Կենտրոնական բանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անգլիայի Բանկ (Մեծ Բրիտանիա, Լոնդոն)
Ֆեդերալ պահուստային համակարգ, ԱՄՆ (ԱՄՆ, Վաշինգտոն)
Հայաստանի կենտրոնական բանկ, (Հայստան, Երևան)
Ճապոնիայի բանկ (Ճապոնիա, Տոկիո)
Եվրոպական կենտրոնական բանկ (Գերմանիա, Ֆրանկֆուրտ)

Կենտրոնական բանկ՝ երկրի կամ երկրների խմբի վարկային համակարգի գլխավոր կարգավորող օրգան է։ Կենտրոնական բանկերը տարբեր երկրներում տարբեր կերպ են կոչվում՝ ժողովրդական, ազգային, պետական, պահուստային։

Ծագում[խմբագրել]

Կենտրոնական բանկերը պատմականորեն ծագել են որպես մասնավոր կամ պետական բանկեր, որոնք թողարկում էին բանկային տոմսեր և ունեին իրենց մշտական հաճախորդները։ Գրեթե բոլոր պետություններում կենտրոնական բանկը հանդես է գալիս որպես պետական կամ պետության կողմից լիազորված մարմին, որը կարգավորում է բանկերի, ինչպես նաև ընդհանուր առմամբ՝ ֆինանսավարկային համակարգի գործունեությունը և հանդիսանում է պետության հիմնական ուղեցույցը՝ վարկային համակարգում իրականացվող պետական տնտեսական քաղաքականության գործում։ Կենտրոնական բանկերի գործունեության հիմնական կազմակերպաիրավական տեսակներն են.

  • միացյալ (ունիտար) կենտրոնական բանկ,
  • բաժնետիրական կենտրոնական բանկ,
  • անկախ բանկերի համակարգ,

Կարգավորող գործունեություն[խմբագրել]

Կենտրոնական բանկի կարգավորող գործունեությունը հենվում է հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշների դինամիկայի վերլուծության վրա, ընդ որում՝ հաշվի են առնվում այնպիսի կարևոր ցուցանիշներ, ինչպես՝ համախառն ներքին արդյունքն (ՀՆԱ) ու համախառն ազգային եկամուտը (ՀԱԵ), սղաճի տեմպը, ազգային արժույթի փոխարժեքը, գործազրկության մակարդակը, պետական բյուջեի պակասուրդը։ Կենտրոնական բանկերը սովորաբար գործում են շահույթի ստացման նպատակ չհետապնդող ձեռնարկությունների կարգավիճակով։ Նրանք իրենց առջև նպատակ չեն դնում ֆինանսական շուկաներում մրցակցելու առևտրային բանկերի և այլ ֆինանսավարկային հաստատությունների հետ։

Կենտրոնական բանկերի խնդիրներն[խմբագրել]

Կենտրոնական բանկերի հիմնական խնդիրներն են.

  • գների կայունության ապահովումը (սղաճի կառավարումը),
  • բանկային համակարգի բնականոն գործունեության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովումը,
  • ազգային արժույթի ներքին և արտաքին կայունության ապահովումը
  • միջբանկային գործուն վճարահաշվարկային համակարգի գործունեության ապահովումը,
  • բանկերի, այլ ֆինանսավարկային հաստատությունների, վարկատուների և ավանդատուների շահերի պաշտպանությունը,
  • բանկերի և այլ ֆինանսավարկային հաստատությունների միջև մրցակցության համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը։

Կենտրոնական բանկերի գործառնություներն[խմբագրել]

Իրենց առջև դրված հիմնական խնդիրներն իրագործելու նպատակով կենտրոնական բանկերն իրականացնում են մի շարք գործառույթներ, որոնք գրեթե նույնատեսակ են բոլոր պետություններում։ Օրինակ, ՀՀ կենտրոնական բանկի հիմնական գործառույթներն են.

  • ՀՀ ազգային արժույթի թողարկումը, դրամաշրջանառության կազմակերպումն ու կարգավորումը,
  • կառավարության բանկային սպասարկման կազմակերպումը
  • կառավարության ֆինանսական գործակալի և խորհրդատուի գործառույթների իրականացումը,
  • բանկերի լիցենզավորումը, նրանց գործունեության կարգավորումն ու վերահսկումը,
  • որպես վերջին ատյանի վարկատու՝ բանկերին վարկերի տրամադրումը,
  • վճարահաշվարկային համակարգի գործունեության կարգավորումն ու վերահսկումը,
  • ՀՀ միջազգային արտարժութային պահուստների տիրապետումը, օգտագործումն ու տնօրինումը,
  • արտարժութային բազմաբնույթ գործարքների կարգավորման իրականացումը

Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դրամատունը՝ ՀՀ կենտրոնական բանկն է։ Կենտրոնական բանկերի կողմից իրականացվող գործառույթների շարքում առանձնանում է նաև դենոմինացիան (առաջացել է լատիներեն denominato բառից, որը նշանակում է դրամանիշերի անվանական արժեքի նվազեցում 10, 100, 1000 և ավելի անգամ): Դենոմինացիան լինում է.

  • ամբողջական
  • մասնակի
  • արագ
  • դանդաղ
  • երկարաժամկետ
  • անժամկետ կամ «քնած»

Գրականություն[խմբագրել]

  • Барац С. М., Эмиссионные банки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Банки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.