Իոան Պետրու Կուլիանու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իոան Պետրու Կուլիանու
Ծնվել էհունվարի 5, 1950(1950-01-05)[1]
ԾննդավայրՅասի, Ռումինիա[2]
Մահացել էմայիսի 21, 1991(1991-05-21)[1] (41 տարեկանում)
Մահվան վայրՉիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of Romania.svg Ռումինիա
ԿրթությունՓարիզի համալսարան և Բուխարեստի համալսարան
Մասնագիտությունգրող, փիլիսոփա, կրոնի պատմաբան, պատմաբան և համալսարանի պրոֆեսոր
ԱշխատավայրՉիկագոյի համալսարան և Գրոնինգենի համալսարան

Իոան Պետրու Կուլիանու կամ Կուլիանո (հունվարի 5, 1950(1950-01-05)[1], Յասի, Ռումինիա[2] - մայիսի 21, 1991(1991-05-21)[1], Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ), կրոնի, մշակույթի և գաղափարների ռումինացի պատմաբան, փիլիսոփա, քաղաքական ակնարկների հեղինակ և կարճ պատմվածքների գրող: 1988 թվականից մինչև իր մահը Չիկագոյի համալսարանի կրոնների պատմության պրոֆեսոր էր, իսկ դրանից առաջ ռումինական մշակույթի պատմություն է ուսուցանել Գրոնինգենի համալսարանում:

Գնոստիցիզմի և Վերածննդի մոգության գիտակ, նրան խրախուսում և օգնում էր Միրչա Էլիադեն, թեև նա աստիճանաբար ինքն իրեն հեռացավ իր հովանավորից: Կուլիանուն հրատարակել է ֆունդամենտալ աշխատանք օկուլտականության, Էրոսի (հայեցակարգ), մոգության, ֆիզիկայի և պատմության փոխհարաբերությունների մասին[3]:

Կուլիանուն սպանվել է 1991 թվականին: Շատերի կարծիքով, նրա սպանությունը Ռումինիայի ազգային քաղաքականության քննադատական տեսակետի հետևանք էր[3][4]: Ռումինիայի քաղաքական որոշ խմբակցություններ բացահայտ նշեցին նրա սպանությունը[3]: Ռումինիայի Securitate-ը, որին մի անգամ Կուլիանուն քննադատել էր` անվանելով «դարակազմիկ հիմարության» ուժեր, նույնպես կասկածվում էր ներխուժման և խամաճիկային ճակատները որպես շիրմա օգտագործելու համար[3]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուլիանը ծնվել է Յասիում: Նա սովորել է Բուխարեստի համալսարանում, այնուհետև մեկնել Իտալիա, որտեղ նա քաղաքական ապաստան է ստացել, երբ դասախոսությունների էր հաճախում Պերուջայում 1972 թվականի հուլիսին: Հետագայում նա ավարտել է Միլանի Cattolica del Sacro Cuore համալսարանը (Սուրբ սրտի կաթոլիկ համալսարան)[3]: Նա կարճ ժամանակով ապրել է Ֆրանսիայում և Նիդերլանդներում` նախքան Եվրոպայից մեկնումը Չիկագո, Միացյալ Նահանգներ: Այնտեղ, սկզբում որպես այցելու պրոֆեսոր սահմանափակվելուց հետո, դարձավ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր: Նա ստացել է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան 1987 թվականի հունվարին Փարիզի IV համալսարանում Recherches sur les dualismes d'Occident. Analyse de leurs principaux mythes (Հետազոտություններ արևմտյան երկիմաստության միջոցով: Նրանց հիմնական միֆերի վերլուծություն) թեզով` Միշել Մեսլինի ղեկավարությամբ :

Ունենալով երեք դոկտորական և տիրապետելով վեց լեզուների, Կուլիանուն մասնագիտացել էր Վերածննդի մոգության և միստիցիզմի մեջ: Նա դարձավ կրոնների հայտնի պատմաբան Միրչա Էլիադեի ընկեր, իսկ հետագայում` գրական կտակակատարը: Նա գրել է նաև գեղարվեստական ​​և քաղաքական հոդվածներ:

