (8 ֆուտ կամ 2,4 մետր): Բոուլինգային կրիզի վերջը, իր հերթին, դեմ է առնում անդրադարձին[16]:

Կանոն 10: Խաղատարածքի նախապատրաստում և պահպանում: Նետման ժամանակ գնդակը գրեթե միշտ հեռանում է պիտչից, հետևաբար գնդակի «վարքը» մեծապես որոշում է ծածկույթի վիճակը: Այդ պատճառով էլ գլանելը, հնձումը և պիտչի նախապատչաստման ու պահպանման հետ կապված այլ ընթացակարգերը կատարվում են ըստ որոշակի պահանջների[17]:

Կանոն 11: Պիտչի ծածկում: Պիտչը համարվում է ծածկված, երբ մարզադաշտի աշխատակազմը նրանում անցկացնում են հատուկ ծածկույթ, որպեսզի կանխեն անձրևի կամ ցողի հետևանքով առաջացող վնասները: Կանոններում նշված են, որ ծածկույթի կարգը նախապես պետք է համաձայնեցվի 2 ավագների հետ: Պիտչի ծածկույթն զգալիորեն ազդում է գնդակի վարքի վրա բարձրությունից ետ թռչելիս: Պիտչի առջևի տարածքը, որտեղ բոուլերը վազում է նետումից առաջ, պետք է չոր մնա վնասվածքներից խուսափելու համար: Անհրաժեշտության դեպքում այդ մասը ևս կարող է ծածկված լինել[18]:

Մրցախաղի կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանոնների հերթական բլոկը սահմանում է մրցախաղի ընթացքի պահանջները:

Կանոն 12: Իննինգսներ: Խաղից առաջ թիմերը որոշում են՝ անցկացվելու է մեկ իննինգս (անգլ.՝ innings՝ «նետում»), թե հաղթողը որոշվելու է երկու պարտիաների արդյունքում: Բացի այդ, մրցակիցները պարզում են, թե արդյոք իննինգսները սահմանափակվելու են ժամանակով կամ օվերների քանակով: Գործնականում այդ պարամետրերը որոշվում են այս կամ այն մրցման կանոնակարգով: Եթե երկու իննինգսներով մրցախաղում չի հայտարարվում ֆոլլոու-օն (Կանոն 13), ապա թիմերը հերթով հարվածում են գնդակին: Իննինգսը համարվում է ավարտված, երբ թիմի բոլոր բեթսմենները հեռացվում են խաղից, ավագը հաղորդում է հայտարարությունը կամ իննինգսից հրաժարվելը, կամ էլ երբ ժամանակը կամ օվերների քանակն սպառվում է: Խաղից առաջ կատարվում է վիճակահանություն, որի արդյունքում հաղթած ավագն ընտրում է՝ իր թիմն առաջինը հարվածելու է գնդակին, թե խաղալու է դաշտում[19]:

Կանոն 13: Ֆոլլոու-օն: Այս կանոնն օգտագործվում է մրցախաղ 2 իննինգսներում խաղի ժամանակ[Ն. 7]: Եթե երկրորդը հետ մղած թիմը հավաքում է զգալիորեն ավելի քիչ ռաներ, քան առաջինը, ապա առաջին թիմը կարող է հայտարարել ֆոլլոու-օն, այսինքն՝ հակառակորդին ստիպի, որ երկրորդ իննինգսն անցկացնի հետ մղողի դերում առաջինից անմիջապես հետո: Այլ կերպ ասած, թիմերը հետ մղողի դերում կլինեն առաջին-երկրորդ-երկրորդ-առաջին սկզբունքով, այն դեպքում, երբ ստանդարտ սխեման ենթադրում է առաջին-երկրորդ-առաջին-երկրորդ հերթականություն: 5 և ավելի օր տևող խաղերում ռաների տարբերությունը պետք է լինի 200 ռան, իսկ 3 և 4 օրանոց խաղերում՝ 150 միավոր: Երկօրյա խաղում տարբերությունը 100 միավոր է, և վերջապես, մեկօրյա խաղում ֆոլլոու-օնի հայտարարումը հնարավոր է 75 ռանի տարբերության դեպքում[20]:

Կանոն 14: Հայտարարություն և հրաժարում: Այս կանոնը գործում է մրցախաղ 2 իննինգսներում խաղի ժամանակ[Ն. 7], եթե գնդակը հայտարարվում է մեռյալ[Ն. 8], հետ մղող թիմի ավագը կարող է իննինգսն ավարտել ցանկացած պահի: Այդ ընթացակարգը կոչվում է հայտարարություն (անգլ.՝ declaration): Ավագը հայտարարություն է անում այն դեպքում, եթե գտնում է, որ թիմը բավարար քանակով ռան է հավաքել հաղթելու համար: Ավագը նաև կարող է հրաժարվել իննինգսի անցկացումից մինչև նրա սկսվելը: Իննինգսը, որի անցկացումից թիմը հրաժարվել է, համարվում է խաղացված[21]:

Կանոն 15: Ընդմիջումներ: Մրցախաղը նախատեսում է տարբեր տևողությունների մի քանի տիպի ընդմիջումներ: Իննինգսների միջև թիմերը հանգստանում են 10 րոպե: Կան ընդմիջումներ լանչի, թեյախմության համար և հատուկ ընդմիջումներ ծարավը հագեցնելու համար: Ընդմիջումների գրաֆիկը պետք է համաձայնեցվի խաղից առաջ: Որոշ դեպքերում թույլատրվում է փոփոխել գրաֆիկը[22]:

Կանոն 16: Խաղի սկիզբ, խաղի դադարեցում: Ընդմիջումից հետո խաղը շարունակելու ազդանշան է ծառայում մրցավարի "Play" («խաղ») հրամանը: Խաղը դադարեցվում է "Time" («ժամանակ») հրամանով: Խաղի վերջին ժամը պետք է ներառի առնվազն 20 օվեր: Եթե ավելի քիչ օվեր են խաղում, մրցավարը խաղաժամանակը ավելացնում է նորմայի կատարման համար[23]:

Կանոն 17: Մարզում դաշտում: Խաղացողները մրցախաղի անցկացման օրերին պիտչը չեն կարող օգտագործել մարզումների համար: Կանոնի խախտումը պատժվում է որոշ ժամանակով խաղացողի հեռացումով: Արգելվում են փորձնական վազքերը մինչև նետումը, եթե մրցավարը գտնում է, որ դա կվատնի խաղալու ժամանակը[24]:

Հաշիվ և արդյունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժակ Կալլիսը հավաքել է ավելի քան 11000 ռան և քանդել 250-ից ավելի դռնակ ինչպես թեստային, այնպես էլ մեկօրյա կրիկետում[25]:

Կանոնների մեկ այլ խումբ նվիրված են միավորներ հավաքելուն և այն չափանիշներին, որոնք թույլ են տալիս որոշել մրցախաղի հաղթողին: Յուրաքանչյուր թիմի հաշիվը հաճախ ներկայացվում է m/n ձևով, որտեղ m-ը թիմի հավաքած ռաների քանակն է, իսկ n-ը՝ նրա տանուլ տված դռնակների քանակը[Ն. 9]: Օրինակ՝ եթե թիմը հավաքել է 100 ռան և կորցրել 1 դռնակ, թիմի հաշիվը կարող է ներկայացվել այսպես՝ 100/1 (1/100 կամ 100-1)[26]: Նշենք, որ մրցախաղի հաղթող է ճանաչվում թիմը, որն ավելի մեծ թվով ռան է հավաքել[Ն. 10]: Կորցրած դռնակների թիվը հաղթողին որոշելիս հաշվի չի առնվում[27][Ն. 11]:

Կանոն 18: Միավորների հավաքում: Թիմը վաստակում է 1 ռան, եթե նրա բեթսմենը հաջողությամբ վազում է պիտչի մի ծայրից մյուսը: Հետևաբար երկու բեթսմենների հաջողությունն էլ թիմին բերում է 2 ռան: Վազքը համարվում է կատարված, եթե բեթսմենը (2 բեթսմենները) իր պոպպինգային կրիզից վազել է իր մրցակցի պոպպինգային կրիզը և հողին կպել մականով կամ մարմնի որևէ մասով: Բեթսմենի մեկնարկն սկսվում է պիտչի մի ծայրից, հակառակորդինը՝ մյուս ծայրից: Բեթսմենը կարող է հրաժարվել վազքից դռնակը կորցնելու ռիսկի պատճառով (Կանոն 28): Վազքի անհաջող փորձը կոչվում է կարճ վազք (անգլ.՝ short run), մտածված կարճ վազքերը կարող են պատժվել համապատասխան կանոններով: Լրացուցիչ ռաները տրվում են մրցակիցների կողմից մի քանի կանոնների խախտման (Կանոններ 2, 24, 25, 41 և 42), դաշտի սահմաններից գնդակը դուրս գալու (Կանոն 19) կամ գնդակը կորցնելու (Կանոն 20) դեպքերում[28]:

Կանոն 19: Դաշտի սահմաններ: Դաշտի սահմանները խաղից առաջ որոշում են մրցավարները և թիմերի ավագները: Ցանկալի է, որ դաշտի սահմանը նշվի ամբողջ երկարությամբ: Եթե ետ մղած գնդակը դիպչում է սահմանին կամ անցնում է, բեթսմենի թիմն ստանում է 4 ռան: Եթե առանց դաշտին դիպչելու հասնում է սահմանին, թիմն ստանում է 6 ռան[29]:

Կանոն 20: Կորցրած գնդակ: Եթե գնդակը կորչում է կամ դառնում անհասանելի այլ հանգամանքներով, այն համարվում է կորած: Գնդակը կորած կարող է ճանաչել դաշտային ցանկացած խաղացող: Խախտողի մրցակիցն ստանում է լրացուցիչ ռաներ[Ն. 12]: Բացի այդ, հետ մղող թիմն ստանում է վաստակած ռաները, այդ թվում և նրանք, որոնք կատարվել են գնդակը կորած ճանաչելու պահին, կամ 6 ռան, եթե նրանց հաջողվել է հավաքել վեցից քիչ[30]:

Կանոն 21: Արդյունք: Մրցախաղի հաղթող է ճանաչվում ավելի շատ թվով ռան հավաքած թիմը: Եթե թիմերը վաստակել են հավասար թվով ռաներ, հայտարարվում է ոչ-ոքի-թայ (անգլ.՝ tie, չպետք է շփոթել draw հետ): Եթե թեստային կրիկետում թիմը չի հասցրել իր իննինգսն անցկացնել մինչև նշանակված ժամանակի ավարտը, հայտարարվում է ոչ-ոքի-դրոու (անգլ.՝ draw): Այդպիսով, խաղը կարող է ավարտվել թիմերից մեկի հաղթանակով, ոչ-ոքի՝ ըստ հաշվի կամ ոչ-ոքի ըստ ժամանակի[27]:

Կանոն 22: Օվեր: Օվերը (անգլ.՝ over) ներառում է 6 նետում, նոու-բոլը և ուայդ-բոլը չեն հաշվվում նրանցից որևէ մեկի փոխարեն: Բոուլերը չի կարող նետել 2 օվեր անընդմեջ[31]:

Կանոն 23: Մեռյալ գնդակ: Գնդակը խաղի մեջ է մտնում բոուլերի վազքի պահին և մեռյալ դառնում, երբ նրանով չի կարելի կատարել որևէ գործողություն: Երբ գնդակը դառնում է մեռյալ, հետ մղող թիմը չի կարող ռան վաստակել, իսկ բեթսմենը չի կարող հեռացվել խաղից: Գնդակը կարող է մեռյալ դառնալ մի շարք պատճառներով: Դրանցից ամենատարածվածներն են բեթսմենի հեռացումը խաղից և դաշտի սահմանին կպչելը[32]:

Կանոն 24: Նոու-բոլ: Նոու-բոլ (անգլ.՝ no ball՝ «ոչ գնդակ») իրավիճակ հայտարարվում է, եթե բոուլերը նետում է կատարում արգելված տեղից, եթե նա նետման ժամանակ ուղղում է արմունկը, եթե նետումը վտանգավոր է լինում, եթե նետումից հետո գնդակը 2 և ավելի անգամ դիպչում է պիտչին, եթե նետումից հետո գնդակը դիպչում է պիտչին, և եթե դաշտային խաղացողները գտնվում են արգելված վայրերում: Նոու-բոլը հետ մղող թիմին բերում է 1 ռան, իսկ նրա հավաքած մյուս ռաները պահպանվում են: Շատ դեպքերում բեթսմենը չի կարող հեռացվել խաղից, եթե գնդակը գտնվել է նոու-բոլ վիճակում[33]:

Կանոն 25: Ուայդ-բոլ: Եթե մրցավարը գտնում է, որ բեթսմենը հնարավորություն չի ունեցել ռան հավաքել բոուլերի սխալ նետման պատճառով, հայտարարվում է ուայդ-բոլ իրավիճակ (անգլ.՝ wide ball՝ «հեռավոր գնդակ»): Ուայդ-բոլ հայտարարվում է այն իրավիճակներում, երբ նետումից հետո գնդակն անցնում է բեթսմենի գլխի վրայով: Ուայդ-բոլ հայտարարելուց հետո թիմն ստանում է 1 ռան, իսկ մյուս ռաները պահպանվում են[34]:

Կանոն 26: Բայ և լեգ-բայ: Եթե գնդակը, որը չի գտնվում նոու-բոլ կամ ուայդ-բոլ իրավիճակներում, անցնում է հետ մղող բեթսմենի մոտով, ապա խաղարկման արդյունքում ձեռք բերած ռաները կոչվում են բայեր (եզակի թվով՝ բայ, անգլ.՝ bye): Եթե գնդակը դիպչում է բեթսմենին, բայց ոչ նրա մականին, ռաները կոչվում են լեգ-բայեր (անգլ.՝ leg bye): Լեգ-բայերը չեն հաշվում, եթե բեթսմենը չի փորձել հարվածել կամ խուսափել գնդակից: Թիմային վիճակագրության մեջ բայերը հաշվում են որպես սովորական ռաներ, միևնույն ժամանակ բեթսմենի անհատական վիճակագրության մեջ այդ միավորները չեն հաշվում[35]:

Բեթսմենին հեռացնելը խաղից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուիլյամ Գիլբերթ Գրեյսը՝ կրիկետի պատմության մեջ ամենաուժեղ բեթսմեններից մեկը[36]:

27-29-րդ կանոնները նկարագրում են խաղից բեթսմենի հեռացման հիմնարար սկզբունքները, իսկ 30-39-րդ կանոնները ներկայացնում են մեթոդներն ավելի կոնկրետ: Հարկ է նշել, որ, ի լրումն 30-39-րդ կանոններում նշված 10 եղանակների, բեթսմենը խաղը կարող է լքել սեփական նախաձեռնությամբ: Այն իրավիճակը, երբ բեթսմենն իննինգսի արդյունքներով չի հեռացվում խաղից, կոչվում է նոթ-աութ (անգլ.՝ not out՝ «չի հեռացվել»):

Կանոն 27: Բողոքարկում: Եթե դաշտային խաղացողները գտնում են, որ բեթսմենը պետք է հեռացվի խաղից, ապա նրանք մինչև հաջորդ մրցախաղը կարող են դիմել մրցավարին "How's That?" («Ինչպե՞ս է դա:») ձևակերպմամբ: Մրցավարը վերանայում է բողոքարկումը և որոշում, թե արդյոք բեթսմենը պետք է լքի խաղը: Խստորեն ասած՝ դաշտային խաղացողները պետք է մրցավարին հաղորդեն բեթսմենի՝ խաղից հեռացման բոլոր դեպքերը, այդ թվում՝ ակնհայտ: Սակայն այդ դեպքում բեթսմենը, որպես կանոն, լքում է դիրքը՝ առանց սպասելու ձևական ընթացակարգերին[37]:

Կանոն 28: Դռնակի քանդում: Գնդակով, բեթսմենի կողմից կամ դաշտային խաղացողի ձեռքի դաստակով, որով բռնել է գնդակը, դռնակը քանդելու դեպքերում բեթսմենը հեռացվում է խաղից: Դռնակը համարվում է քանդված, երբ ընկնում է առնվազն մեկ բեյլ[Ն. 13][38]:

Կանոն 29: Բեթսմենն իր գոտուց դուրս: Բեթսմենը համարվում է իր տարածքում, եթե նրա մարմնի որևէ մասը կամ նրա մականը գտնվում են պոպպինգային կրիզի հողում: Հակառակ դեպքում բեթսմենը կարող է խաղից հեռացվել հակառակորդի (Կանոն 38) կամ հակառակորդ թիմի հատուկ խաղացողների՝ ուիքեթ-քիպերի (39-րդ, 40-րդ կանոններ) կողմից դռնակը քանդելու պատճառով: Եթե դռնակը քանդելու պահին երկու բեթսմեններն էլ գտնվում են իրենց գոտուց դուրս, խաղից հեռացվում է այն մարզիկը, որն ավելի մոտ է գտնվում այդ դռնակին[39]:

Կանոն 30: Բոուլդ: Բոուլդ (անգլ.՝ bowled) իրավիճակն առաջանում է, երբ նետման ժամանակ գնդակը դռնակը քանդում է: Մինչև դարպասի քանդումը գնդակը չպետք է դիպչի մրցավարներից կամ խաղացողներից որևէ մեկին, բացառությամբ բեթսմենների: Գնդակը կարող է կպչել բեթսմենի մականին, ձեռնոցներին կամ էլ մարմնի ցանկացած մասին[40]:

Կանոն 31: Թայմդ-աութ: Նոր բեթսմենն իր նախորդին պետք է փոխարինի նրա հեռացումից 3 րոպեի ընթացքում, հակառակ դեպքում հեռացվում է և նոր բեթսմենը: Կանոնի խախտումը նշանակվում է թայմդ-աութ (անգլ.՝ timed out՝ «ժամանակն է») տերմինով: Այդ ընթացքում բեթսմենը կամ նրա խաղընկերը պետք է պատրաստվեն գնդակը նետելուն: Խաղընկերոջ մասնակցության դեպքում հիմնական բեթսմենը պետք է գտնվի իր գոտում[41]:

Կանոն 32: Քաթ: Քաթ (անգլ.՝ caught՝ «բռնել») է անվանվում իրավիճակը, երբ դաշտային խաղացողը բռնում է գետնին չդիպած գնդակը բեթսմենի կողմից հակահարվածելուց հետո: Գնդակը բռնելիս խաղացողը պետք է լինի դաշտում, այսինքն՝ նրա մարմնի որևէ մասը դաշտի սահմաններից դուրս գտնվող հողում չպետք է լինի: Նախքան բռնելը գնդակը չպետք է դիպչի դաշտի սահմաններից դուրս գտնվող որևէ օբյեկտի[42]:

Կանոն 33: Ձեռքով գնդակին դիպչելը: Եթե բեթսմենն առանց մրցակիցների համաձայնության և առանց ձեռքի մականի միտումնավոր դիպչում է գնդակին, ապա բեթսմենը հեռացվում է խաղից[43]:

Կանոն 34: Գնդակին կրկնակի հարվածելը: Եթե բեթսմենը երկու անգամ հարվածում է գնդակին՝ մտադրություն չունենալով պաշտպանել իր դռնակը և չունենալով մրցակիցների համաձայնությունը, ապա բեթսմենը հեռացվում է խաղից[44]:

Կանոն 35: Հարված դռնակին: Եթե բոուլերն արդեն սկսել է նետումը, հետ հարվածած բեթսմենի կողմից կամ նրա մականով դռնակի ոչնչացումը հանգեցնում է խաղից բեթսմենի հեռացմանը[45]:

Կանոն 36: Ոտքը դռնակի առաջ: Եթե գնդակի նետման արդյունքում, որը բեթսմենի բացակայության դեպքում կընկներ դռնակի վրա, նրա վրա ընկնում է առանց մականով կպչելու, բեթսմենը կարող է հեռացվել խաղից: Խաղից բեթսմենի հեռացման մասին ընդունված որոշումը պահանջում է լրացուցիչ որոշ պայմանների կատարում[Ն. 14][46]:

Կանոն 37: Դաշտայիններին խոչընդոտում: Եթե բեթսմենը խոսելով կամ որևէ գործողությամբ միտումնավոր խոչընդոտում է մրցակիցների խաղը, ապա նա հեռացվում է խաղից[47]:

Կանոն 38: Ռան-աութ: Եթե բեթսմենը գոտուց դուրս է գտնվում, և նրա դռնակը հակառակորդները քանդում են, բեթսմենը հեռացվում է խաղից: Այս կանոնը գործում է նույնիսկ նոու-բոլի իրավիճակում[48]:

Կանոն 39: Ստամպդ: Բեթսմենը հեռացվում է խաղից, եթե նրա դռնակը քանդում է ուիքեթ-քիպերը (Կանոն 40), մինչ բեթսմենը գտնվում է գոտուց դուրս և չի փորձում ռան կատարել: Այս կանոնը չի գործում նոու-բոլի իրավիճակում[49]:

Դաշտային խաղացողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուիքեթ-քիփեր Մեթ Փրայորը խաղալիս

Կանոն 40: Ուիքեթ-քիփեր: Ուիքեթ-քիփեր (անգլ.՝ wicket-keeper՝ «դռնակի պահապան»), դաշտային թիմի հատուկ խաղացող, որը գտնվում է բեթսմենի դռնակի հետևում: Նա իր թիմի միակ մարզիկն է, որին թույլատրվում է ձեռնոցներ և ոտքերի շիներ օգտագործել[50]:

Կանոն 41: Դաշտային խաղացող: Դաշտային խաղացող է համարվում թիմի՝ նետում իրականացնող յուրաքանչյուր խաղացող: Դաշտային խաղացողի խնդիրը հակառակորդի կողմից ռաներ հավաքելը կանխելն ու օպոնենտի 10 բեթսմեններին խաղից հեռացնելն է: Դաշտային խաղացողը կարող է գնդակն ընդունել մարմնի ցանկացած մասով: Սակայն եթե դաշտայինը խաղի ժամանակ միտումնավոր դիպչում է գնդակին, գնդակը դառնում է մեռյալ, և հակառակորդն ստանում է 5 ռան: Եթե գնդակը դիպչում է դաշտային թիմի՝ գետնին գտնվող պաշտպանական սաղավարտներից մեկին, գնդակը դառնում է մեռյալ, և հակառակորդն ստանում է 5 ռան: Որոշ իրավիճակներում պատիժը կարող է վերացվել[51]:

Կանոն 42 և Հավելված[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

42-րդ կանոնը սահմանում է կրիկետում արդար և անարդար խաղի սկզբունքները: Եթե դաշտային թիմի խաղացողն անազնիվ եղանակով փոխում է գնդակի վիճակը, ապա հետ մղող թիմն ստանում է 5 ռան: Եթե դաշտային խաղացողները բեթսմենին շեղում են գնդակը նետելու կամ դրան նախապատրաստվելու ժամանակ, գնդակը հայտարարվում է մեռյալ: Մեկ իննինգսի շրջանակներում երկրորդ և հետագա նմանատիպ դեպքերում հետ մղող թիմն ստանում է 5 ռան: Արգելվում է 2 բեթսմեններին խանգարել կամ շեղել հարվածը հետ մղելուց հետո. հակառակ դեպքում բեթսմենների թիմն ստանում է 5 ռան: Եթե դաշտային թիմի ավագը վատնում է ժամանակը, իր խաղընկերոջը թույլ է տալիս ձգձգել ժամանակը, կամ օվերն ընթանում է չարդարացված դանդաղ, մրցավարը պարտավոր է ավագին նախազգուշացում տալ (անհրաժեշտության դեպքում գնդակը հայտարարվում է մեռյալ): Դաշտային թիմի հետագա ձգձգումը հետ մղող թիմին բերում է 5 ռան: Չեն թույլատրվում նաև բեթսմենի պահվածքով պայմանավորված ձգձգումները. ժամանակի ձգձգման երկրորդ և հետագա դեպքերը դաշտային թիմին բերում են 5 ռան: Դաշտային խաղացողի կողմից պիտչի վնասման երկրորդ և հետագա դեպքերը հետ մղող թիմին բերում են 5 միավոր (հաշվի են առնվում այն վնասվածքները, որոնցից կարելի է խուսափել), նմանատիպ պատիժներ են նախատեսված նաև բեթսմենի համար: Բեթսմենները չպետք է փորձեն ռան կատարել նետելու պահին: Եթե բոուլերը դռնակն ավերելու փորձեր չի ձեռնարկում, միջնորդ մրցավարը դաշտային թիմին շնորհում է 5 ռան[52]:

Հավելված.

  • Հավելված «A»: Սյուների ու բեյլերի նկարագրություններ և գրաֆիկներ:
  • Հավելված «B»: Պիտչերի ու կրիզների նկարագրություններ և գրաֆիկներ:
  • Հավելված «C»: Ձեռնոցների նկարագրություններ և գրաֆիկներ:
  • Հավելված «D»: Սահմանումներ:
  • Հավելված «E»: Մական:

Կրիկետի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստույգ հայտնի է, որ անգլիացիները կրիկետ են խաղացել դեռևս 16-րդ դարում: Սակայն որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ «կրիեջ» (անգլ.՝ creag) խաղը, որի անդամ 1301 թվականին դարձել է Անգլիայի ապագա թագավոր Էդուարդ II-ը, կրիկետի ամենավաղ ձևերից է[53]: «Կրիկետ» բառի ստուգաբանությունը դարձել է մասնագետների վեճի առարկա: Կրիկետի մասին ամենավաղ հիշատակումները պարունակող փաստաթղթերում խաղը կրում է «կրեկետ» (անգլ.՝ creckett) անվանումը[54]: Վարկածներից մեկը նշում է, որ բառը կարող է փոխառված լինել միջին հոլանդերենից, քանի որ միջին դարերում Անգլիայի և Ֆլանդրիայի միջև առկա էին սերտ առևտրային հարաբերություններ: Միջին հոլանդերենում krick(-e) նշանակում էր «գավազան»: Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ բառը ծագել է հին անգլերեն cricc կամ cryce բառից, որ նշանակում էր «անթացուպ» կամ «գավազան»[55]: Հին ֆրանսերենում criquet բառը, ամենայն հավանականությամբ, նշանակում էր «մահակ» կամ «ձեռնափայտ»[55]: Սեմյուել Ջոնսոնի բառարանում ցույց է տրված, որ «կրիկետ» բառը ծագում է սաքսոներեն cryce բառից, որ նշանակում է «ձեռնափայտ»[56]: Մեկ այլ վարկած նշում է միջին հոլանդերեն krickstoel բառը, որ նշանակում է աղոթքի ժամանակ օգտագործվող երկար, ցածր աթոռ: Այդ աթոռի ձևը հիշեցնում է դռնակի կառուցվածքը, որ օգտագործվել է կրիկետի սկզբնավորման շրջանում[57]: Եվրոպական լեզուների մասնագետ Հայներ Գիլլմայստերը պնդում է, որ «կրիկետ» բառը ծագել է միջին հոլանդերենի met de (krik ket)sen արտահայտությունից, որով միջնադարյան Նիդերլանդների բնակիչները կոչում էին հոկեյը[58]: Գիլլմայստերը համարում է, որ ոչ միայն անվանումը, այլև խաղն ունի ֆլամանդական ծագում[59]:

Անգլիական առաջին շրջագայող թիմը Լիվերպուլում՝ նավակողի վրա, 1859 թվական:

Կրիկետի մասին հիշատակում պարունակող առաջին վկայությունը վերաբերում է 1598 թվականին: Այնտեղ հաղորդվում է, որ դեռևս դարակեսին «կրեկետ» խաղն անցկացվում էր Գիլֆորդի ընդհանուր հողում: Վկայություններ ներկայացված են 59-ամյա կորոներ ոմն Ջոն Դերրիկի դատական նիստում, որ հաստատում է, որ կես դար առաջ նա սովորել է Գիլֆորդի Ազատ դպրոցում, որտեղ նա և նրա հասակակիցները «խաղում էին կրեկետ և այլ խաղեր»[60][56]: Ենթադրվում է, որ ի սկզբանե կրիկետը եղել է մանկական խաղ, և մեծահասակների մասնակցությամբ խաղի մասին առաջին հիշատակումը թվագրվում է 1610 թվականին[56]: Շուտով կրիկետի մրցախաղեր սկսեցին կազմակերպվել անգլիական գյուղերում: 1624 թվականին Ջասպեր Վինալլ անունով խաղացողը մահացել է սուսսեքսական 2 թիմերի միջև անցկացվող խաղի ժամանակ գլխին ստացած գնդակի հարվածից[61]:

17-րդ դարում խաղը զարգացում է ապրել Անգլիայի հարավ-արևելքում, ինչի մասին են վկայում բազմաթիվ փաստաթղթեր[62]: Դարավերջին կրիկետային խաղը դարձել է կազմակերպված իրադարձություն: Խաղի սիրահարները միմյանց հետ գրազ էին գալիս՝ փորձելով կանխատեսել խաղի ելքը[63]: Համարվում է, որ կրիկետի առաջին պրոֆեսիոնալ խաղացողներն ի հայտ են եկել Ստյուարտների վերականգնումից շատ չանցած՝ 1660 թվականին[64]: Foreign Post թերթի՝ 1697 թվականի հուլիսի 7-ի համարը հաղորդում է, որ Սուսսեքսում տեղի է ունեցել մեծ խաղ, որին մասնակցել է յուրաքանչյուր թիմից 11 խաղացող[65]: Տվյալ նշումը կրիկետային մրցախաղի առաջին հիշատակումն է թերթում[65]:

Ավստրալիական բեթսմեն Դոն Բրեդմենը արդյունավետության միջին ցուցանիշը 95,14 է բարձր մակարդակի մրցախաղերում և 99,94՝ թեստային մրցախաղերում: Բրեդմենը խաղի պատմության մեջ գլխավորում է ուժեղագույն բեթսմեններին[66]:

18-րդ դարում խաղն անցել է զարգացման նոր փուլ և դարձել ազգային մարզաձև Անգլիայում: Կրիկետի ժողովրդականությունը խթանեց խաղադրույքների համակարգի էվոլյուցիան, ինչն այդ ժամանակ հանգեցրեց լիարժեք մասնագիտական ակումբների ստեղծմանը, որոնք հովանավորում էին մեծահարուստ անգլիացիները[67]: Դարասկզբից խաղը հանրահայտ էր ամբողջ Լոնդոնում, մրցախաղերը «Արթիլլերի Գրաունդ» մարզադաշտում հավաքում էին մեծ թվով հանդիսատեսների[68]: Շատ տարածված տեսակ էր կրիկետի մեկ դռնակով տեսակը[69]: Բոուլերի դիրքը ժամանակակից իմաստով ձևավորվել է մոտավորապես 1760 թվականին, երբ խաղացողներն սկսեցին մեծամասամբ գնդակը փոխանցել պիտչից ետ ցատկելով, այլ ոչ թե այն ման տալ[70]: Գնդակի նետման նոր եղանակը հանգեցրեց մականի ձևի փոփոխության[70]: Ուղիղ մականը թույլ էր տալիս ավելի լավ ետ մղել գնդակը, որն անցնում էր առավել բարդ հետագծով, ավելի շուտ այն հիշեցնում էր հոկեյի մականի ձևը[71]: 18-րդ դարի 60-ական թվականներին ստեղծվեց «Հեմբլդոն» ակումբը, որը 20 տարի կրիկետի աշխարհում եղել է առաջատար կազմակերպություն[72]: 1787 թվականին բացվել են Մերիլեբոնյան ակումբը և կրիկետի «Լորդս Օլդ Գրաունդ» մարզադաշտը, որոնք արագ ձեռք բերեցին կրիկետի կենտրոնի կարգավիճակ[73]: «Մերիլեբոն» ակումբը դարձել է խաղի կանոնները պահողը, որոնց նոր հավաքածուն հրապարակվել է դարավերջին[73]:

Կրիկետի համար գնդակը նետելու ավանդական եղանակը «անդերարմն» է (անգլ.՝ underarm bowling), երբ բոուլերի ձեռքը գոտկատեղից ներքև է, իսկ 19-րդ դարի առաջին կեսին փոխարինվել է «ռաունդարմ» (անգլ.՝ roundarm bowling) մեթոդով[74]: Այդ մեթոդը ենթադրում է, որ նետման ժամանակ բոուլերի ձեռքն ու իրանը պետք է կազմած լինեն ուղիղ անկյուն: Վերջապես, 1864 թվականին ընդունվել է նետման ևս մեկ՝ «օվերարմ» (անգլ.՝ overarm bowling) եղանակը, որն օգտագործվում է ժամանակակից կրիկետում[75]: Այս ոճով գնդակը նետելով՝ բոուլերը ձեռքը պահում է ուսից վերև: Գնդակը նետելու նոր եղանակների ներմուծումներն առաջացրել են վեճեր կրիկետի համայնքում:

1839 թվականին հիմնադրվել է կրիկետի Սուսսեքս ակումբը, որն սկիզբ է դրել կոմսությունների մակարդակով մրցումների ձևավորմանը[76]: 1890 թվականին մեկնարկել է կոմսությունների կրիկետի կանոնավոր առաջնությունը[77]: Ընդ որում, Բրիտանական կասրության ընդարձակումը նպաստել է խաղի տարածմանը Հնդկաստանում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Կարիբներում, Հարավային Աֆրիկայում և Ավստրալասիայում[78][56]: 1844 թվականին տեղի է ունեցել միջազգային առաջին մրցախաղը, որին մասնակցել են ԱՄՆ-ի և Կանադայի հավաքականները[79]: Սակայն թիմերից ոչ մեկը չի տիրել թեստային կարգավիճակին, այդ պատճառով էլ տվյալ հանդիպումը բարձր մակարդակի մրցախաղ չի համարվում[80]:

Հնդիկ խաղացող Սաչին Թենդուլկարը Wisden Cricketers' Almanack հրատարակության վարկածով ճանաչվել է պատմության մեջ երկրոդ թեստային բեթսմեն[81]:

1859 թվականին Անգլիայի հավաքականի խաղացողները մեկնել են միջազգային առաջին շրջագայության՝ այցելելով Հյուսիսային Ամերիկայի երկրներ[82]: Արտասահմանում խաղացած ավստրալիական առաջին թիմը համալրված էր բնիկ անասնապահներով, որոնք 1868 թվականին մի քանի հանդիպումներ են ունեցել անգլիական կոմսությունների թիմերի հետ[83]: Անգլիացիներն առաջին անգամ Ավստրալիայում եղել են 1861 թվականին[84], իսկ 1876/77 մրցաշրջանում Անգլիայի հավաքականը մասնակցել է կրիկետի թեստային առաջին մրցախաղին, որի ժամանակ «Մելբուրն Կրիկետ Գրաունդ» մարզադաշտում խաղացել է ավստրալիացիների հետ[85][86]:

Կրիկետի հայտնի խաղացողներից է Ուիլյամ Գրեյսը, որն իր կարիերան սկսել է 1865 թվականին և ավարտել 1908 թվականին[36]: Ըստ մի քանի մասնագետների՝ Գրեյսը դարձել է խաղի հեղափոխականներից մեկը[36]: Կարիերայի ընթացքում Գրեյսը հավաքել է 54896 ռան, 126 անգամ հավաքել 100-ական և վերցրել 2876 դռնակ[87]: 1882 թվականին անգլիացիներն ու ավստրալիացիներն սկսել են ամեն տարի պայքարել The Ashes («փոշի») անվանումով մրցանակի համար[88]: Մրցաշարը մինչև հիմա կրիկետի ամենահայտնի մրցումներից է: Թեստային երրորդ հավաքական է դարձել Հարավային Աֆրիկայի թիմը, որ 1888/89 մրցաշրջանում խաղացել է Անգլիայի հետ[89]: 19-րդ դարի վերջը և 20-րդ դարի սկիզբը համարվում է կրիկետի ոսկե դար[90]: Հենց այդ ժամանակաշրջանի հետ են կապված կարոտախտային տրամադրությունները, որ խաղի երկրպագուների մոտ առաջացել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատերազմի ավերիչ ընթացքից հետո:

Միջռազմական ժամանակաշրջանը նշանավորվել է մեկ մարզիկի՝ ավստրալիացի խաղացող Դոն Բրեդմենի բացարձակ գերիշխանությամբ, նա բոլոր ժամանակների լավագույն բեթսմենն է[91]: Առաջին մակարդակի մրցախաղերում նրա արդյունավետության միջին ցուցանիշը 95,14 է, միևնույն ժամանակ թեստային մրցախաղերում Բրեդմենի ցուցանիշը 99,94 է[66]: 20-րդ դարի առաջին կեսին թեստային մրցախաղերի մասնակիցներ են դարձել Վեստ Ինդիայի, Հնդկաստանի և Նոր Զելանդիայի հավաքականները[92]: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո վերնախավին են միացել Պակիստանը, Շրի Լանկան և Բանգլադեշը[92]: 1970-1992 թվականներին հարավաֆրիկյան թիմը հեռացվել է կրիկետի վերնախավից՝ հաշվի առնելով երկրում իրականացվող ապարտհեյդ խտրական քաղաքականությունը[93]:

1963 թվականին կրիկետը մտել է նոր դարաշրջան: Անգլիական կոմսությունների թիմերն սկսել են կիրառել սահմանափակ օվերնների համակարգը, որը թույլ էր տալիս հանդիպումներն անցկացնել մեկ օրում[94]: Մեկ մրցախաղի տևողության կրճատումը հնարավորություն է տվել մեծացնել հանդիպումների քանակը: Այդ համակարգի կիրառմամբ միջազգային առաջին մրցախաղը տեղի է ունեցել 1971 թվականին[95]: Կրիկետի միջազգային խորհուրդը գնահատել է նոր ձևաչափի առավելությունները և նախաձեռնել մեկօրյա կրիկետի աշխարհի առաջնության անցկացումը, որի առաջին խաղը տեղի է ունեցել 1975 թվականին[96]: 21-րդ դարում ի հայտ է եկել սահմանափակ օվերներով նոր՝ Twenty20 համակարգը, որն արագորեն լայն տարածում է ստացել[97]:

