Վիքիպեդիա:Շաբաթվա հոդված

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շաբաթվա հոդված
HSbra2.svg

«Շաբաթվա հոդված» նախագծի նպատակն է Գլխավոր էջում ամեն շաբաթ ներկայացնել հետաքրքիր և ուշագրավ մի հոդված։ Ի տարբերություն «Ցուցափեղկ» նախագծի, որի նպատակն է ընտրել և ներկայացնել որակական առումով անթերի հոդվածներ, այստեղ կարևոր է, որ հոդվածը ունենա բավարար որակ, լինի բովանդակալից և ներկայացնի այնպիսի թեմա, որը հետաքրքություն կառաջացնի այցելուների մոտ Վիքիպեդիա հանրագիտարանի բովանդակության նկատմամբ։

Նախագիծը համագործակցության հարթակ է. պետք է ոչ միայն ամեն շաբաթ նոր հոդված ընտրել, այլև՝ յուրաքանչյուր ընտրություն առիթ է հոդվածի բովանդակությունը շտկելու և համալրելու համար։ Եթե ինքներդ հանդիպել եք հետաքրքիր հոդված, ապա սեղմեք այստեղ այն «թեկնածու» առաջարկելու համար։

Ինչպե՞ս է հոդվածը հայտնվում «Շաբաթվա հոդված» բաժնում
  1. Նախ որևէ խմբագրող կամ ընթերցող նկատում է հետաքրքրաշարժ մի հոդված և այն առաջարկում է «Թեկնածուներ» կոչվող էջում: Այստեղ կատարվում է ընտրություն՝ ըստ գործող չափանիշների: Ընտրված հոդվածներից մեկ պարբերություն (սովորաբար ներածությունը) տեղադրվում է հատուկ կաղապարի մեջ (ամեն տարվա համար ստեղծված է 50-52 այդպիսի կաղապար), որը տարվա համապատասխան շաբաթը հայտնվում է Գլխավոր էջում:
Կանոնակարգային
  • Հոդվածի ընտրվելու պարագայում ստեղծող (բարելավող) մասնակիցն իր քննարկման էջում ստանում է ծանուցում, իսկ չընտրվելու դեպքում՝ չընտրվելու վերաբերյալ համապատասխան ծանուցում ստանում է հոդվածն առաջադրողը:
  • Խմբագիրների կողմից դիտողություններ կամ առաջարկներ անելուց մեկ շաբաթ հետո դրանք անարձագանք մնալու դեպքում հոդվածն ավտոմատ կերպով տեղափոխվում է «Չընտրված թեկնածուներ» բաժին՝ համապատասխան ծանուցումով:

Նախագիծը վերահսկվում է ակտիվ մասնակիցների կողմից (տե՛ս աջում):

↱
  • ՎՊ:ՇՀ

Նախագծի ենթաէջեր

Կաղապարներ

Կատեգորիաներ

Շաբաթվա նախկին հոդվածներ

Վերահսկող մասնակիցներ

Այս շաբաթվա հոդված

- < «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ
Autorretrato con gafas por Francisco de Goya (Musée Bonnat-Helleu).jpg

Ֆրանցիսկո Խոսե դե Գոյա ի Լուսիենտես (իսպ.՝ Francisco José de Goya y Lucientes, ), իսպանացի հայտնի գեղանկարիչ և փորագրիչ, ռոմանտիզմի ժամանակաշրջանի գեղարվեստի առաջին և առավել հեղինակավոր վարպետներից մեկը:

