Նիկոլաե Չաուշեսկու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նիկոլաե Չաուշեսկու
Nicolae Ceausescu.jpg
 
Քաղաքացիություն՝ Ռումինիա
Կուսակցություն՝ Ռումինիայի կոմունիստական կուսակցություն
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Դավանանք աթեիզմ
Ծննդյան օր հունվարի 26, 1918({{padleft:1918|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Սկրոնիչեշտի[1]
Վախճանի օր դեկտեմբերի 25, 1989({{padleft:1989|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[3][2] (71 տարեկանում)
Վախճանի վայր Տըրգովիշտե
Թաղված Բուխարեստ
Ամուսին Ելենա Չաուշեսկու
Զավակներ Զոյա Չաուշեսկու, Նիկու Չաուշեսկու և Վալենտին Չաուշեսկու
 
Կայք՝ ceausescu.org
 
Ինքնագիր Nicolae Ceauşescu Signature.svg
 
Պարգևներ

Խոսե Մարտի շքանշան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի շքանշան, Կառլ Մարքսի շքանշան, Gold Olympic Order, Պատվավոր լեգիոնի շքանշանի սպա, Սուրբ Օլավի միաբանության մեծ խաչի ասպետ, Q22058319?, Q29383181?[4], Q2047916?, Q2047916?, Q2047916?, Q2440493?, Q2440493?, Q2440493?, Q4335924?, Լենինի շքանշան, Լենինի շքանշան, Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան, Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական մեդալ, «1941-1945 թթ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 20-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ, «1941-1945 թթ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 30-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ, «Մարտական համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալ, Grand Cross Special Class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany, Հարավսլավական աստղ շքանշան, «Ստարա պլանինա» շքանշան, Սերովբեների արքայական շքանշան, Փղի շքանշան, Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic, Q20886603?, Order of Sikatuna և Q2001689?

Ելենա և Նիկոլաե Չաուշեսկուների գնդակահարումը (դեկտեմբերի 25, 1989)

Նիկոլաե Չաուշեսկու (ռում.՝ Nicolae Ceaușescu, (Բացել ֆայլի մասին տվյալները արտասանություն), հունվարի 26, 1918[1][2], Սկրոնիչեշտի[1] - դեկտեմբերի 25, 1989[3][2], Տըրգովիշտե), ռումինացի կոմունիստական քաղաքական գործիչ[5]։

1932-ից մասնակցել է Երկրում կոմունիստական վարչակարգի հաստատմանը։ Եղել է Կոմունիստական երիտասարդական միության (ԿԵՄ) անդամ՝ 1933-ից, Ռումինիայի կոմկուսի (ՌԿԿ) անդամ՝ 1936-ից։ 1939-1940-ին զբաղեցրել է ԿԵՄ Բուխարեստի քաղկոմի քարտուղարի և ՌԿԿ ԿԿ-ին կից երիտասարդության շրջանում տարվող աշխատանքների կենտրոնական հանձնաժողովի անդամի պաշտոնները։ վաղ տարիքից ընդհատակյա կոմունիստական գործունեությունների համար բազմաթիվ առիթներով ձերբակալվել է։ 1944-45-ին՝ ԿԵՄ ԿԿ քարտուղար։ 1945-ին ընտրվել է ՌԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու։ 1945-1954-ին կատարել է կուսակցական, պետական ղեկավար աշխատանքներ։ 1952 թվականից դարձել է ՌԿԿԿԿ անդամ, 1954-ից քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու և ՌԿԿ ԿԿ քարտուղար (1955-ից՝ քաղբյուրոյի անդամ)։ 1965 թվականի մարտին ընտրվել է ՌԿԿ ԿԿ առաջին քարտուղար, հուլիսին՝ գլխավոր քարտուղար։ 1965-74 թվականներին զբաղեցրել է ՌԿԿ ԿԿ գործկոմի և մշտական նախագահության անդամ։ 1969 թվականի օգոստոսից եղել է ՌԿԿ գլխավոր քարտուղար։ 1967 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է ՌԱՀ Պետական խորհրդի նախագահ, իսկ 1974-ի մարտին՝ ՌԱՀ նախագահ։ Սոցիալիստական գործունեության համար պարգևատրվել է Հանրապետության սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1964), ՌԱՀ հերոս (1971) և Լենինի շքանշանով (1978)։