Մրցույթների ձևաչափեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրիկետի մրցախաղերը կարող են անցկացվել ընդունված ձևաչափերից մեկով: Առանձնացնում են կրիկետի 2 հիմնական տեսակ՝ առաջին մակարդակի կրիկետ (անգլ.՝ first-class cricket)[⇨], որի ժամանակ խաղը սահմանափակված է ժամանակով, և յուրաքանչյուր թիմ հարվածողի դերով 2 իննինգս է անցկացնում, և սահմանափակ օվերներով կրիկետ (անգլ.՝ limited overs cricket)[⇨], որի ժամանակ մրցախաղի տևողությունը սահմանափակվում է խաղացված օվերներով, և կողմերից յուրաքանչյունը անցկացնում է մեկ իննինգս՝ հետ մղելով հակառակորդի նետումները[98]: Առաջին մակարդակի մրցախաղերի անցկացումը տևում է 3 կամ 5 օր, նախկինում գրանցվում էին նաև «անժամկետ» խաղերը[98]: Խաղային մեկ օրվա ընթացքում թիմերը դաշտում անցկացնում են մոտ 6 ժամ[98]: Սահմանափակ օվերներով (որոնց թիվը կարող է լինել 20 կամ 50) խաղերն անցկացվում են մեկ օրվա ընթացքում[98]: Մյուս կողմից սահմանափակ օվերներով մրցախաղի մասնակիցները կարող են դաշտում լինել ավելի քան վեց ժամ[99]: Դասական կրիկետի հետ միասին շարունակում է զարգանալ կրիկետը շենքերում[100] և այգիների կրիկետը:

Կրիկետի պատմության մեջ առավել հաջող ձևաչափերից է դարձել «մեկ դռնակով» խաղը (անգլ.՝ single wicket): Այդ ձևաչափը, որ հայտնի էր 18-րդ և 19-րդ դարերում, ենթադրում է յուրաքանչյուր թիմից 1-6 մարզիկի ներկայությունը, որոնցից միայն մեկն է ամբողջ խաղի ընթացքում կատարում բեթսմենի գործառույթ[101]: Կրիկետի այս տեսակը դիրքերը զիջել է սահմանափակ օվերներով մրցախաղի ի հայտ գալու հետ կապված:

Թեստային կրիկետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեստային մրցախաղ ՀԱՀ-ի և Անգլիայի հավաքականների միջև 2005 թվականի հունվարին: Թեստային մրցախաղերի ու կրիկետի ակումբների միջև մրցախաղերի ժամանակ օգտագործվում են սպիտակ մարզահագուստ և կարմիր գնդակ[98]:

Թեստային կրիկետն առաջին մակարդակի կրիկետի մրցակցության բարձրագույն ձևն է: Թեստային խաղերն անցկացվում են միայն այն երկրների հավաքականների միջև, որոնք Կրիկետի միջազգային խորհրդի լիիրավ անդամի կարգավիճակ ունեն: Թեստային խաղերի պատմությունն սկիզբ է առել Ավստրալիայի և Անգլիայի հավաքականների միջև տեղի ունեցած 2 խաղերով, որոնք անցկացվել են 1876/77 մրցաշրջանում[85][86]: Դրանից հետո թեստային խաղերին մասնակցելու հնարավորություն են ստացել ևս 8 թիմեր՝ ՀԱՀ-ը (1889), Վեստ Ինդիան (1928), Նոր Զելանդիա (1929), Հնդկաստանը (1932), Պակիստանը (1952), Շրի Լանկան (1982), Զիմբաբվեն (1992), Բանգլադեշը (2000)[92]: 2006-2011 թվականներին Զիմբաբվեի հավաքականը թեստային մրցախաղերին չի մասնակցել[102]: Հարավային Աֆրիկան Կրիկետի միջազգային խորհրդի կազմից դուրս է եկել 1961 թվականին և այնտեղ վերադարձել ավելի քան 30 տարի անց[93]: Թիմն այդ ժամանակահատվածում գործնականում թեստային ոչ մի խաղ չի անցկացրել: Վալլիացի մարզիկներն ավանդույթի համաձայն խաղում են Անգլիայի հավաքականի կողմից[103]: Վեստ Ինդիայի հավաքականը համալրված է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկաների մի շարք երկրների մարզիկներով, այդ թվում՝ Բարբադոսի, Գայանայի, Ճամայկայի, Տրինիդադի և Տոբագոյի: Հավաքականի որոշ խաղացողներ ներկայացնում են Հողմակողմ և Հողմահակառակ կղզիները[104]:

Թեստային մրցախաղերն առավել հաճախ անցկացվում են 2 մրցակիցների հանդիպումների շարքում, որը ներառում է 3 կամ 5 խաղ: Խաղի անցկացման սահմանված ժամանակի գերազանցումը թեստային մակարդակում հանգեցնում է ոչ-ոքի–դրոուի[105]: Այդ պատճառով պարտված թիմերը հաճախ ընտրում են պաշտպանական մարտավարություն, որը հնարավորություն է տալիս ծախսել ավելի շատ ժամանակ և խուսափել պարտությունից[106]:

Թեստային խաղերի այս կամ այն շարքի հաղթողին կարող է շնորհվել հատուկ մրցանակ: 1882 թվականից անգլիացիներն ու ավստրալիացիները իրենց գրեթե բոլոր թեստային խաղերում խաղարկում են The Ashes մրցանակը[107]: Բացի այդ, Ավստրալիան Վեստ Ինդիայի հետ պայքարում է Ֆրենկ Ուորրելլ Տրոֆիի[108], իսկ Հնդկաստանի հետ՝ Բորդեր-Գավասկար Տրոֆիի համար[109]: Ուիսդեն Տրոֆի մրցանակը շնորհվում է Անգլիայի և Վեստ Ինդիայի միջև անցկացվող խաղի հաղթողին[110]:

Կրիկետ սահմանափակ օվերներով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեկօրյա միջազգային մրցախաղ Հնդկաստանի և Ավստրալիայի թիմերի միջև 2004 թվականի հունվարին: Սահմանափակ օվերներով մրցախաղերին թիմերը կարող են օգտագործել տարբեր գույների համազգեստներ: Մեկօրյա խաղերի համար ընտրվում է սպիտակ գնդակ[98]:

Սահմանափակ օվերներով խաղի ստանդարտ սխեման ի հայտ է եկել Անգլիայում 1963 թվականի մրցաշրջանում: Համակարգն առաջին անգամ կիրառվել է անգլիական կոմսության ուժեղագույն թիմերի միջև անցկացված մրցաշարում[94]: Փորձը ճանաչվել է հաջողված, և 1969 թվականին նույն կանոններով ստեղծվել է ազգային առաջնությունը[111]: Ժամանակի ընթացքում համակարգն սկսել է օգտագործվել նաև այլ երկրներում: 1971 թվականին տեղի է ունեցել սահմանափակ օվերներով միջազգային առաջին մրցախաղը[95], իսկ արդեն 1975 թվականին անցկացվել է աշխարհի գավաթի առաջին մրցախաղը[96]: Նոր ձևաչափն աստիճանաբար ձեռք է բերել նաև այլ առանձնահատկություններ: Խաղացողներն սկսել են օգտագործել տարբեր գույների համազգեստներ, գնդակն սպիտակ էր, իսկ մարզադաշտերում օգտագործվում էր արհեստական լուսավորություն[98][112]:

Սահմանափակ օվերներով խաղի ձևերից մեկը մեկօրյա խաղ է (անգլ.՝ One Day International, ODI)[Ն. 15]: ODI խաղերը հնարավորություն են տալիս հանդիպման հաղթողին որոշել ավելի մեծ հավանականությամբ, քանի որ այս ձևաչափով անհնար է ոչ-ոքի–դրոու: Այնուամենայնիվ, ուժեղագույն թիմի որոշումը կարող է խառնվել հանդիպման անցկացման ուշացումներով կամ հավասարեցվել վերքերի քանակով: ODI խաղի շրջանակներում յուրաքանչյուր կողմ ետ մղվածի դերն ընդունում է միայն մեկ իննինգսում, ներառյալ սահմանված որոշ օվերների քանակով (որպես կանոն, 50)[98]:

Սահմանափակ օվերներով ձևաչափի համեմատաբար նոր եղանակ է Twenty20 («Քսան20») համակարգը, որն ի հայտ է եկել Անգլիայում 2003 թվականին[113]: Twenty20 կանոնները թույլ են տալիս խաղն անցկացնել 3 ժամվա ընթացքում կամ մի փոքր ավելի երկար ժամանակահատվածում[114]: Սկզբում ձևաչափը մշակվել է նրա համար, որ կրիկետի երկրպագուները կարողանան խաղը դիտել ժամանցի ժամերին[114]: Համակարգը հաջողված է համարվել առևտրային տեսանկյունից, շուտով սկսել է կիրառվել նաև այլ երկրներում[115]: Twenty20 կանոններով աշխարհի առաջին առաջնությունն անցկացվել է 2007 թվականին, մրցաշարի հաղթող է դարձել Հնդկաստանի թիմը[116]: Աշխարհի առաջնությունների անցկացումը նպաստել է այդ կանոններով ազգային առաջնությունների ստեղծմանը: Twenty20 համակարգի ամենահաջող լիգաներից մեկը հնդկականն է, որի ակումբները պայմանագրեր են կնքում տարբեր երկրների ուժեղագույն մարզիկների հետ[117][118]: 2009 թվականից այդ համակարգի ուժեղագույն թիմերը մրցում են Չեմպիոնների միջազգային լիգայում, որը միավորում է Ավստրալիայի, Անգլիայի, Վեստ Ինդիայի, Հնդկաստանի, Նոր Զելանդիայի, Պակիստանի, Շրի Լանկայի և ՀԱՀ-ի թիմերը[119]:

Ազգային առաջնություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին մակարդակի մրցաշարերը հաճախ հասկացվում են որպես մի շարք երկրների ազգային առաջնություններում ուժեղագույն թիմերի խաղերը: Առաջին մակարդակի մրցաշարերին են վերաբերում Անգլիայի կոմսության առաջնությունը, որին մասնակցում են տեղական 18 թիմեր[120][121]: Կոմսության շրջանում չեմպիոնի տիտղոսը պաշտոնական ձևակերպում է ստացել 1890 թվականին, սակայն Անգլիայի չեմպիոնների մասին առաջին հիշատակումները կատարվել են շատ ավելի վաղ[78]: 1892/93 մրցաշրջանում մեկնարկել է Շեֆֆիլդ Շիլդի մրցախաղը, որտեղ որոշվում է Ավստրալիայի առաջին կարգի ուժեղագույն թիմը[122]: Այդ մրցումներին մասնակցում են Ավստրալիայի նահանգների հավաքականները: Բավականին հին պատմություն ունեն հնդկական Ռանջի Տրոֆի[123], նորզելանդական Պլանկետ Շիլդ[124], հարավաֆրիկյան Կարրի ակումբի[125] և կարիբյան Շելլ Շիլդ[126] մրցախաղերը:

Ազգային առաջին առաջնությունները սահմանափակ օվերներով (Ջիլեթ անգլիական ակումբ) անցկացվել է 1963 թվականին[94]: Վերջին տարիներին ներքին առաջնություններն ավելի հաճախ կազմակերպվում են Twenty20 ձևաչափով[127]:

Միջազգային տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջազգային խորհրդի անդամներ: Կազմակերպության լիիրավ անդամները նշված են նարնջագույն, գործընկեր անդամները՝ բաց կանաչ, իսկ իրավաբանական կապ ունեցող անդամները՝ մանուշակագույն:

Կրիկետի միջազգային խորհուրդն իրականացնում է կրիկետի համաշխարհային կարգավորում և ազգային հավաքականների միջև անցկացնում խոշոր մրցաշարեր, այդ թվում աշխարհի առաջնություն: Կազմակերպության շտաբ-բնակարանը գտնվում է Դուբայում (ԱՄԷ)[128]: Խորհուրդը նշանակում է բոլոր թեստային, ODI խաղերի և Twenty20 հանդիպումների մրցավարներին[129]: Խորհուրդը 1909 թվականին ստեղծել են Անգլիայի, Ավստրալիայի և Հարավային Աֆրիկայի ներկայացուցիչները[130]: Կես դար կազմակերպությունը կրել է Կայսերական կրիկետի կոնֆերենցիա (անգլ.՝ Imperial Cricket Conference) անվանումը, 1965 թվականին «կայսերական» բառը փոխվել է «միջազգայինի» (անգլ.՝ International Cricket Conference), իսկ 1989 թվականին կազմակերպությունն ընդունել է ներկայիս անվանումը[130]:

Ներկայումս խորհրդի կազմում ընդգրկված են կրիկետի 106 ազգային ֆեդերացիաներ[131]: Դրանցից 10-ն ունեն լիիրավ անդամի կարգավիճակ և մասնակցում են փորձնական խաղերին: 34 ֆեդերացիա կազմակերպության մեջ գրանցված են գործընկեր անդամի իրավունքներով, իսկ 60 ազգային միություններ ունեն իրավաբանական կապ ունեցող անդամի կարգավիճակ[131]: Ազգային ֆեդերացիաները կարգավորում են երկրի ներսում անցկացվող մրցումների հետ կապված հիմնական հարցերը, ձևավորում հավաքական թիմեր և իրենց մարզիկների հետ կազմակերպում միջազգային խաղեր: Առաջատար հավաքականներից երկուսը՝ Անգլիայի ու Վեստ Ինդիայի թիմերը, ներկայացնում են ոչ թե պետությունը, այլ նրա մասը և համապատասխան պետական միավորը: Անգլիայի հավաքականը կառավարում են Կրիկետի անգլիական և վալլիական խորհուրդները[103], որոնց կարգախմբում Մեծ Բրիտանիայում գործում են Cricket Ireland[132] և Cricket Scotland[133] կազմակերպությունները: Վեստ Ինդիան ներկայացնում է կրիկետի շրջանային խորհուրդը, որի կազմում ընդգրկված են 4 ազգային և 2 միջազգային ֆեդերացիաների ներկայացուցիչներ[104]:

Շրջանային ֆեդերացիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի որ խորհրդի լիիրավ անդամների հավաքականները կարող են մասնակցել փորձնական խաղերին, նրանք ինքնաբերաբար իրավունք են ստանում մասնակցելու ODI և Twenty20 կանոններով մրցաշարերին[139]:

Երկիիր
(շրջան)
Ազգային ֆեդերացիա Անդամակցության ձեռքբերում Թեստային վարկանիշ ODI վարկանիշ Twenty20 վարկանիշ
Ավստրալիա Cricket Australia 01909-07-15 15 հուլիսի 1909 թվական[139] 4 4 7
Անգլիա Կրիկետի անգլիական և վալլիական խորհուրդ 01909-07-15 15 հուլիսի 1909 թվական[139] 2 2 5
Բանգլադեշ Բանգլադեշի կրիկետի խորհուրդ 02000-06-26 26 հունիսի 2000 թվական[139] 9 9 9
Վեստ Ինդիա Վեստ Ինդիայի կրիկետի խորհուրդ 01926-05-31 31 մայիսի 1926 թվական[139] 7 7 2
Զիմբաբվե Zimbabwe Cricket 01992-07-06 6 հուլիսի 1992 թվական[139] 10 10
Հնդկաստան Հնդկաստանում կրիկետի վերահսկման խորհուրդ 01926-05-31 31 մայիսի 1926 թվական[139] 3 1 3
Նոր Զելանդիա New Zealand Cricket 01926-05-31 31 մայիսի 1926 թվական[139] 8 8 8
Պակիստան Պակիստանի կրիկետի խորհուրդ 01953-07-28 28 հուլիսի 1953 թվական[139] 5 6 4
Շրի Լանկա Sri Lanka Cricket 01981-07-21 21 հուլիսի 1981 թվական[139] 6 5 1
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Cricket South Africa 01909-07-15 15 հուլիսի 1909 թվական[139][Ն. 16] 1 3 6

Գործընկեր և իրավաբանական կապ ունեցող անդամները չեն կարող մասնակցել փորձնական խաղերին, սակայն Համաշխարհային լիգային հաջող մասնակցելուց հետո նրանք կարող են մասնակցել մեկօրյա խաղերի: Երկրորդ էշելոնի 6 ուժեղագույն թիմերն իրավունք են ստանում խաղալ ինչպես ODI, այնպես էլ Twenty20 խաղերում, ինչը նրանց թույլ է տալիս մրցախաղեր անցկացնել խորհրդի լիարժեք անդամների հետ[140]:

Երկիր
(շրջան)
Ազգային ֆեդերացիա Անդամակցության ձեռքբերում ODI վարկանիշ
Աֆղանստան Աֆղանստանի կրիկետի խորհուրդ 02001 2001 թվական[141] 14
Իռլանդիա Cricket Ireland 01993 1993 թվական[139] 11
Կանադա Cricket Canada 01968 1968 թվական[139] 16
Քենիա Cricket Kenya 01981 1981 թվական[139] 13
Նիդերլանդներ Նիդերլանդների Թագավորության կրիկետի միություն 01966 1966 թվական[139] 12
Շոտլանդիա Cricket Scotland 01994 1994 թվական[139] 15

Վիճակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրեմ Պոլլոկը փորձնական խաղի ժամանակ կարիերան ավարտած խաղացողների շրջանում բեթսմենների արդյունքներով ունեցել է երկրորդ ցուցանիշ (60,97)[142].

Կրիկետում կան արդյունավետության բավականին շատ պարամետրեր: Բեթսմենի հիմնական ցուցանիշներին են վերաբերում[143].

  • Իննինգսները (I). իննինգսների քանակը, որին բեթսմենը մասնակցել է:
  • Նոթ-աութները (NO). իննինգսների քանակը, որոնցում բեթսմենը չի հանվել խաղից:
  • Ռաները (R). հավաքած ռաների քանակը:
  • Բարձրագույն հաշիվը (HS/Best). ռաների ամենաշատ քանակությունը, որ բեթսմենը երբևէ հավաքել է:
  • Միջին արդյունավետությունը (Ave). ռաների միջին քանակությունն իննինգսում, որի արդյունքում բեթսմենը հեռացվել է խաղից[Ն. 17]:
  • Սենչուրին (100). իննինգսների քանակը, որտեղ բեթսմենը հավաքել է 100 և ավելի ռան:
  • Սենչուրիի կեսը (50). իննինգսների քանակը, որտեղ բեթսմենը հավաքել է 50-99 ռան:
  • Գնդակների քանակը (BF). ընդունած գնդակների ընդհանուր քանակ (նոու-բոլերը հաշվվում են, ուայդ-բոլերը՝ ոչ):
  • Սթրայք-ռեյթը (SR). ընդունած հարյուրավոր գնդակներով հավաքած ռաների քանակը:
  • Ռան-ռեյթը (RR). մեկ օվերում հավաքած ռաների քանակը:

Բոուլերի խաղի գնահատումն իրականացվում է հետևյալ պարամետրերի հիման վրա[144].