Ֆրանցիսկո Գոյան ծնվել է 1746 թվականին Արագոնի մայրաքաղաք Սարագոսաի միջին եկամուտ ունեցող ընտանիքում: Նրա հայրը՝ Խոսե Գոյան էր, իսկ մայրը՝ Գրասիա Լուսենտեսը: Վերջինս արագոնյան իդալգոյի աղքատ ներկայացուցիչ էր: Երեխայի ծնվելուց մի քանի ամիս անց ընտանիքը տեղափոխվում է Սարագոսայից 40 կիլոմետր հարավ գտնվող Ֆուենդետոդոս բնակավայր, որտեղ նրանք բնակվեցին մինչև 1749 թվականը (այլ տվյալներով՝ մինչև 1760-ական թվականները): Ֆրանցիսկոն ընտանիքի երեք զավակներից փոքրն էր: Նրա ավագ եղբայրը հետագայում դարձավ քահանա, իսկ կրտսերը՝ Թոմասը, շարունակեց հոր գործունեությունը: Խոսե Գոյան հայտնի ոսկեջրող վարպետ էր, ում նույնիսկ դե Նուեստրա Սենորա դել Պիլարի տաճարի կանոնիկոսներն էին դիմում, որպեսզի նա ստուգի վերակառուցվող տաճարի քանդակների որակը, որոնց վրա աշխատում էին արագոնյան լավագույն վարպետները: Բոլոր երեք եղբայրները կրթություն են ստացել բավականին մակերեսային: Այդ է պատճառը, որ Ֆրանցիսկո Գոյան մշտապես գրել է տառասխալներով: Սարագոսայում պատանի Ֆրանցիսկոսը սկսում է հաճախել տեղացի գեղանկարիչ Լուսինա ի Մարտինեսի արհեստանոց: 1763 թվականի վերջին Ֆրանցիսկոն մասնակցում է Սիլենա աստվածության գիպսե քանդակի լավագույն գեղանկարչական կրկնօրինակի մրցույթին, բայց 1764 թվականի հունվարի 15-ին անցկացված գնահատման փուլի ժամանակ նրան ոչ մի միավոր չի տրվում: Գոյան ատում էր այդ քանդակները: Այդ մասին նա խոստովանել է ավելի ուշ: 1766 թվականին նա մեկնում է Մադրիդ, որտեղ նրան Սան Ֆեռնանդոյի ակադեմիայի կազմակերպած մրցույթում սպասում էր նոր ձախողում: Մրցույթի թեման կապված էր Ալֆոնսո X Իմաստասեր թագավորի բարեգթության ու 16-րդ դարի ազգային հերոս-զինվորների սխրանքների հետ: Այդ կերպարները չեն ոգեշնչում Գոյային: Այդ ամենին զուգահեռ, Սարագոսայից մեկ այլ երիտասարդ գեղանկարիչ Ֆրանցիսկո Բաեուն, ով նաև մրցույթի գնահատման հանձնաժողովի անդամ էր, հանդիսանում էր հավասարակշռված ձևի ու ակադեմիական գեղանկարչության համախոհ և չէր ընդունում երիտասարդ Գոյայի երևակայական պատկերները: Մրցույթում առաջին մրցանակը ստանում է Բաեույի կրտսեր եղբայրը՝ 20-ամյա Ռոմանը: Մադրիդում Գոյան ծանոթանում է պալատական գեղանկարիչների աշխատանքների հետ, կատարելագործում է իր արվեստը:

1766 թվականի հուլիս և 1771 թվականի ապրիլ ամիսներին Հռոմում Ֆրանցիսկոյի անցկացրած ժամանակաշրջանը անհայտ է մնում: Համաձայն ռուս արվեստաբան Ա. Ի. Սոմովի, Իտալիայում գեղանկարիչը «զբաղված էր ոչ այնքան գեղանկարչական աշխատանքներով ու իտալական վարպետներին կրկնօրինակելով, որքան նրանց միջոցներն ու ձևերն ուսումնասիրելով»: 1771 թվականի գարնանը նա մասնակցում է Պարմայի ակադեմիայի մրցույթին, որի թեման անտիկ դարաշրջանի երգիծանկարներն էին: Նա իրեն անվանեց հռոմեացի և Բաեույի աշակերտ: Պարմայի ղեկավար իշխանն այդ ժամանակ հանդիսանում էր Ֆիլիպ Բուրբոն Պարմը՝ իսպանական թագավոր Կառլոս III-ը: Հունիսի 27-ին միակ մրցանակը «նրբագեղ գունավորման» համար շնորհվում է Պաոլո Բորոնիին: Այդ ժամանակ Գոյային քննադատում էին «կտրուկ գունավորման» համար: Այնուամենայնիվ, քննադատները գնահատում են նրա քանդակած Հաննիբալի կերպարը: Նրան շնորհում են Պարմյան գեղարվեստի ակադեմիայի երկրորդ մրցանակը, քանի որ հավաքել էր 6 ձայն․․․ Ավելին

-
Անցած 10 շաբաթվա հոդվածները Հաջորդ 10 Շաբաթվա հոդվածները
Շաբաթ 13

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

Treaty of Moscow 1921.jpg

Մոսկվայի ռուս-թուրքական պայմանագիր (ռուս.՝ Московский договор, թուրք.՝ Moskova Anlaşması), Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության (ՌԽՖՍՀ) կառավարության և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության միջև 1921 թվականի մարտի 16-ին կնքված «եղբայրության և բարեկամության պայմանագիր», որը բանակցվել է Մոսկվայի ռուս-թուրքական երկրորդ կոնֆերանսի (26 փետրվարի - 16 մարտի, 1921 թվական) ժամանակ։

Սույն պայմանագրով Ռուսաստանը ճանաչում էր Թուրքիայի ինքնիշխանությունը Ազգային մեծ ուխտի՝ թուրքական ճանաչած բոլոր տարածքների նկատմամբ։ Թուրքիան իր հերթին հրաժարվում էր Բաթումից` փոխարենը ստանալով Սուրմալուի գավառը։ Պայմանագրով հաստատվել է Թուրքիայի հյուսիս-արևելյան սահմանը, որը գործում է առ այսօր։

1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումը նշանակում էր պետության փաստացի բաժանում հաղթողների միջև՝ Օսմանյան կայսրությունից Հայաստանի, Սիրիան, Պաղեստինը, Արաբիան և Միջագետքը պետք է անջատվեին: 1918 թվականի նոյեմբերին Կոստանդնուպոլսի կայսրության մայրաքաղաքը գրավել է Անտանտի զորքը:

