Ժան-Մարտին Շարկո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ժան-Մարտին Շարկո
Jean-Martin Charcot
Jean-Martin Charcot.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 29, 1825(1825-11-29)[1][2][3][4][5]
Փարիզ, Ֆրանսիա[6]
Մահացել է օգոստոսի 16, 1893(1893-08-16)[1][4][5] (67 տարեկանում)
Montsauche-les-Settons, Lac des Settons, հյուրանոց, Q19211192?
Գերեզման Մոնմարտր գերեզմանատուն
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Մասնագիտություն բժիշկ, նյարդակենսաբան, հոգեբան, հոգեբույժ և նյարդաբան
Գործունեության ոլորտ բժշկություն և նյարդաբանություն
Անդամակցություն Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա և Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Q17306806? և Կոնդորսե լիցեյ
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[1]
Եղել է գիտական ղեկավար Էյգեն Բլեյլեր, Ալֆրեդ Բինե և Édouard Brissaud
Հայտնի աշակերտներ Զիգմունդ Ֆրոյդ
Պարգևներ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ
Երեխա(ներ) Jean-Baptiste Charcot
Ստորագրություն
Jean Martin Charcot.JPG
Jean-Martin Charcot Վիքիպահեստում

Ժան-Մարտին Շարկո (ֆր.՝  Jean-Martin Charcot, նոյեմբերի 29, 1825(1825-11-29)[1][2][3][4][5], Փարիզ, Ֆրանսիա[6] - օգոստոսի 16, 1893(1893-08-16)[1][4][5], Montsauche-les-Settons, Lac des Settons, հյուրանոց, Q19211192?), ֆրանսիացի բժիշկ, նյարդաբան, ժամանակակից նյարդաբանության հիմնադիր ( Գիյոմ Դյուշենի հետ միասին), Ֆրանսիայի բոլոր ժամանակների մեծագույն բժիշկներից և կլինիցիստներից մեկը[7]։ Շարկոյի աշխատությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել իր ժամանակակից այնպիսի ակնառուն գիտնականների և հոգեբանների վրա, ինչպիսիք էին Զիգմունդ Ֆրոյդը[8] և Ալֆրեդ Բինեն[9]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան-Մարտին Շարկոն ծնվել է 1825 թվականին նոյեմբերի 29-ին Փարիզում: Նրա հայրը և պապը եղել են կառագործներ: Ամենավաղ տարիքից Շարկոն ցուցաբերվել է մեծ հետաքրքրություն գիտությունների հանդեպ[10]։ Ցուցաբերելով բարձր առաջադիմություն` նա հայտնվում է իր դպրոցի լավագույն չորս աշակերտների ցանկում և հնարավորություն ստանում ընդունվել բժշկական դպրոց, որը ավարտում է 1853 թվականին` 23 տարեկան հասակում[11]: Ավարտելուց հետո նա պրակտիկայի է անցնում Փարիզի հայտնի Սալպետրիեր հիվանդանոցում որպես կրտսեր բուժաշխատող և կարճ ժամանակում ստանում է կլինիկայի անվանական պատվավոր ղեկավարի կոչումը: Այդ ընթացքում նա պաշտպանում է հոդատապը և երկարարատև ռևմատիզմը տարբերակելու մեթոդների մասին թեզը: 1856 թվականից Շարկոն աշխատում է Փարիզի հոսպիտալի կենտրոնական բյուրոյում, որպես բժիշկ: 1862 թվականին 37 տարեկան հասակում դառնում է Սալպետրիեր հիվանդանոցի ավագ բուժաշխատող: Այդ ժամանակ Սալպետրիեր հիվանդանոցը ուներ հինգ հազար հիվանդ, որոնցից շուրջ երեք հազարը տառապում էին նյարդաբանական տարբեր հիվադություններով, ինչը պարարտ հող է ստեղծում Շարկոյի հետագա հետազոտությունների համար: Սալպետրիերում Շարկոն հիմնում է ախտաբանության լաբարատորիա, ներդնում է ակնադիտման, լուսանկրչության և մանրադիտման պրակտիկանները:

Նրա աշխատանքները ժամանակավորապես ընդհատվում են 1870-1871 թվականներին ընթացող Ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ: 1871 թվականին հաստատվում է Փարիզի կոմունայի իշխանությունը, որը ուղեկցվում է նոր թափ առած անկարգություններով: Շարկոն իր ընտանիքի անդամների ուղարկում է Անգլիա, մինչ դեռ նա մնում է Փարիզում, որպեսզի պայքարի քաղաքում տարածված որովայնային տիֆի և բնական ծաղիկի համաճարակների դեմ:

1872 թվականից Շարկոն բժշկական գործունեությանը զուգահեռ դասավանդում է Փարիզի համալսարանում և հանդիսանում է ախտաբանական անատոմիայի պրոֆեսոր: Փարիզի համալսարնում նա աշխատելու է հաջորդող երեսուն տարիների ընթացքում:

Շարկոն օգտագործում էր դասավանդման հատուկ մեթոդներ, ինչը տարբերում էր նրան մյուս դասախոսներից: Կլինինկական օրինակները արծարծելիս Շարկոն ներկայացնում է նույն ախտանիշները ունեցող հիվանդների հարցարզրույցները, նմանակում է նրանց նյարդաբանական ախտանիշները, ցուցադրում է հիվանդներին պատկերող նկարները և լուսակնարկները, որոնք ավելի տեսանելի են դարձնում այդ հիվանդություններին հատուկ հիմնական առանձնահատկությունները:

Գիտահետազոտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շարկոն ուսումնասիրում է հիստերիկ խախտումների (հոգենեվրոզների) Էտիլոգիան և բուժման մեթոդները: Այդ խախտումների շարքում դիտարկվում էին կոնվուլսիոն ցնցումները, լուծանքը, տեսողության խանգարումը, խլությունը և ամնեզիան: Շարկոյի ժամանակ հիստերիան համարվում էր միայն կանանց հատուկ հիվանդություն: Շարկոյի ուսումնասիրությունները հետագայում հերքում են այդ տարածված տեսակետը, ի հեճուկս այն հանգամանքի, որ ինքը` Շարկոն նույն կարծիքի էր: Նրա աշակերտ Ֆրեյդը հետագայում կապում է հիստերիայի ախտանիշները սեռական խնդիրներ հետ[12]։

Շարկոյի հետազոտում է վարքային ախտանիշների և նյարդային համակարգի հոգեբանական խախտումների միջև գոյություն ունեցող կապերը: Նա հանրահայտ է դառնում հիվանդությունները ախտորոշելու և նյարդային համակարգում դրանց աղբյուրը հայտնաբերելու իր ունակություններով:

Շարկոն նաև առաջիններից էր, ով հիպնոսը օգտագործում է որպես ախտորոշման և բուժման բաղկացուցիչ գործիք: Հիպնոսը այդ ժամանակ անվանվում էր մեսմերիզմ (ի պատիվ Ֆրանց Անտոն Մեսմերի) և ընկալվում էր որպես շառլատանիզմ: Շարկոն հիպնոսը օգտագործում է հոգենեվրոզային խախտումներ ունեցող մարդկանց կեղծ հիվանդներից տարբերակելու համար: Մեսմերի նման` նա համարում էր, որ հիստերիայի ախտանիշները կարող են հայտանբերվել հիպնոսի օգնությամբ: Հիպնոտիկ քնի ընթացքում հիվանդը շատ ժամանակ կարողանում էր հիշել իր կյանքում տեղի ունեցած այնպիսի հանգամանքները, որոնք նա չէր հիշում արթուն լինելու ընթացքում: Այդ վիճակում նա ավելի հեշտ է կատարում բժշկի հրահանգները:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան-Մարտին Շարկոն հայտնի էր որպես կենդանիների մեծ սիրահար և դեմ էր լաբարատոր փորձարկումներում նրանց նկատմամբ կիրառվող դաժանություններին: Նա արվեստի մեծ գիտակ էր և անձամբ զբաղվում էր նկարչությամբ: Իր գիտական աշխատանքներում նա հաճախակի էր օգտվում արվեստի ոլորտում առկա հասկացություններից, որպեսզի ավելի ճշգրիտ հաղորդել իր հայացքները: 1862 թվականին նա ամուսնանում է հարուստ այրի տիկին Դյուվիսի հետ և դառնում է երկու երեխաների հայրը:

Մահ և ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժան-Մարտին Շարկոն մահացել է 1893 թվականի օգոստոսի 16-ին: Շարկոն որոշիչ դեր է ունեցել բազմաթիվ նոր նյարդաբանական հիվանդությունների հայտնաբերման գործում: Նրա անունը արտացոլվել է տասնհինգ և ավել էպոնիմներում, որոնց շարքում են Շարոկյի հիվանդությունը, Շարկոյի գոտիները և Շարկոյի տրիադները անվանումները:

Շարոկյի որդի և արկտիկայի հետազաոտող Ժան-Բատիստ Շարկոն իր հայտնաբերած կղցիներից մեկը անվանակոչել է ի պատիվ իր հայտնի հորը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]