  • Օվերներ (O). տված օվերների քանակը:
  • Գնդակներ (B). նետած գնդակների քանակը[Ն. 18].
  • Մաքուր օվերներ (M). օվերների քանակը, որոնց ընթացքում բոուլերը ոչ մի ռան չի տվել:
  • Ռաներ (R). տված ռաների քանակը:
  • Դռնակ (W). քանդած դռնակների քանակը:
  • Նոու-բոլ (Nb). տված նոու-բոլերի քանակը:
  • Ուայդբոլեր (Wd). տված ուայդ-բոլերի քանակը:
  • Միջին արդյունավետություն (Ave). մեկ դռնակին տված ռաների միջին քանակությունը:
  • Սթրայք-ռեյթ (SR). մեկ դռնակին տված գնդակների միջին քանակությունը:
  • Էկոնոմի-ռեյթ (Econ). մեկ օվերում տված ռաների միջին քանակությունը:

Կանանց կրիկետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեստային խաղ Ավստրալիայի և Անգլիայի թիմերի միջև: Սիդնեյ, 1935 թվական

Կանանց կրիկետի մասին առաջին հիշատակումները The Reading Mercury թերթում տեղ են գտել 1745 թվականի հուլիսի 26-ից: Լրագրողը հաղորդել է խաղի մասին, որը տեղի է ունեցել «Բրեմլիի 11 աղջիկների և Հեմբլդոնի 11 աղջիկների միջև, որոնք բոլորը հագել էին սպիտակ»[Ն. 19][145]: Կանանց կրիկետի առաջին՝ «Ուայթ Հեզար» (անգլ.՝ White Heather, «Սպիտակ հավամրգի»), ակումբը բացվել է Յորքշիրում 1887 թվականին[146]: 3 տարի անց Original English Lady Cricketers թիմը մրցաշրջանի է մեկնել Անգլիայի քաղաքներում[147]:

1958 թվականին կանանց միջազգային կրիկետի հարցերի համակարգման նպատակով ստեղծվել է տղամարդկանց խորհրդի նմանօրինակը, որն ընդունել է Անգլիայի կանանց կրիկետի ասոցիացիայի վարչության իրավասությունը, որը նախկինում կատարել է միջազգային կարգավորչի գործառույթները[148]: 2005 թվականին կանանց խորհուրդը դարձել է Կրիկետի միջազգային խորհրդի բաժանմունք[149]:

Կանանց հավաքականների միջև առաջին փորձնական խաղը տեղի է ունեցել 1934 թվականին Ավստրալիայի և Անգլիայի թիմերի միջև[150][151]: Հաջորդ տարում փորձնական հավաքականի կարգավիճակ է ստացել Նոր Զելանդիան[152]: Հետագայում կանանց փորձնական թիմերի թիվը հասել է մինչև 10-ի[153]: 1973 թվականին մեկնարկել է կանանց աշխարհի առաջնությունն ըստ ODI կանոնների[154]: Կանանց թիմերի շարքում աշխարհի վեցակի չեմպիոն է դարձել Ավստրալիայի հավաքականը, 3 անգամ այդ տիտղոսը նվաճել է Անգլիայի հավաքականը, մեկ անգամ՝ Նոր Զելանդիայինը[155]: Twenty20 ձևաչափն օգտագործվում է 2004 թվականից[156]: 2009 թվականին աշխարհի առաջին առաջնությունն ըստ Twenty20 կանոնների[157]:

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Արտասանության սխալ տարբերակ՝ «Կրիկե՛տ».
  2. Խաղացող, որը հավասարապես լավ է կատարում և՛ բոուլերի, և՛ բեթսմենի գործառույթները, կոչվում է օլլ-ռաունդեր (անգլ.՝ all-rounder՝ «շրջանային»):
  3. Իննինգսի ընթացքում գնդակի աստիճանական մաշվելը խաղի էական ասպեկտներից մեկն է
  4. 1979 թվականին Դեննիս Լիլլին միջազգային մրցաշարերից մեկում օգտագործել է ալյումինե մական(տես տեսանյութը): Դրանից հետո կանոններում ավելացվել է, թե ինչ նյութից պետք է պատրաստվի մականը:
  5. Պրոֆեսիոնալ կրիկետում մրցախաղերը գրեթե միշտ անցկացվում են խոտածածկի վրա: Սիրողական հանդիպումները կարող են անցկացվել արհեստական ծածկույթի վրա:
  6. Դռնակներին ու դրանց բաղադրիչներին ներկայացվող պահանջները սահմանված են Հավելված «Ա»-ում:
  7. 7,0 7,1 Մրցախաղ 2 իննինգսներում կոչվում է այն խաղը, որը բաղկացած է 4 իննինգսներից, որոնցից երկուսում գնդակը հետ է մղում մի թիմը, իսկ մյուս երկուսում՝ մյուս թիմը:
  8. Գնդակը համարվում է մեռյալ, եթե բեթսմենը չի կարող ռաներ կատարել, իսկ դաշտային խաղացողները չեն կարող բեթսմենին հեռացնել խաղից (Կանոն 23):
  9. Թույլատրվում են նաև n/m կամ m-n գրառումները:
  10. Բացառությամբ թեստային խաղերի որոշ դեպքերի, երբ կարող է հայտարարվել ոչ-ոքի-դրոու նույնիսկ թիմերից մեկի՝ միավորներով առաջատար լինելու դեպքում:
  11. Մրցախաղի վերջնական հաշիվը ներկայացնելիս հնարավոր են «ռաներով հաղթանակ» и «հաղթանակ դռնակներով» ձևակերպումները: Բանն այն է, որ անգլիալեզու գրականության մեջ բեթսմենի հեռացումը խաղից նշանակվում է "taking a wicket" («դռնակի գրավում») տերմինով: Եթե սահմանափակ օվերներով մրցախաղում հաղթում է այն թիմը, որը հետ է մղել առաջինը, օգտագործվում է «ռաներով հաղթանակ» (անգլ.՝ win by runs) արտահայտությունը, նշվում է ռաների քանակային գերակշռությունը: Եթե սահմանափակ օվերներով մրցախաղում հաղթում է այն թիմը, որը երկրորդն է հետ մղել, ընդ որում այդ թիմի ոչ բոլոր բեթսմեններն են հեռացվել խաղից, օգտագործվում է «հաղթանակ դռնակներով» (անգլ.՝ win by wickets) ձևակերպումը: Օրինակ՝ եթե այդ ձևով հաղթած թիմից հեռացվել է միայն 4 բեթսմեն, ապա մրցախաղի արձանագրության մեջ թիմի հաղթանակը նշվում է «6 դռնակով» (անգլ.՝ won by six wickets):
  12. Կորցրած գնդակի համար տրված լրացուցիչ ռաները չեղյալ չեն համարում նոու-բոլի (Կանոն 24), ուայդ-բոլի (Կանոն 25), կարճ վազքի կամ անարդար խաղի տուգանային ռաները:
  13. Եղանակային վատ պայմանների կամ այլ պատճառներով բեյլերի բացակայության դեպքում սահմանվում են դռնակի քանդման այլ չափանիշներ:
  14. Անգլիական գրականության մեջ այս կանոնը կոչվում է Leg before wicket կամ lbw:
  15. Մեկօրյա խաղերը կարող են անցկացվել 2 օրվա ընթացքում եղանակային վատ պայմանների կամ այլ պատճառներով:
  16. Հարավային Աֆրիկան կազմակերպությունից դուրս է եկել 1961 թվականին և նորից անդամ դարձել 1991 թվականին:
  17. Չնայած ցուցանիշների հաշվարկի ժամանակ հաշվի են առնվում այն իննինգսները, որոնցից բեթսմենը հեռացվել է, սակայն վերցվում է ռաների ընդհանուր թիվը, այդ թվում նաև նրանք, որոնք նոթ-աութով կատարվածները:
  18. Օվերների հաշվարկն ավելի խոր ավանդույթներ ունի, սակայն գնդակների հաշիվն ավելի ճշգրիտ է, քանի որ պատմության ընթացքում մեկ օվերում նետումները տարափոխվում են:
  19. անգլ.՝ “…between eleven maids of Bramley and eleven maids of Hambledon, all dressed in white.”