Թուրք գեներալ Մուստաֆա Քեմալը, որը ժամանել էր Սամսուն 1919 թվականի մայիսի 19-ին, որպես 9-րդ բանակի տեսուչ, թուրքական բանակի զինաթափումը ղեկավարելու նպատակով, ելույթ է ունեցել երիտասարդության առաջ և հայտարարել զորահավաք՝ օկուպացման ուժերի դեմ պայքարեկու համար: 1919 թվականի հունիսի 22-ին, Ամասիայում, նա շրջաբերական է հրապարակել, որում նշվում էր, որ երկրի անկախությունը վտանգված է, ինչպես նաև հայտարարել է Սիվասի կոնգրեսի գումարման մասին: 1919 թվականի հուլիսի 8-ին, Քեմալը հրաժարական է տվել օսմանյան բանակից: 1919 թվականի հուլիսի 23-ից օգոստոսի 7-ը Էրզրումում կայացել է կայսրության վեց արևելյան վիլայեթների համագումար, որին հաջորդեցլ է19-րդ սեպտեմբերի 19-ից 11-ը անցկացվող Սիվասի կոնգրեսը: Այս համագումարների գումարումն ու աշխատանքը ապահովող Մուստաֆա Քեմալը, այդպիսով որոշել է պետությունը փրկելու ուղիները: Սուլթանի կառավարությունը փորձել է հակազդել դրան՝ 1919 թվականի սեպտեմբերի 3-ին հրամայելով ձերբակալել Մուստաֆա Քեմալին, բայց չի կարողացել այն իրականացնել: 1919 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Անգորայի (Անկարա) բնակիչությունը ցնծությամբ դիմավորել է Մուստաֆա Քեմալին․․․ Ավելին

Շաբաթ 15

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 15, 2020 թ.

Շաբաթ 12

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

Treaty of Moscow 1921.jpg

Մոսկվայի ռուս-թուրքական պայմանագիր (ռուս.՝ Московский договор, թուրք.՝ Moskova Anlaşması), Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության (ՌԽՖՍՀ) կառավարության և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության միջև 1921 թվականի մարտի 16-ին կնքված «եղբայրության և բարեկամության պայմանագիր», որը բանակցվել է Մոսկվայի ռուս-թուրքական երկրորդ կոնֆերանսի (26 փետրվարի - 16 մարտի, 1921 թվական) ժամանակ։

Սույն պայմանագրով Ռուսաստանը ճանաչում էր Թուրքիայի ինքնիշխանությունը Ազգային մեծ ուխտի՝ թուրքական ճանաչած բոլոր տարածքների նկատմամբ։ Թուրքիան իր հերթին հրաժարվում էր Բաթումից` փոխարենը ստանալով Սուրմալուի գավառը։ Պայմանագրով հաստատվել է Թուրքիայի հյուսիս-արևելյան սահմանը, որը գործում է առ այսօր։

1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումը նշանակում էր պետության փաստացի բաժանում հաղթողների միջև՝ Օսմանյան կայսրությունից Հայաստանի, Սիրիան, Պաղեստինը, Արաբիան և Միջագետքը պետք է անջատվեին: 1918 թվականի նոյեմբերին Կոստանդնուպոլսի կայսրության մայրաքաղաքը գրավել է Անտանտի զորքը:

Թուրք գեներալ Մուստաֆա Քեմալը, որը ժամանել էր Սամսուն 1919 թվականի մայիսի 19-ին, որպես 9-րդ բանակի տեսուչ, թուրքական բանակի զինաթափումը ղեկավարելու նպատակով, ելույթ է ունեցել երիտասարդության առաջ և հայտարարել զորահավաք՝ օկուպացման ուժերի դեմ պայքարեկու համար: 1919 թվականի հունիսի 22-ին, Ամասիայում, նա շրջաբերական է հրապարակել, որում նշվում էր, որ երկրի անկախությունը վտանգված է, ինչպես նաև հայտարարել է Սիվասի կոնգրեսի գումարման մասին: 1919 թվականի հուլիսի 8-ին, Քեմալը հրաժարական է տվել օսմանյան բանակից: 1919 թվականի հուլիսի 23-ից օգոստոսի 7-ը Էրզրումում կայացել է կայսրության վեց արևելյան վիլայեթների համագումար, որին հաջորդեցլ է19-րդ սեպտեմբերի 19-ից 11-ը անցկացվող Սիվասի կոնգրեսը: Այս համագումարների գումարումն ու աշխատանքը ապահովող Մուստաֆա Քեմալը, այդպիսով որոշել է պետությունը փրկելու ուղիները: Սուլթանի կառավարությունը փորձել է հակազդել դրան՝ 1919 թվականի սեպտեմբերի 3-ին հրամայելով ձերբակալել Մուստաֆա Քեմալին, բայց չի կարողացել այն իրականացնել: 1919 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Անգորայի (Անկարա) բնակիչությունը ցնծությամբ դիմավորել է Մուստաֆա Քեմալին․․․ Ավելին

Շաբաթ 16

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 16, 2020 թ.