Համեմատաբար կարճատև խաղաղ կառավարումից հետո, Չաուշեսկուիի վարչակարգը շուտով ձեռք է բերում առավել դաժան և ռեպրեսիվ բնույթ։ Համաձայն որոշ ակնարկների, Չաուշեվսկուիի ստալինիստական վարչակարգը ամենակոշտն էր ողջ սոցիալիստական ճամբարում[6]։ Չաուշեվսկուի գործունեությունը խիստ դաժան էր համարվում նույնիսկ խորհրդային չափանիշներով։ Չէր հանդուրժվում ցանկացած տեսակի ներքին անհամաձայնություն։ Չաուշեվսկուին պատկանող Սեկուրիտատեն համարվում էր աշխարհի ամենադաժան գաղտնի ոստիկանությունը։

1982 թվականին, նպատակադրվելով վճարել Ռումինիայի խոշոր արտաքին պարտքը, Չաուշեսկուն հրամայեց արտահանել երկրի գրեթե ամբողջ գյուղատնտեսական և արդյունաբերական արտադրանքը, ինչը հանգեցրեց սննդի, վառելիքի, էլեկտրաէներգիայի, դեղորայքի կրիտիկական սակավության և խորապես նվազեցրեց երկրի կենսամակարդակը։ Տվյալ քաղաքականության հետևանքով երկրում ծայր առան զանգվածային խռովություններ։

Չաուշեսկուի կառավարման տարիներն ուղեկցվել են նաև անձի պաշտամունքով, ազգայնականությամբ, ընտանեվարությամբ և արտաքին հարաբերությունների շարունակական վատթարացմամբ (նույնիսկ Խորհրդային Միության հետ)։

1989 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, Երբ Չաուշեսկուն անվտնագության ուժերին կարգադրեց կրակ բացել Տիմիշոարայում բռնկված հակակառավարական ցույցի մասնակցիների վրա, երկրի կոմունիստական կառավարությունը վերջնականորեն տապալվեց[7]։ Ռեժիմի դեմ պայքարը հետագայում ձեռք բերեց զանգվածային բնույթ՝ հասնելով մինչև մայրաքաղաք Բուխարեստ[8]։ Միայն Բուխարեստում սպանվեց 89 մարդ, իսկ ողջ Ռումինիայում զոհվածների թիվը գերազանցեց 1000-ը[9]: Հաջորդ օրը ռումինական բանակն անցավ համաժողովրդական շարժման կողմը։ Չաուշեսկուն կնոջ՝ Ելենա Պետրեսկուի հետ փորձեց ուղղաթիռով հեռանալ մայրաքաղաքից, սակայն ճանապարհին ամուսինները գերեվարվեցին զինված ուժերի կողմից։ Զինվորական հատուկ տրիբունալի կողմից դեկտեմբերի 25-ին անցկացվեց հապշտապ դատավարություն՝ Չաուշեսկուին մեղադրելով սեփական ժողովրդի ցեղասպանության, ժողովրդի և պետության դեմ զինված հարձակման, ազգային ինստիտուտների վերացման և երկրի տնտեսության թուլացման (սաբոտաժի) մեջ[9][10]։ Չաուշեսկուն ոչ միայն չընդունեց իր դեմ առաջադրված մեղադրանքները, այլ նաև չճանաչեց դատարանի լեգիտիմությունը։ Ընդամենը մեկ ժամ տևած դատավարության արդյունքում Չաուշեսկուն և իր կինը դատապարտվեցին մահապատժի։ Նույն օրը, մի քանի բարձրաստիճան զինվորականների և հարյուրավոր կամավորականների կողմից Նիկոլաե և Ելենա Չաուշեսկուները գնադկահարվեցին[11]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Чаушеску Николае, Чаушеску Николае // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Record #118519832 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  4. 4,0 4,1 Real Decreto 1282/1979, de 21 de mayo, por el que se concede el Collar de la Orden del Mérito Civil al excelentísimo señor Nicolae Ceaucescu, Presidente de la República Socialista de Rumania // Boletín Oficial del Estado — -02T. — С. 12245.
  5. Behr, E. (1991). Kiss the hand you cannot bite: the rise and fall of the Ceausescus. London: Hamish Hamilton.
  6. «Ծնվելով ու մահանալով Ռումինիայում, հոկտեմբեր, 1986՝ կերտելով պատմությունը 1989-ին» 
  7. [https://www.britannica.com/biography/Nicolae-Ceausescu Nicolae Ceaușescu. President of Romania, «Encyclopædia Britannica»
  8. Ratesh, N. (1991). Romania: The Entangled Revolution. Praeger Publishers.
  9. 9,0 9,1 ««27 տարի առաջ այս օրը գնդակահարվեցին Չաուշեսկու ամուսինները»»։ «Hayastan24»։ դեկտեմբերի 25, 2016 
  10. http://www.biography.com/people/nicolae-ceausescu-38355
  11. Boyes Roger (24 December 2009)։ «Ceausescu looked in my eyes and he knew that he was going to die»։ The Times (London) 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 676 CC-BY-SA-icon-80x15.png