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Русское словесное ударение. Автор М. В. Зарва.
  2. Pringle Derek։ «MCC appoint Derek Brewer as new chief executive»։ Telegraph։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-07-ին։ Վերցված է 2013-05-13 
  3. CricketArchive – full list of ICC member countries. Retrieved 25 July 2009.
  4. «Rules of Cricket»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  5. http://static.icc-cricket.com/ugc/documents/DOC_988F9785FD768E4902737F0ACA2E856B_1352699203813_266.pdf
  6. http://static.icc-cricket.com/ugc/documents/DOC_988F9785FD768E4902737F0ACA2E856B_1352699266080_719.pdf
  7. «News | Lord’s»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  8. «Rules of Cricket. Rule 1.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  9. «Rules of Cricket. Rule 2.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  10. «Rules of Cricket. Rule 3.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  11. «Rules of Cricket. Rule 4.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  12. «Rules of Cricket. Rule 5.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  13. «Rules of Cricket. Rule 6.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  14. «Rules of Cricket. Rule 7.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  15. «Rules of Cricket. Rule 8.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  16. «Rules of Cricket. Rule 9.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  17. «Rules of Cricket. Rule 10.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  18. «The Rules of Cricket. Rule 11.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  19. «Rules of Cricket. Rule 12.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  20. «The Rules of Cricket. Rule 13.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  21. «Rules of Cricket. Rule 14.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  22. «Rules of Cricket. Rule 15.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  23. «Rules of Cricket. Rule 16.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  24. «Rules of Cricket. Rule 17.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  25. «Jacques Kallis | South Africa Cricket | Cricket Players and Officials | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  26. «Live Scores — Cricket — BBC Sport»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  27. 27,0 27,1 «Rules of Cricket. Rule 21.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  28. «Rules of Cricket. Rule 18.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  29. «Rules of Cricket. Rule 19.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  30. «Rules of Cricket. Rule 20.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  31. «Rules of Cricket. Rule 22.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  32. «Rules of Cricket. Rule 23.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  33. «Law 24 (No ball)»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  34. «Rules of Cricket. Rule 25.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  35. «Law 26 (Bye and Leg bye)»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  36. 36,0 36,1 36,2 «W.G. Grace | England Cricket | Cricket Players and Officials | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  37. «Rules of Cricket. Rule 27.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  38. «Cricket Rules — Law 28 — The Wicket Is Down»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  39. «Rules of Cricket. Rule 29.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  40. «Rules of Cricket. Rule 30.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  41. «Rules of Cricket. Rule 31.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  42. «Rules of Cricket. Rule 32.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  43. «Rules of Cricket. Rule 33.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  44. «Rules of Cricket. Rule 34.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  45. «Rules of Cricket. Rule 35.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  46. «Rules of Cricket. Rule 36.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  47. «Rules of Cricket. Rule 37.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  48. «Rules of Cricket. Rule 38.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  49. «Rules of Cricket. Rule 39.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  50. «Rules of Cricket. Rule 40.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  51. «Rules of Cricket. Rule 41.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  52. «Rules of Cricket. Rule 42.»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  53. Bowen, 1970, էջ 29
  54. https://web.archive.org/web/20110629140053/http://www.jl.sl.btinternet.co.uk/stampsite/cricket/ladstolords/1300.html#1597John Leach
  55. 55,0 55,1 Birley, 1999, էջ 3
  56. 56,0 56,1 56,2 56,3 Altham, 1962, էջ 21
  57. Bowen, 1970, էջ 33
  58. http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/SportsHistorian/2000/sh201e.pdf
  59. Eddowes, 1997
  60. Underdown, 2000, էջ 3
  61. «A brief history of cricket | Cricket News | Global | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  62. Webber, 1960, էջ 10
  63. Birley, 1999, էջ 11
  64. John Leach, From Lads to Lord's: 1601 – 1700, Cricket Since the Restoration
  65. 65,0 65,1 McCann, 2004, էջ xli
  66. 66,0 66,1 CricketArchive profile. Retrieved 25 July 2009.
  67. Altham, 1962, էջ 23
  68. «Artillery Ground — A Cricket Article»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  69. «The historic Single Wicket Cricket — A Cricket Article»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  70. 70,0 70,1 «Cric history, cricket history, cricket records | Cricketing Fever»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  71. «The Evolution of the Cricket Bat | World Cricket Watch»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին 
  72. History - Hambledon Cricket Club
  73. 73,0 73,1 «MCC History | Lord’s»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  74. «Jamaica Gleaner — Commentary — From under-arm to round-arm to over-arm to throwing? — Tuesday | February 15, 2005»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  75. «over-arm bowling (sports) — Encyclopedia Britannica»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  76. «Club History» 
  77. «A brief history of the County Championship | England Cricket News | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  78. 78,0 78,1 Bowen, 1970
  79. «The oldest international contest of them all | Regulars | Cricinfo Magazine | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  80. http://www.tehelka.com/test-cricket-136-not-out/
  81. «Wisden 100 Best Performances in Cricket»։ Topendsports.com։ 2012-09-01։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին։ Վերցված է 2012-12-18 
  82. «One tour to start them all: how English cricketers blazed a trail 150 years ago | Frank Keating | Sport | guardian.co.uk»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  83. «BBC News — Aboriginal cricket: The first Australian tour of England, 1868»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  84. «England cricket team | ss Great Britain»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  85. 85,0 85,1 «Wisden — Australia v England 1876-77»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  86. 86,0 86,1 «Wisden — England in Australia, 1876-77»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  87. «Wisden — Six giants of the Wisden century»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  88. «First Ashes Test in 1882 & Early History — ASHES — History, Legends and Unforgettable Moments»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  89. «Cricket in South Africa | SouthAfricaWeb.co.za»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  90. «Cricket’s turning points: The golden age | Highlights | Cricinfo Magazine | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  91. «Sir Donald Bradman»։ Cricinfo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին։ Վերցված է 2008-05-18 
  92. 92,0 92,1 92,2 «TalkCricket — Guide»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  93. 93,0 93,1 «The Silencing of South Africa’s Greatest Cricket Side | Standpoint»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  94. 94,0 94,1 94,2 «Gillette Cup / NatWest Trophy / C&G Trophy»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  95. 95,0 95,1 «First one day international cricket match — 80 Days That Changed Our Lives — ABC Archives»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  96. 96,0 96,1 «1975 Cricket World Cup Results & Schedule — 1st ICC World Cup 1975 Fixtures» 
  97. «Popularity Of Twenty20 overtakes County Championship»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  98. 98,0 98,1 98,2 98,3 98,4 98,5 98,6 98,7 «BBC Sport — Cricket — The difference between Test and limited-overs cricket»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  99. «TalkCricket — Guide»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  100. «Indoor Cricket»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  101. «BBC — Blogs — The Archers — Single Wicket cricket — how it’s played»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  102. «Zimbabwe revokes Test status»։ BBC Sport։ 2006-01-18։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին։ Վերցված է 2011-11-06 
  103. 103,0 103,1 «About the England and Wales Cricket Board | ECB»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  104. 104,0 104,1 «Members | WEST INDIES CRICKET BOARD»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  105. «Explore Your Cricketing Knowledge»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  106. Eastaway, Rob, What Is a Googly?: The Mysteries of Cricket Explained (Anova, 2005), стр. 134.
  107. «The Ashes History — Engalnd v Australia Cricket Cricket History — History Of Ashes Cricket Series Between Australia v England»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  108. «The Frank Worrell Trophy»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  109. «Border Gavaskar Trophy: India clinch historic clean sweep against Australia with easy win at Kotla — Indian Express»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  110. «Bloomsbury — Wisden Trophy»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  111. «The Sunday League»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  112. «8. One-day cricket — Cricket — Te Ara Encyclopedia of New Zealand»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  113. «Twenty20 launched in 2003: Crash, bang and Pandora’s box is opened | Cricinfo Magazine | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  114. 114,0 114,1 «T20 Cricket»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  115. «Twenty20 Celebrates 10 Years of Success | Kent County Cricket Club»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  116. «Event History — ICC T20 World Cup — ICC World Twenty20 2012 Official Site»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  117. «Financial success of IPL shows cricket league has become a global player | South China Morning Post»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  118. «IPL 6: 90 Foreign Player From 7 Countries | newschoupal.com»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  119. «CLT20 FAQs — CLT20.com»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  120. «England and Wales Cricket Board | ECB»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  121. «England and Wales Cricket Board | ECB»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  122. «A history of the Sheffield Shield | Australia Cricket News | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  123. «A History of Ranji Trophy : oldest Indian domestic cricket tournament. -> Itsonlycricket, is only cricket!»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  124. «Cricket’s Plunket Shield making a return | Stuff.co.nz»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  125. «South Africa — Currie Cup/Castle Cup/Supersport Series»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  126. «West Indies domestic cricket»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  127. «County news : ICC floats window for domestic T20 leagues | Cricket News | County Cricket 2013 | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  128. «ICC — Contact Us — Contact Us — Contact details»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  129. «ICC — Match Officials — Umpire appointments»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  130. 130,0 130,1 «A brief history … | Cricket News | Cricinfo ICC Site | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  131. 131,0 131,1 «ICC — ICC Members — Overview»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  132. «Cricket Ireland | Live Scores, News, Photos, Players»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  133. «Cricket Scotland»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  134. «Asian Cricket Council»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  135. «ICC Americas»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  136. «ICC Africa»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  137. «ICC Europe»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  138. «ICC East Asia-Pacific»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  139. 139,00 139,01 139,02 139,03 139,04 139,05 139,06 139,07 139,08 139,09 139,10 139,11 139,12 139,13 139,14 139,15 «A brief history ...»։ Cricinfo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին։ Վերցված է 2008-05-02 
  140. «ICC — ICC Members — Associate Members — Afghanistan»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  141. «Cricinfo-Other countries-Teams-Afghanistan»։ Cricinfo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-09-ին։ Վերցված է 2008-05-04 
  142. «Records | Test matches | Batting records | Highest career batting average | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  143. «HowSTAT! Batting Menu»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  144. «HowSTAT! Bowling Menu»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  145. «Bramley CC History»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  146. «Wisden — Women in Cricket»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  147. «Papers Past — Observer — 25 October 1890 — English Lady Cricketers»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  148. «International Cricket Council — ICC Europe — News»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  149. «International Cricket Council — Women’s Cricket — News»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  150. «1st Test: Australia Women v England Women at Brisbane, Dec 28-31, 1934»։ Cricinfo։ 1934-12-28։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին։ Վերցված է 2010-02-09 
  151. «Seventy five years marks the first Womens Test in England»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  152. «New Zealand national women’s cricket team — News, Stats and Info About the Cricket Team»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  153. «Records | Women’s Test matches | ESPN Cricinfo»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  154. «Women’s World Cup tournament guide — BBC Sport»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  155. «BBC Sport — Women’s Cricket World Cup: Australia beat West Indies in final»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  156. «2004 Cricket Season Welcomes Back Large Crowds And The Twenty20 Cup — 19/04/2004 — The Professional Cricketers' Association»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 
  157. «England Women hope to repeat 2009 triumph after reaching World T20 final | Sport | The Guardian»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-15-ին 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Altham H. A History of Cricket, Volume 1 (to 1914). — George Allen & Unwin, 1962.
  • Birley D. A Social History of English Cricket. — Aurum, 1999.
  • Bowen R. Cricket: A History of its Growth and Development. — Eyre & Spottiswoode, 1970.
  • Buckley G. B. Fresh Light on 18th Century Cricket. — Cotterell, 1935.
  • Haygarth A. Scores & Biographies, Volume 1 (1744–1826). — Lillywhite, 1862. — ISBN 1-900592-23-1
  • Major J. More Than A Game. — HarperCollins, 2007.
  • Maun I. From Commons to Lord's, Volume One: 1700 to 1750. — Roger Heavens, 2009. — ISBN 978-1900592529
  • McCann T. Sussex Cricket in the Eighteenth Century. — Sussex Record Society, 2004.
  • Underdown D. Start of Play. — Allen Lane, 2000. — ISBN 0-7139-9330-8
  • Waghorn H. T. The Dawn of Cricket. — Electric Press, 1906.
  • Webber R. The Phoenix History of Cricket. — Phoenix, 1960.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]