Շաբաթ 11

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

Կորոնավիրուսային հիվանդություն 2019.svg.png

Կորոնավիրուսային հիվանդություն 2019 (COVID-19), վարակային հիվանդություն, առաջացած SARS-CoV-2-ով, որը սերտ առնչվում է SARS վիրուսին: Այս հիվանդությունը 2019-20-ի կորոնավիրուսային համաճարակի պատճառն է: Այն հիմնականում փոխանցվում է մարդկանց միջև փոքր կաթիլների միջոցով, երբ ինֆեկցված անձիք շնչում կամ հազում են (կամ փռշտում)։ Վարակումից մինչև ախտանշանների դրսևորումն ընկած ժամանակահատվածը (ինկուբացիոն շրջան) հիմնականում 2-ից 14 օր է տևում: Ձեռքերի լվացումը, հազող կամ փռշտացող անձանցից հեռավորության պահպանումը, ինչպես նաև դեմքին դիպչելուց խուսափումը խորհուրդ է տրվում հիվանդությունը կանխարգելելու նպատակով: Հիվանդության տարածումը կանխարգելելու նպատակով խորհուրդ է տրվում փռշտալուց և հազալուց փակել բերանը և քիթը ծալված արմունկով կամ կտորով (թաշկինակով), ապա ազատվել դրանից (անմիջապես նետել այն աղբամանի մեջ):

Հիվանդները կարող են քիչ ախտանշաններ ունենալ, կամ նրանց շրջանում կարող է զարգանալ տենդ, հազ և հևոց: Հիվանդությունը կարող է խորանալ, հանգեցնելով թոքաբորբի և բազամաօրգանային անբավարարության: Պատվաստանյութ կամ յուրահատուկ հակավիրուսային թերապիա դեռևս գոյություն չունեն, և բուժման տարբերակներից են ախտանշանային, սատարող և փորձնական գործողությունները: Դեպքերի մահացության ցուցանիշը գնահատվել է 1-ից 3 տոկոսի միջև:

Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը և ԱՄՆ-ի Հիվանդությունների Վերահսկման և Կանխարգելման Կենտրոնները խորհուրդ են տալիս, որ այն անձիք, ովքեր կարծում են, որ իրենք վիրուսը կրողներ են, վիրաբուժական դիմակ կրեն և բժշկական խորհուրդ փնտրեն կանչելով բժշկին, անձամբ հիվանդանոց այցելելու փոխարեն: Դիմակների կրումը խորհուրդ չի տրվում ընդհանուր հասարակության շրջանումԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ 2019-20 կորոնավիրուսային համաճարակը Հանրային Առողջությանը սպառնացող Անհետաձգելի Միջազգային Խնդիր է (PHEIC): 2020-ի փետրվարի 19-ի դրությամբ միայն Մայրցամաքային Չինաստանն է ներառված որպես հիվանդության հայտնի շարունակական հանրային տարածում ունեցող երկիր:

Վարակված անձիք կարող են անախտանիշ լինել, կամ նրանց շրջանում կարող են զարգանալ այնպիսի ախտանշաններ, ինչպիսիք են տենդը, հազը և հևոցը: Փորլուծությունը և վերին շնչուղիների ախտանշանները (օրինակ փռշտոց, քթահոսություն, կոկորդացավ) ավելի հազվադեպ են հանդիպում: Հիվանդությունը կարող է խորանալ, հանգեցնելով թոքաբորբի, բազամաօրգանային անբավարարության և մահվան․․․Ավելին

Շաբաթ 17

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 17, 2020 թ.

Շաբաթ 10

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

Կորոնավիրուսային հիվանդություն 2019.svg.png

Կորոնավիրուսային հիվանդություն 2019 (COVID-19), վարակային հիվանդություն, առաջացած SARS-CoV-2-ով, որը սերտ առնչվում է SARS վիրուսին: Այս հիվանդությունը 2019-20-ի կորոնավիրուսային համաճարակի պատճառն է: Այն հիմնականում փոխանցվում է մարդկանց միջև փոքր կաթիլների միջոցով, երբ ինֆեկցված անձիք շնչում կամ հազում են (կամ փռշտում)։ Վարակումից մինչև ախտանշանների դրսևորումն ընկած ժամանակահատվածը (ինկուբացիոն շրջան) հիմնականում 2-ից 14 օր է տևում: Ձեռքերի լվացումը, հազող կամ փռշտացող անձանցից հեռավորության պահպանումը, ինչպես նաև դեմքին դիպչելուց խուսափումը խորհուրդ է տրվում հիվանդությունը կանխարգելելու նպատակով: Հիվանդության տարածումը կանխարգելելու նպատակով խորհուրդ է տրվում փռշտալուց և հազալուց փակել բերանը և քիթը ծալված արմունկով կամ կտորով (թաշկինակով), ապա ազատվել դրանից (անմիջապես նետել այն աղբամանի մեջ):

