Իլյա Էրենբուրգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իլյա Էրենբուրգ
ռուս.՝ Илья Григорьевич Эренбург
Ilya Ehrenburg (1959).tif
Ծնվել էհունվարի 14 (26), 1891[1][2][3]
ԾննդավայրԿիև, Ռուսական կայսրություն[4]
Վախճանվել էօգոստոսի 31, 1967(1967-08-31)[4][5][6][7][8][9][10] (76 տարեկանում)
Վախճանի վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ[4]
Մասնագիտությունլրագրող, գրող, բանաստեղծ, վիպասան, սցենարիստ, թարգմանիչ, քաղաքական գործիչ և մանկագիր
Լեզուֆրանսերեն և ռուսերեն[5]
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՄոսկվայի 1-ին գիմնազիա
Ժանրերվեպ, պատմվածք, վիպակ, ակնարկ, էսսե և պոեզիա
Ուշագրավ աշխատանքներThe Extraordinary Adventures of Julio Jurenito?, The Thaw?, Սև գիրք և People, Years and Life?
ԱնդամակցությունՀրեական հակաֆաշիստական կոմիտե, ԽՍՀՄ Գրողների միություն, Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդ և Գերագույն խորհուրդ
ԿուսակցությունՌուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցություն
ՊարգևներՊատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ Լենինի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Կարմիր Աստղի շքանշան «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ Ստալինյան մրցանակ Միջազգային ստալինյան մրցանակ «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» Լենինի շքանշան և Միջազգային Լենինի խաղաղության մրցանակ
ԱմուսինԼյուբով Կոզինցովա
ԶավակներԻրինա Էրենբուրգ
Իլյա Էրենբուրգ Վիքիդարանում
Ilya Ehrenburg Վիքիպահեստում

Իլյա Էրենբուրգ (ռուս.՝ Илья́ Григо́рьевич Эренбу́рг, հունվարի 14 (26), 1891[1][2][3], Կիև, Ռուսական կայսրություն[4] - օգոստոսի 31, 1967(1967-08-31)[4][5][6][7][8][9][10], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[4]), ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, լուսանկարիչ:

1895 թվականից ապրել է Մոսկվայում: Գիմնազիայում ուսանելիս ականատես է եղել 1905 թվականի հեղափոխական դեպքերին, 1906 թվականին դարձել գիմնազիայի ընդհատակյա բոլշևիկյան կազմակերպության անդամ: 1908 թվականին բանտարկվել է և երաշխավորությամբ ազատվելուց հետո մեկնել Պոլտավա, ապա՝ Փարիզ: Այստեղ լույս է տեսել նրա «Բանաստեղծություններ» (1910) անդրանիկ ժողովածուն: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին որպես զինվորական թղթակից եղել է ֆրանս–գերմանական ռազմաճակատում: «Բանաստեղծություններ նախօրեների մասին» (1916) ժողովածուում գերիշխում են ցավագին բեկման երանգը, հին աշխարհի կործանման սպասումը: 1917 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան, 1918 թվականին հրապարակել է «Աղոթք Ռուսաստանի համար» բանաստեղծությունների գիրքը: Որպես սովետական մամուլի թղթակից 1921 թվականին մեկնել է արտասահման, այնտեղ գրել իր առաջին արձակ գիրքը՝ «Խուլիո Խուրենիտոյի և նրա աշակերտների արտասովոր արկածները...» (1922) փիլիսոփայական–երգիծական վեպը, պատկերել Եվրոպայի և Ռուսաստանի խայտաբղետ կյանքը Առաջին համաշխարհային պատերազմի, ապա հեղափոխության տարիներին: 1921–24 թթ. ապրել է Բեռլինում, տպագրել «Ռուս բանաստեղծների դիմանկարները» (1922): 1924–26 թթ. ստեղծել է «Գռփողը» և «Պրոտոչյան նրբանցքում» վեպերը: 1920-30-ական թթ. փիլիսոփայական և գեղագիտական հայացքների բեկման տարիներ էին: Իսպանիա, Գերմանիա և այլ երկրներ կատարած շրջագայությունների ժամանակ նա տեսավ ֆաշիզմի գրոհը և տագնապ ապրեց: 1932–33 թթ. Փարիզում հրատարակեց «Երկրորդ օրը» վեպը, որը պատկերում է նոր մարդու հոգևոր հարստության ծնունդը: 1936–39 թթ. Իսպանիայում եղել է «Իզվեստիա»-ի թղթակիցը: Մասնակցել է մշակույթի պաշտպանության միջազգային կոնգրեսներին (1935, 1937), հանդես եկել որպես լրագրող, հրապարակախոս, բանաստեղծ: Փարիզում ականատես է եղել Ֆրանսիայի կապիտուլյացիային ֆաշիստական Գերմանիայի առջև և դա արտացոլել «Փարիզի անկումը» (1941, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1942) վեպում: Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերից լայնորեն հայտնի դարձավ նրա մարտական հրապարակախոսությունը: Պարբերականներում լույս տեսած նրա հոդվածներն ու պամֆլետները ամփոփվել են «Պատերազմ» (1942-44) եռահատոր գրքում: Պատերազմի տարիներին մտահղացել է «Փոթորիկ» վեպը (1946-47, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948): «Իններորդ ալիք» վեպում (1951-52) արտացոլել է Եվրոպայի և Ամերիկայի կյանքը ետպատերազմյան տարիներին (1948-51): 1952 թվականինին նրան շնորհվել է «ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» լենինյան միջազգային մրցանակ: 1954 թվականին լույս է տեսել «Ձնհալ» վիպակը, որը սուր վեճերի առիթ է տվել: Նրա վերջին նշանակալի ստեղծագործությունը «Մարդիկ, տարիներ, կյանք» (գիրք 1-6, 1961-66) ինքնակենսագրական վեպն է: Այստեղ և այլ գործերում բազմիցս անդրադարձել է հայ գրականության ու մշակույթի նշանավոր գործիչներին, տվել Մարտիրոս Սարյանի և Ավետիք Իսահակյանի դիմանկարները:

Իլյա Էրենբուրգը հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ծխամորճ (պատմվածք), Ե., Պետհրատ, 1924, 24 էջ: Թարգմ.՝ ռուս.:
  • Կոմունարի ծխամորճը (նովել), Մ., ՀԽՍՀ Պետհրատ, 1926, 29 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Ամեռ:
  • Քաղաքի պաշտպանությունը («Փարիզի անկումը» վեպի երրորդ մասից), Ե., Հայպետհրատ, 1941, 6 էջ: Թարգմ.՝ ռուս.:
  • Մարդակերները (պատմվածքներ), Ե., Հայպետհրատ, 1942, 92 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Համբարձում Մազմանյան: Նկարիչ՝ Մ. Գ. Բրոդատով:
  • Կաշտանկա (պատմվածք), Ե., Հայպետհրատ, 1942, 16 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Հարություն Հարությունյան, նկարիչ՝ Հ. Ստեփանյան:
  • Գերմանացին, Ե., Հայպետհրատ, 1943, 64 էջ: Թարգմ.՝ Հ. Առաքելյան:
  • Փարիզի անկումը, վեպ 3 գրքով, գիրք 1, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 203 էջ: Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան:
  • Փարիզի անկումը, վեպ 3 գրքով, գիրք 2, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 183 էջ: Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան:
  • Փարիզի անկումը, վեպ 3 գրքով, գիրք 3, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 259 էջ: Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան:
  • Փոթորիկ (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1951, 852 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Մ. Դավթյան, Աշիկ Ղազարյան:
  • Իններորդ ալիք (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1955, 956 էջ: Ռուս. թարգմ՝ Տիգրան Հախումյան, Աշիկ Ղազարյան: Նկարիչ՝ Ա. Գասպարյան:

Առցանց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Rubenstein J. Tangled Loyalties. The Life and Times of Ilya EhrenburgTuscaloosa: University of Alabama Press, 1996. — P. 10. — 512 p. — ISBN 978-0-8173-0963-3
  2. 2,0 2,1 1. Начало было так далеко... // Илья Эренбург и Николай Бухарин: Взаимоотношения, переписка, мемуары, комментарии // Вопросы литературы / под ред. И. О. Шайтанов — вып. 1.
  3. 3,0 3,1 Эренбург И. Г. Люди, годы, жизнь — 1960. — Т. 1. — С. 49.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Эренбург Илья Григорьевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. 6,0 6,1 6,2 Encyclopædia Britannica
  7. 7,0 7,1 7,2 SNAC — 2010.
  8. 8,0 8,1 8,2 Nationalencyklopedin — 1999.
  9. 9,0 9,1 9,2 filmportal.de — 2005.
  10. 10,0 10,1 10,2 Munzinger-Archiv — 1913.