Կուլիանուն ամուսնալուծվեց իր առաջին կնոջից, և նրա մահվան ժամանակ նշանված էր Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտ 27-ամյա ուսանող Հիլարի Վայսների հետ:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդր Արգուելյեսի` իր դոկտորականի ուսանողի հետ զրույցի ավարտից րոպեներ անց, կեսօրին, երբ շենքը վխտում էր գրքի վաճառքի այցելուներով, Կուլիանուն սպանվեց Չիկագոյի համալսարանի աստվածաբանական դպրոցի` Swift Hall-ի զուգարանում: Նա սպանվել էր գլխի հետևի մասում մեկ կրակոցով: Մարդասպանի ինքնությունը և շարժառիթը դեռևս հայտնի չեն:

Ենթադրություն հայտնվեց, որ նա սպանվել է նախկին Securitate գործակալների կողմից, քաղաքական հոդվածների պատճառով, երբ նա հարձակվել էր կոմունիստական ​​ռեժիմի վրա: Սպանությունը տեղի է ունեցել Ռումինական հեղափոխության և Նիկոլաե Չաուշեսկուի մահից մեկ ու կես տարի հետո:

Սպանությունից առաջ նա հրապարակել է մի շարք հոդվածներ և հարցազրույցներ, որոնք խիստ քննադատության են ենթարկել Իոն Իլիեսկուի հետհեղափոխական ռեժիմը, դարձնելով Կուլիանուին կառավարության ամենաակտիվ հակառակորդներից մեկը: Մի քանի տեսություններ նրա սպանությունը կապեցին Ռումինիայի հետախուզական ծառայության հետ (Romanian Intelligence), որը ամբողջությամբ ընկալվում էր որպես Securitate-ի իրավահաջորդ[3], Կուլիանուի վերաբերյալ Securitate-ի թղթապանակի մի քանի էջեր անբացատրելի կերպով բացակայում են: Որոշ հաղորդումներով նշվում է, որ սպանությանը նախորդող օրերին Կուլիանուին սպառնացել են անանուն հեռախոսազանգերով[3]:

Չեուշեսկուի իշխանության վերջին տարիների ազգայնական դատողությունների և Vatra Românească (Ռումինական ընտանիք) և România Mare (Ռումինիայի Մեծ կուսակցություն) կուսակցությունների վերելքի հետ կապված` ուլտրա-ազգայնամոլական և նեոֆաշիստական ​​ներգրավվածությունը, որպես Iron Guard-ի (Երկաթե գվարդիա) վերածննդի մաս, ինքնին չէր բացառվում սցենարից[5], ըստ Վլադիմիր Տիսմանեանուի. «[Կուլիանուն] ամենակործանարար մեղադրանքներն է առաջադրել Ռումինիայում աջ և ձախ ուժերի նոր միությանը»[6]: Որպես Iron Guard-ի քննադատության մի մաս, Կուլիանուն ստիպված էր բացահայտելու Միրչա Էլիադեյի կապերը հետպատերազմական տարիների ընթացքում վերջին ընթացքի հետ (այդ պատճառով երկու գիտնականների հարաբերությունները խզվել էին Էլիադեի կյանքի վերջին տարիներին)[3]:

Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն (FBI) նաև քննել է սպանության մեջ մի օկուլտական խմբի ներգրավվածության հնարավորությունը` այդ ոլորտում Կուլիանուի գործունեության հետ կապված[փա՞ստ]:

Աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mircea Eliade, Assisi, Cittadella Editrice, 1978; Roma, Settimo Sigillo, 2008(2); Mircea Eliade, Bucureşti, Nemira, 1995, 1998(2); Iaşi, Polirom, 2004(3)
  • Iter in Silvis: Saggi scelti sulla gnosi e altri studi, Gnosis, no. 2, Messina, EDAS, 1981
  • Religione e accrescimento del potere, in G. Romanato, M. Lombardo, I.P. Culianu, Religione e potere, Torino, Marietti, 1981
  • Psychanodia: A Survey of the Evidence Concerning the Ascension of the Soul and Its Relevance, Leiden, Brill, 1983
  • Eros et magie a la Renaissance. 1484, Paris, Flammarion, 1984
  • Expériences de l'extase: Extase, ascension et récit visionnaire de l'hellénisme au Moyen Age, Paris, Payot, 1984; Experienze dell'estasi dall'Ellenismo al Medioevo, Bari, Laterza, 1986
  • Gnosticismo e pensiero moderno: Hans Jonas, Roma, L'Erma di Bretschneider, 1985
  • Éros et Magie à la Renaissance. 1484, Paris, Flammarion, 1984; Eros and Magic in the Renaissance, Chicago, University of Chicago Press, 1987; Eros e magia nel Rinascimento: La congiunzione astrologica del 1484, Milano, Il Saggiatore - A. Mondadori, 1987; Eros şi magie în Renaştere. 1484, Bucureşti, Nemira, 1994, 1999(2); Iaşi, Polirom, 2003(3), 2011, 2015; Eros y magia en el Renacimiento. 1484, Madrid, Ediciones Siruela, 1999
  • Recherches sur les dualismes d'Occident: Analyse de leurs principaux mythes, Lille, Lille-Thèses, 1986; I miti dei dualismi occidentali, Milano, Jaca Book, 1989
  • Les Gnoses dualistes d'Occident: Histoire et mythes, Paris, Plon, 1990; The Tree of Gnosis, New York, HarperCollins, 1992; Gnozele dualiste ale Occidentului. Istorie si mituri, Bucureşti, Nemira, 1995; Iaşi, Polirom, 2002(2), 2013
  • Out of this World: Otherworldly Journeys from Gilgamesh to Albert Einstein, Boston, Shambhala, 1991; Mas alla de este mundo, Barcelona, Paidos Orientalia, 1993; Călătorii in lumea de dincolo, Bucureşti, Nemira, 1994, 1999(2); Iaşi, Polirom, 2003(3), 2007, 2015; Jenseits dieser Welt, Munchen, Eugen Diederichs Verlag, 1995
  • I viaggi dell'anima, Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1991
  • The Tree of Gnosis : Gnostic Mythology from Early Christianity to Modern Nihilism, San Francisco, HarperCollins, 1992; Arborele gnozei. Mitologia gnostică de la creştinismul timpuriu la nihilismul modern, Bucureşti, Nemira, 1999; Iasi, Polirom, 2005, 2015
  • Experiences del extasis, Barcelona, Paidos Orientalia, 1994; Experienţe ale extazului, Bucureşti, Nemira, 1997; Iaşi, Polirom, 2004(2)
  • Religie şi putere, Bucureşti, Nemira, 1996; Iași, Polirom, 2005
  • Psihanodia, Bucureşti, Nemira, 1997, Iași, Polirom, 2006
  • Păcatul împotriva spiritului. Scrieri politice, Bucureşti, Nemira, 1999; Iași, Polirom, 2005, 2013
  • Studii româneşti I. Fantasmele nihilismului. Secretul Doctorului Eliade, Bucureşti, Nemira, 2000; Iași, Polirom, 2006
  • "Studii românești II. Soarele și Luna. Otrăvurile admirației", Iași, Polirom, 2009
  • "Iter in silvis I. Eseuri despre gnoză și alte studii", Iași, Polirom, 2012
  • "Iter in silvis II. Gnoză și magie", Iași, Polirom, 2013
  • Jocurile minţii. Istoria ideilor, teoria culturii, epistemologie, Iaşi, Polirom, 2002
  • Iocari serio. Ştiinţa şi arta în gîndirea Renaşterii, Iaşi, Polirom, 2003
  • Cult, magie, erezii. Articole din enciclopedii ale religiilor, Iaşi, Polirom, 2003
  • ``Marsilio Ficino (1433-1499) si problemele platonismului in Renastere, Iasi, Polirom, 2015
  • ``Dialoguri intrerupte. Corespondenta Mircea Eliade-Ioan Petru Culianu, Iasi, Polirom, 2004, 2013 (2)

Համահեղինակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mircea Eliade-ի և H.S. Wiesner-ի հետ: Dictionnaire des Religions, Avec la collaboration de H.S. Wiesner. Paris, Plon, 1990, 1992(2); The Eliade Guide to World Religions, Harper, Սան Ֆրանցիսկո, 1991; Handbuch der Religionen, Zürich und München, Artemis-Winkler-Verlag, 1991; Suhrkamp-Taschenbuch, 1995; Diccionario de las religiones Barcelona, Paidos Orientalia, 1993; Dicţionarul religiilor, Bucureşti, Humanitas, 1993, 1996(2);Iași, Polirom, 2007
  • The Encyclopedia of Religion, Collier Macmillan, Նյու Յորք, 1987
  • The HarperCollins Concise Guide to World Religions, Harper, Սան Ֆրանցիսկո, 2000

Վիպագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • La collezione di smeraldi. Racconti, Milano, Jaca Book, 1989
  • Hesperus, Bucureşti, Univers, 1992; Bucureşti, Nemira, 1998(2); Iaşi, Polirom, 2003(3)
  • Pergamentul diafan. Povestiri, Bucureşti, Nemira, 1994
  • Pergamentul diafan. Ultimele povestiri, Bucureşti, Nemira, 1996(2); Iaşi, Polirom, 2002(3)
  • Arta fugii. Povestiri, Iaşi, Polirom, 2002
  • Jocul de smarald, Iaşi, Polirom, 2005, 2011(2)
  • "Tozgrec, Iași, Polirom, 2010

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dialoguri întrerupte. Corespondenţa Mircea Eliade - Ioan Petru Culianu, Iaşi, Polirom, 2004

Աշխատանքներ Կուլիանուի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուլիանուի կենսագրությունը և նրա մահվան վերլուծությունը տպագրվել են Տեդ Անտոնի կողմից Էրոս, մոգություն և պրոֆեսոր Կուլիանուի մահը վերնագրով (ակնարկելով Կուլիանուի ամենաազդեցիկ գործը` Էրոսը և մոգությունը Վերածննդի ժամանակ): Տես նաև. Elemire Zolla, Ioan Petru Culianu, Alberto Tallone Editore, 1994; Umberto Eco, Murder in Chicago, in The New York Review of Books, April 10, 1997; Sorin Antohi (ed.), Religion, Fiction, and History. Essays in Memory of Ioan Petru Culianu, Volumes I-II, Bucharest, Nemira, 2001; Sorin Antohi (coordinator), Ioan Petru Culianu. Omul şi opera, Iaşi, Polirom, 2003; Matei Calinescu, Despre Ioan Petru Culianu si Mircea Eliade. Amintiri, lecturi, reflectii, Iasi, Polirom, 2002, 2005(2); and Andrei Oişteanu, Religie, politică şi mit. Texte despre Mircea Eliade şi Ioan Petru Culianu, Polirom, Iaşi, 2007 (editia a doua, revazuta, adaugita si ilustrata, Polirom, iasi, 2014); Marcello De Martino, Mircea Eliade esoterico. Ioan Petru Culianu e i "non detti", Roma, Settimo Sigillo, 2008; Olga Gorshunova, Terra Incognita of Ioan Culianu, in Etnograficheskoye obozreniye, 2008 № 6:94-110:ISSN 0869-5415

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119335301 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Anton, Ted. "The Killing of Professor Culianu", in Lingua Franca, Volume 2, No. 6 - September/October 1992
  4. Eros, magic, & the murder of Professor Culianu Ted Anton page 23
  5. Antohi; Savin; Tismăneanu, "Cei pe care..."
  6. Tismăneanu, in Anton

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]