Հիվանդները կարող են քիչ ախտանշաններ ունենալ, կամ նրանց շրջանում կարող է զարգանալ տենդ, հազ և հևոց: Հիվանդությունը կարող է խորանալ, հանգեցնելով թոքաբորբի և բազամաօրգանային անբավարարության: Պատվաստանյութ կամ յուրահատուկ հակավիրուսային թերապիա դեռևս գոյություն չունեն, և բուժման տարբերակներից են ախտանշանային, սատարող և փորձնական գործողությունները: Դեպքերի մահացության ցուցանիշը գնահատվել է 1-ից 3 տոկոսի միջև:

Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը և ԱՄՆ-ի Հիվանդությունների Վերահսկման և Կանխարգելման Կենտրոնները խորհուրդ են տալիս, որ այն անձիք, ովքեր կարծում են, որ իրենք վիրուսը կրողներ են, վիրաբուժական դիմակ կրեն և բժշկական խորհուրդ փնտրեն կանչելով բժշկին, անձամբ հիվանդանոց այցելելու փոխարեն: Դիմակների կրումը խորհուրդ չի տրվում ընդհանուր հասարակության շրջանումԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ 2019-20 կորոնավիրուսային համաճարակը Հանրային Առողջությանը սպառնացող Անհետաձգելի Միջազգային Խնդիր է (PHEIC): 2020-ի փետրվարի 19-ի դրությամբ միայն Մայրցամաքային Չինաստանն է ներառված որպես հիվանդության հայտնի շարունակական հանրային տարածում ունեցող երկիր:

Վարակված անձիք կարող են անախտանիշ լինել, կամ նրանց շրջանում կարող են զարգանալ այնպիսի ախտանշաններ, ինչպիսիք են տենդը, հազը և հևոցը: Փորլուծությունը և վերին շնչուղիների ախտանշանները (օրինակ փռշտոց, քթահոսություն, կոկորդացավ) ավելի հազվադեպ են հանդիպում: Հիվանդությունը կարող է խորանալ, հանգեցնելով թոքաբորբի, բազամաօրգանային անբավարարության և մահվան․․․Ավելին

Շաբաթ 18

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 18, 2020 թ.

Շաբաթ 09

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 09, 2020 թ.

Շաբաթ 19

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 19, 2020 թ.

Շաբաթ 08

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 08, 2020 թ.

Շաբաթ 20

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 20, 2020 թ.

Շաբաթ 07

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

Ելդըզի մահափորձ.png

Ելտըզի մահափորձ կամ Ելդըզի մահափորձ, ահաբեկչական գործողություն, որն իրականացվել է 1905 թվականին Ելտըզի պալատի մոտ գտնվող Սուլթանիե մզկիթի բակում։ Դեռևս 1896 թվականին՝ Համիդյան կոտորածներից հետո Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը և Հնչակյան կուսակցությունը իրարից անկախ ընդունել էին Աբդուլ Համիդ II-ի մահապատժի որոշում։ Այդ ժամանակ՝ 1896 թվականի փետրվարին, ՀՅԴ-ն ամենամոտն էր Աբդուլ Համիդի մահապատժի իրականացմանը, սակայն նոր կոտորածների տեղիք չտալու համար ծրագիրը հետաձգվեց։

Հետագայում Քրիստափոր Միքայելյանի կողմից այս հարցը վերաբացվեց։ Նրա համար սկզբունքային էր ձևավորել մի խումբ, անցնել Կոստանդնուպոլիս և իրականացնել Աբդուլ Համիդի սպանությունը։ ՀՅԴ-ի 4-րդ ընդհանուր ժողովի ժամանակ՝ 1904 թվականին, երբ զուգահեռ ընթանում էր Սասունի ապստամբությունը, նորից որոշում ընդունվեց պատուհասել սուլթանին, ինչը պետք է լրացուցիչ հնչեղություն հաղորդեր Սասունի ապստամբությանը և այն դարձներ միջազգային խնդիր։

Կազմավորվում է Ցուցական մարմինը, որի ղեկավար է դառնում Քրիստափոր Միքայելյանը։ Նա ահաբեկչությունը կազմակերպող և իրականացնող խումբ է ձևավորում, որոնց մեջ էին Սաֆոն (Մարտիրոս Մարգարյան), Սև Աշոտը (Կարապետ Եղիկյան), Թորգոմը (Արտաշես Սերեմճյան), Հոնան Դավթյանը և այլն։ Այս կազմը հետագայում ենթարկվեց փոփոխությունների․ անդամագրվեցին նաև Ռուբինա Արեշյանը, Մարի Զայցը, տիկին Անչուկովան, Քրիս Ֆանարջյանը, Համբարձում Աղաջանյանը (Կարո), Սարգիս Բարսեղյանը (Վանա Սարգիս), Լևոն Գյուլումյանը, Գրիգոր Սայանը (Ջահիլ), Սամաթիացի Զարեհը, Արամ Անդրեսայանը և այլք։ Ցուցական մարմնին տրամադրվեց 50 հազար ռուսական ոսկե ռուբլի։

