Իլյա Էրենբուրգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Իլյա Էրենբուրգ
Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg 1943.jpg
Ծնվել է հունվարի 26, 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Կիև, Ռուսական կայսրություն[4]
Վախճանվել է օգոստոսի 31, 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[4][5][6][7][8] (76 տարեկանում)
Վախճանի վայր Մոսկվա, ԽՍՀՄ[4]
Մասնագիտություն լրագրող, գրող, բանաստեղծ, վիպասան, սցենարիստ և թարգմանիչ
Լեզու ռուսերեն[9] և ֆրանսերեն
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg ԽՍՀՄ
Ռուսական կայսրություն
Կրթություն Մոսկվայի 1-ին գիմնազիա
Ուշագրավ աշխատանքներ Q1219643?, The Thaw, Սև գիրք և Q20045336?
Անդամակցություն Հրեական հակաֆաշիստական կոմիտե, ԽՍՀՄ Գրողների միություն, World Peace Council և Գերագույն խորհուրդ
Պարգևներ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ Լենինի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Կարմիր Աստղի շքանշան «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ Ստալինյան մրցանակ Lenin Peace Prize Լենինի շքանշան և Միջազգային Լենինի խաղաղության մրցանակ
Ամուսին Լյուբով Կոզինցովա
Զավակներ Իրինա Էրենբուրգ
Ilya Ehrenburg Վիքիպահեստում

Իլյա Էրենբուրգ (ռուս.՝ Илья́ Григо́рьевич Эренбу́рг, հունվարի 26, 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1][2][3], Կիև, Ռուսական կայսրություն[4] - օգոստոսի 31, 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[4][5][6][7][8], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[4]), ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, լուսանկարիչ:

1895 թվականից ապրել է Մոսկվայում: Գիմնազիայում ուսանելիս ականատես է եղել 1905 թվականի հեղափոխական դեպքերին, 1906 թվականին դարձել գիմնազիայի ընդհատակյա բոլշևիկյան կազմակերպության անդամ: 1908 թվականին բանտարկվել է և երաշխավորությամբ ազատվելուց հետո մեկնել Պոլտավա, ապա՝ Փարիզ: Այստեղ լույս է տեսել նրա «Բանաստեղծություններ» (1910) անդրանիկ ժողովածուն: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին որպես զինվորական թղթակից եղել է ֆրանս–գերմանական ռազմաճակատում: «Բանաստեղծություններ նախօրեների մասին» (1916) ժողովածուում գերիշխում են ցավագին բեկման երանգը, հին աշխարհի կործանման սպասումը: 1917 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան, 1918 թվականին հրապարակել է «Աղոթք Ռուսաստանի համար» բանաստեղծությունների գիրքը: Որպես սովետական մամուլի թղթակից 1921 թվականին մեկնել է արտասահման, այնտեղ գրել իր առաջին արձակ գիրքը՝ «Խուլիո Խուրենիտոյի և նրա աշակերտների արտասովոր արկածները...» (1922) փիլիսոփայական–երգիծական վեպը, պատկերել Եվրոպայի և Ռուսաստանի խայտաբղետ կյանքը Առաջին համաշխարհային պատերազմի, ապա հեղափոխության տարիներին: 1921–24 թթ. ապրել է Բեռլինում, տպագրել «Ռուս բանաստեղծների դիմանկարները» (1922): 1924–26 թթ. ստեղծել է «Գռփողը» և «Պրոտոչյան նրբանցքում» վեպերը: 1920-30-ական թթ. փիլիսոփայական և գեղագիտական հայացքների բեկման տարիներ էին: Իսպանիա, Գերմանիա և այլ երկրներ կատարած շրջագայությունների ժամանակ նա տեսավ ֆաշիզմի գրոհը և տագնապ ապրեց: 1932–33 թթ. Փարիզում հրատարակեց «Երկրորդ օրը» վեպը, որը պատկերում է նոր մարդու հոգևոր հարստության ծնունդը: 1936–39 թթ. Իսպանիայում եղել է «Իզվեստիա»-ի թղթակիցը: Մասնակցել է մշակույթի պաշտպանության միջազգային կոնգրեսներին (1935, 1937), հանդես եկել որպես լրագրող, հրապարակախոս, բանաստեղծ: Փարիզում ականատես է եղել Ֆրանսիայի կապիտուլյացիային ֆաշիստական Գերմանիայի առջև և դա արտացոլել «Փարիզի անկումը» (1941, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1942) վեպում: Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերից լայնորեն հայտնի դարձավ նրա մարտական հրապարակախոսությունը: Պարբերականներում լույս տեսած նրա հոդվածներն ու պամֆլետները ամփոփվել են «Պատերազմ» (1942-44) եռահատոր գրքում: Պատերազմի տարիներին մտահղացել է «Փոթորիկ» վեպը (1946-47, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948): «Իններորդ ալիք» վեպում (1951-52) արտացոլել է Եվրոպայի և Ամերիկայի կյանքը ետպատերազմյան տարիներին (1948-51): 1952 թվականինին նրան շնորհվել է «ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» լենինյան միջազգային մրցանակ: 1954 թվականին լույս է տեսել «Ձնհալ» վիպակը, որը սուր վեճերի առիթ է տվել: Նրա վերջին նշանակալի ստեղծագործությունը «Մարդիկ, տարիներ, կյանք» (գիրք 1-6, 1961-66) ինքնակենսագրական վեպն է: Այստեղ և այլ գործերում բազմիցս անդրադարձել է հայ գրականության ու մշակույթի նշանավոր գործիչներին, տվել Մարտիրոս Սարյանի և Ավետիք Իսահակյանի դիմանկարները:

Իլյա Էրենբուրգը հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ծխամորճ (պատմվածք), Ե., Պետհրատ, 1924, 24 էջ: Թարգմ.՝ ռուս.:
  • Կոմունարի ծխամորճը (նովել), Մ., ՀԽՍՀ Պետհրատ, 1926, 29 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Ամեռ:
  • Քաղաքի պաշտպանությունը («Փարիզի անկումը» վեպի երրորդ մասից), Ե., Հայպետհրատ, 1941, 6 էջ: Թարգմ.՝ ռուս.:
  • Մարդակերները (պատմվածքներ), Ե., Հայպետհրատ, 1942, 92 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Համբարձում Մազմանյան: Նկարիչ՝ Մ. Գ. Բրոդատով:
  • Կաշտանկա (պատմվածք), Ե., Հայպետհրատ, 1942, 16 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Հարություն Հարությունյան, նկարիչ՝ Հ. Ստեփանյան:
  • Գերմանացին, Ե., Հայպետհրատ, 1943, 64 էջ: Թարգմ.՝ Հ. Առաքելյան:
  • Փարիզի անկումը, վեպ 3 գրքով, գիրք 1, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 203 էջ: Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան:
  • Փարիզի անկումը, վեպ 3 գրքով, գիրք 2, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 183 էջ: Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան:
  • Փարիզի անկումը, վեպ 3 գրքով, գիրք 3, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 259 էջ: Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան:
  • Փոթորիկ (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1951, 852 էջ: Ռուս. թարգմ.՝ Մ. Դավթյան, Աշիկ Ղազարյան:
  • Իններորդ ալիք (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1955, 956 էջ: Ռուս. թարգմ՝ Տիգրան Հախումյան, Աշիկ Ղազարյան: Նկարիչ՝ Ա. Գասպարյան:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Rubenstein J. Tangled Loyalties. The Life and Times of Ilya Ehrenburg Tuscaloosa: University of Alabama Press, 1996. — P. 10. — 512 p. — ISBN 978-0-8173-0963-3
  2. 2,0 2,1 1. Начало было так далеко... // Илья Эренбург и Николай Бухарин: Взаимоотношения, переписка, мемуары, комментарии // Вопросы литературы / под ред. И. О. Шайтанов — вып. 1.
  3. 3,0 3,1 Ehrenburg I., Sarnov B. (unspecified title) Sovetsky Pisatel, 1990. — Vol. 1. — P. 49. — ISBN 978-5-265-00669-1
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Эренбург Илья Григорьевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. 6,0 6,1 6,2 Encyclopædia Britannica
  7. 7,0 7,1 7,2 SNAC
  8. 8,0 8,1 8,2 Nationalencyklopedin — 1999.
  9. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11901820x