Գործողությունը ստացավ «Նժույգի գործ» անվանումը, որի միայն մի մասն էր կազմում Ելտըզի մահափորձը։ Խմբի անդմաները օտարերկրացիների անվանումներով մուտք գործեցին Կոստանդնուպոլիս և սկսեցին իրականացնել ահաբեկչության պատրաստությունները։ Որոշվեց երկու ձևով միաժամանակ կատարել հարձակում․ սուլթանի վրա ձեռնառումբեր նետել և կառքի մեջ մեծ քանակությամբ մելինիտ պայթուցիկ նյութ դնելով՝ պայթեցնել այն, երբ սուլթանը կլիներ ամենափոքր հեռավորության վրա։ Քրիստափոր Միքայելյանը, որը ձեռնառումբերը փորձարկելու նպատակով գնացել էր Բուլղարիա, մարտի 4-ին Սոֆիայի մոտ գտնվող Վիտոշ լեռան լանջին փորձերը իրականացնելու ժամանակ նահատակվում է․ նրա հետ մահանում է նաև խմբի կարևոր անդամ Վռամշապուհ Քնեդիրյանը։ Սակայն ահաբեկչությանը պատրաստվող խումը շարունակում է իր գործունեությունը և ձեռք բերում 124 կգ մելիտին, շքեղ մի կառք, որի մեջ էլ տեղադրվում է գերհզոր պայթուցիկը։

1905 թվականի հուլիսի 21-ին Ռուբինան իրականցնում է ահաբեկչական գործողությունը։ Նա ռումբի ժամացույցը լարում է մզկիթի զանգը լսելուց հետո ուղիղ 1 րոպե 48 վայրկյանի վրա և լքում կառքը։ Մինչ այդ հաշվարկված էր, որ սուլթանը հենց այդքան ժամանակ անց էր լինում կառքից նվազագույն հեռավորության վրա։ Ռումբը պայթում է, որի հետևանքով զոհվում է 26 և վիրավորվում 59 մարդ, սակայն դրանց թվում չէր սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ը, քանի որ սովորականից փոքր ինչ ուշ էր դուրս եկել մզկիթից՝ խոսքի բռնվելով պաշտոնյաներից մեկի հետ... Ավելին

Շաբաթ 21

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 21, 2020 թ.

Շաբաթ 06

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

EineGruppe des schonenGeschlechts ausDeutsh-ChinaTsingtao.jpg

Ոտքերի երիզակապում (չին.՝ 纏足), 10-րդ դարի սկզբից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Չինաստանում կիրառվող սովորույթ (հիմնականում արիստոկրատ հասարակության մեջ)։ Աղջիկների ոտքերի մատները, բացի բութ մատից, գործվածքի շերտով կապում էին ոտնաթաթին և ստիպում քայլել փոքր չափ ունեցող կոշիկներով, ինչի հետևանքով ոտնաթաթերը զգալիորեն ձևախախտվում էին՝ որոշ դեպքերում զրկելով հետագայում քայլելու հնարավորությունից։ Այդպիսի ոտքերն ավանդաբար անվանվում էին «ոսկյա լոտոսներ»։ Ոտնաթաթի չափից էր կախված հարսնացուի հեղինակությունը, ընդ որում, համարվում էր, որ բարձր հասարակությանը պատկանող կանայք չպետք է ինքնուրույն քայլեն։ Այդ «անզորությունը»՝ առանց կողմնակի օգնության քայլելու անընդունակությունը, ըստ գրական վկայությունների, կին-արիստոկրատների գրավիչ գծերից մեկն էր. առողջ և չձևախախտված ոտքերը ասոցացվում էին գյուղական ջանքերի և «ռամիկ ծագման» հետ։

Մոնղոլական Յուան և մանջուրական Ցին դինաստիայի տիրապետության ներքո Չինաստանում փոքր ոտքերը դառնում էին ազգային նույնականության և «քաղաքակրթվածության» խորհրդանիշ, քանի որ մոնղոլ և մանջուր կանայք ոտքերը չէին երիզակապում։

20-րդ դարի սկզբին Կան Յուվեյը, Սու Մանշուն և այլ հասարակական գործիչներ ոտքերի երիզակապումը ենթարկում էին խիստ քննադատության։ Սինհայական հեղափոխությունից հետո՝ 1911 թվականին, և հանրապետություն դառնալուց հետո այս սովորույթը աստիճանաբար վերանում էր։ 21-րդ դարի սկզբին մնացել են միայն աննշան քանակությամբ ծեր կանայք, որոնք ունեն հատուկ ձևախախտված ոտքեր։

Ոտքերի երիզակապման ծագման հետ կապված՝ գոյություն ունի մի քանի առասպել։ Ըստ առասպելներից մեկի՝ կայսեր՝ Շին դինաստիային պատկանող հարճը, տառապում էր ծուռթաթությամբ, և այդ պատճառով նա խնդրեց կայսրին՝ ոտքերի երզակապումը դարձնել համապարտադիր բոլոր կանանց համար։ Այսպիսով, նրա ոտքերը դարձել էին գեղեցկության և պերճաշուքության տիպար։ Մյուս առասպելը պատմում է, որ Սյաո Բաոցզյուան կայսեր սիրելի հարճը, որն ուներ նրբագեղ ոտքեր, ոտաբոբիկ պարում էր մարգարիտների վրայով՝ լոտոսի նկարներով զարդարված ոսկյա տախտակամածի վրա. «Նրա ոտքի ամեն հպումից լոտոսներ էին ծաղկում»։ Հնարավոր է՝ հենց այդ ժամանակ է առաջացել «լոտոս ոտք» կամ «ոսկե լոտոս» արտահայտությունը, ամեն դեպքում, առասպելում չի հիշատակվում այն մասին, որ աղջկա ոտքերը երիզակապված էին։

Սակայն ոտքերի երիզակապման ծագումը կապվում է այն պատմության հետ, ըստ որի՝ Լի Յույ կայսրը իր հարճերից մեկին՝ Յո Նյանին, խնդրում է ոտքերը երիզակապել սպիտակ մետաքսով այնպես, որ նմանվեն կիսալուսնի։ Այնուհետև աղջիկը ոտքերի ծայրերի վրա պարում է լոտոսի պարը։ Բարձր հասարակության կանայք սկսում էին ընդօրինակել նրան, իսկ հետո այս պրակտիկան ստացավ լայն տարածում։

Որոշ հետազոտողներ կասկածում են այս առասպելի հավաստիությանը։ Լին Վեյխունը կարծում է, որ ոտքերի երիզակապման սովորույթը Չինաստանում հայտնվել է Սուն կայսրությունից հետո (960-1279)։ Ամեն դեպքում, հայտնի է, որ ոտքերի երիզակապման սովորույթը տարածվել է Սուն դինաստիայի ժամանակաշրջանում... Ավելին

Շաբաթ 22

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 22, 2020 թ.

Շաբաթ 05

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

Alexander the Great mosaic.jpg
Տարվա հոդված 2019.jpg

Ալեքսանդր Մակեդոնացի (հին հուն․՝ Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μέγας, լատ.՝ Alexander III Magnus, ), հինաշխարհյան արքա Արգեադոսների հունամակեդոնական հարստությունից, որը կառավարել է մ․թ․ա․ 336-323 թվականներին։ Ստեղծել է նոր տեսակի աշխարհակալ տերություն, որի տարածքը ձգվում էր Հոնիական ծովից մինչև Հնդուստան թերակղզի և Հիմալայան լեռներ։ Արևելյան ավանդույթներում նույնացվում է առասպելական Զուլ ալ-Կարնայն թագավորի հետ, որը հիշատակված է անգամ իսլամի սուրբ գրքում՝ Ղուրանում։ Հնուց ի վեր Ալեքսանդրը համարվում էր աշխարհի խոշորագույն զորավարներից մեկը, որն առանց բացառությունների հաղթանակել է մասնակցած բոլոր ճակատամարտերում՝ չնայած այն հանգամանքին, որ որպես կանոն գրեթե միշտ առճակատվել է քանակապես գերազանցող թշնամիների հետ։

Մակեդոնական գահին բազմել է քսան տարեկան հասակում՝ հոր՝ Փիլիպոս II-ի դավադիր սպանությունից հետո։ Ժառանգել է կայացած պետություն և մարտունակ բանակ, որի շնորհիվ էլ կարողացել է իրականացնել ռազմական և քաղաքական հավակնոտ ծրագրեր։ Սկզբում նա ամրացնում է երկրի հյուսիսային սահմանները և վերջնականապես հնազանդեցնում Հունաստանի քաղաք-պետություններին։ Մ․թ․ա․ 334 թվականին Ալեքսանդրն սկսում է իր նշանավոր արևելյան արշավանքը և յոթ տարում նվաճում ամբողջ Աքեմենյան Պարսկաստանը։ Գավգամելայի ճակատամարտի հաղթական ավարտից հետո մակեդոնական բանակին հաջողվում է գրավել պարսից թագավորանիստ Պերսեպոլիսը և գահընկեց անել «արքայից արքա» տիտղոսով հռչակված Դարեհ Կոդոմանոսին։ Արյաց երկրի բռնազավթումից հետո Ալեքսանդրն իրեն հռչակում է «Ասիայի տիրակալ»։ Եգիպտոսի նվաճումից հետո տեղի քրմերի կողմից վերջինս մկրտվում է փարավոն և Նեղոսի դելտայում հիմնում իր անունը կրող առաջին քաղաքը՝ Ալեքսանդրիան։ Համակվելով ամբողջ աշխարհին և «Համաշխարհային օվկիանոսին» տիրելու ձգտումով՝ Ալեքսանդրը մ.թ.ա. 326 թվականին արշավում է դեպի Հնդկաստան և գրավում Փանջաբն ու Ռաջաստանը։ Սակայն իր հյուծված ու դժգոհ զորքի պահանջով արքան ստիպված է լինում դադարեցնել հետագա առաջխաղացումն ու վերադառնալ Միջագետք։

Ալեքսանդրն իր մահկանացուն կնքում է մ․թ․ա․ 323 թվականին Բաբելոնում՝ անավարտ թողնելով ծրագրված արևմտյան ու հարավային ռազմարշավները։ Ալեքսանդրի մահվանը հետևում են պատերազմներ նրա զորավարների, զինակիցների ու ընտանիքի անդամների միջև, որի արդյունքում կայսրությունը տրոհվում է երեք խոշոր հելլենիստական պետությունների։ Նորաստեղծ պետությունները գլխավորել են նրա կենդանի մնացած զորականները՝ դիադոքոսները... Ավելին

Շաբաթ 23

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 23, 2020 թ.

Շաբաթ 04

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

The battle of Avarayr.jpg
Տարվա հոդված 2019.jpg

Վարդանանց պատերազմ, 450-451 թվականներին տեղի ունեցած ապստամբություն, որն ուղղված էր Սասանյան Պարսկաստանի կրոնափոխության և պարսկացման քաղաքականության դեմ: Մասնակցել են հիմնականում հայկական, մասամբ նաև՝ վրացական և աղվանական ուժեր:

Սասանյան Պարսկաստանի արքա Հազկերտ Բ-ն, դիմելով «հայոց բոլոր մեծամեծերին», հատուկ հրովարտակով պահանջում է հայերի կրոնափոխություն և զրադաշտականության ընդունում: Պարսից արքայի պահանջը քննարկելու համար 449 թվականին Արտաշատում ժողով է հրավիրվում, որին մասնակցող հայկական իշխանական տները և Հայ Առաքելական Եկեղեցին որոշում են չհնազանդվել և մերժել Հազկերտ Բ-ի կրոնափոխության պահանջը: Պարսկաստանի մայրաքաղաք Տիզբոն են մեկնում 11 հայ նախարար: Այնտեղ չկարողանալով խաղաղությամբ հարթել խնդիրը՝ նախարարները որոշում են կեղծ ուրանալ և առերես ընդունել զրադաշտականություն, որպեսզի կարողանան ողջ մնալ և, վերադառնալով հայրենիք, կազմակերպել ապստամբական գործը: Հազկերտը նրանց հետ ուղարկում է մոգեր և զինվորականներ՝ երկիրը կրոնափոխելու համար, սակայն, ամբողջությամբ չվստահելով հայ նախարարներին, պատանդ է պահում հայոց մարզպան Վասակ Սյունու երկու որդիներին և Գուգարքի բդեշխ Աշուշային:

Հայրենիքում` Անգղ և Զարեհավան բնակավայրերի մոտ, հանդիպելով դիմադրության` նախարարները համոզվում են, որ ժողովուրդը պատրաստ է ապստամբել: Սկզբնական շրջանում ապստամբությունը ղեկավարում էր Վասակ Սյունին։ Առաջին նշանավոր ճակատամարտը տեղի է ունենում 450 թվականին Խաղխաղ (այժմ՝ Ղազախ, Ադրբեջան) քաղաքի մոտ: Այս ամենի հետ մեկտեղ Վասակ Սյունին թողնում է ազգային ազատագրման գործը և հեռանում իր հայրական նահանգ՝ Սյունիք: Այս իմանալով՝ Վարդան Մամիկոնյանը Ճորա պահակի ամրություններից վերադառնում է Հայաստան, ստանձնում ամբողջ զորքի հրամանատարությունը և ուղարկում նրանց երկրի տարբեր նահանգներ ձմեռելու:

451 թվականի գարնանը Հազկերտը Մուշկան Նիսալավուրտի գլխավորությամբ 80-90-հազարանոց զորք է ուղարկում մարզպանական Հայաստան: Վարդան Մամիկոնյանը հավաքում է 66-հազարանոց զորքը և ընդառաջում նրան: Ի վերջո, զորքերը միմյանց հանդիպում են Վասպուրական աշխարհի Արտազ գավառում՝ Տղմուտ գետի ափին՝ Ավարայր կոչվող դաշտում: Ճակատամարտը սկսվում է 451 թվականի մայիսի 26-ի լուսաբացին: Վարդան Մամիկոնյանն անցնում է գետը և հուժկու գրոհով մխրճվում հակառակորդի շարքեր: Ճակատամարտը շարունակվում է մինչև երեկո և ավարտվում հայկական զորքի նահանջով դեպի լեռներ: Ավարայրի ճակատամարտից հետո շատ հայ նախարարներ ամրանում են անառիկ բերդերում և շարունակում պայքարը:Հազկերտն իր անհաջողությունը բարդում է Վասակ Սյունու վրա և նրան, հայոց կաթողիկոս Հովսեփ Վայոցձորցուն, Ղևոնդ Երեցին, մի շարք հայ նախարարների գերեվարում և քշում դեպի երկրի խորքերը։ Երկար տառապանքներից հետո գերության մեջ ողջ մնացած նախարարներին Պերոզի գահակալության շրջանում՝ 463-464 թվականներին, թույլ է տրվում վերադառնալ հայրենիք ... Ավելին

Շաբաթ 24

Կաղապար:Շաբաթվա հոդված/Շաբաթ 24, 2020 թ.

Emblem-star.svg Գլխավոր էջի բաժիններ – Շաբաթվա հոդվածՕրվա հոդվածԱյսօր պատմության մեջԳիտեի՞ք որՕրվա պատկերՆորություններ