Բորուջերդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բորուջերդ
Borujerd city furniture.jpg
ՏեսակԻրանի քաղաք և մեծ քաղաք
ԵրկիրFlag of Iran.svg Իրան
ՎարչատարածքCentral District?
ԲԾՄ1573 ± 1 մետր
Մակերես2600 կմ²
Մասն էԲորուջերդի գավառ

Բորուջերդ[1] (պարսկերեն՝ بروجرد), քաղաք Իրանի արևմուտքում՝ Լոռեսթան նահանգում։ Բորուջերդ շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչության թվով Խորամաբադից հետո նահանգի երկրորդ քաղաքն է[2]։

Բորուջերդը տարածաշրջանային խոշոր գյուղատնտեսական կենտրոն է[3]։ Շրջակա դաշտերում աճում են հացահատիկային բույսեր, բամբակ, սեխ, խաղող և պտղատու ծառեր (հատկապես նուշ): Զարգացած է ոչխարաբուծությունը և բրդի արտադրությունը։

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը գտնվում է Լոռեսթանի հյուսիսային մասում՝ Սիլախոր հարթավայրում (Silakhor)[4]։ Շրջապատված է Կենտրոնական Զագրոսի լեռնաշղթաներով։ Ծովի մակարդակից ունի 1563 մետր բարձրություն[5]։ Բորուջերդը գտնվում է նահանգի վարչական կենտրոնից՝ Խորամաբադից, 120 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք և երկրի մայրաքաղաքից՝ Թեհրանից, 300 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք։ Քաղաքի կլիման պայմանավորված է լեռնային տեղանքում գտնվելու հետ․ բնութագրվում է փոփոխվող ցուրտ ու ձյունառատ ձմեռներով և չափավոր տաք ամառներով։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը 500 մմ է։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը՝ 234 997 մարդ (2016)[6][2]։ Ազգային կազմում գերակշռում են լոռերը, իսկ դավանանքայինում՝ շիիթ մահմեդականները։

Բնակչության թվաքանակը
19861991199620062012
183 879201 016217 804227 547232 307 [7]

Բորուջերդում առատորեն ներկայացված են տարբեր կրոնական հետևորդներ՝ բահայիներ, սուֆիզմեր, քրիստոնյաներ, և ազգային փոքրամասնություններ՝ հրեաներ, քրդեր և հայեր։ Իրանցիները քաղաքը հաճախ անվանում են Փոքր Փարիզ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի մերձակայքը բնակեցված է եղել Ք․ա․ առնվազն 3000 թվականից: Մարերն իրենց նախիրներն արածեցնելու համար օգտագործում էին տեղի արոտավայրերը։ Սելևկյանները որպես ռազմավարական ռազմական կետ օգտագործում էին տեղի ամրոցը։ Սասանյան Պարսկաստանի արքայից արքաները նպաստել են Բորուջերդի աճին և զարգացմանը․ նրանց օրոք կառուցվել է կրակի տաճարը։ 637-651 թվականներին՝ արաբների կողմից Պարսկաստանի նվաճման ժամանակ, քաղաքի ամրոցը իրանական բանակի կողմից օգտագործվել է որպես պլացդարմ։ Նեհավենդում կրած պարտությունից հետո Յեզդիգերդ III-ը փախել է այստեղ։ Բորուջերդը հայտնի է հատկապես Սելջուկյան դինաստիայի ժամանակաշրջանից[3]։ 18-րդ դարում քաղաքը եղել է կարևոր ռազմական կենտրոն, որը թույլ է տվել վերահսկել երկրի ոչ խաղաղ արևմտյան շրջանները[3]։ Բորուջերդը մեծ վնաս է կրել 1980-1988 թվականների իրան-իրաքյան պատերազմի ժամանակ։ Պատերազմի սկսվելուց անմիջապես հետո Իրաքի կողմից բռնազավթված Խուզեսթանից փախստականներ են լցվել քաղաք։ Բորուջերդը պարբերաբար հրթիռակոծվել է Իրաքի կողմից, զոհվել են խաղաղ բնակիչներ։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում տեղակայված են Սասանյանների դինաստիայի կառավարման ժամանակաշրջանին վերաբերող հին ճարտարապետության մի շարք հուշարձաններ։ Քաղաքում կան նաև իսլամական շրջանի մի քանի ճարտարապետական հուշարձաններ։ Դրանք են.

  • Սոլթանի մզկիթը[8]
  • Ջեմ մզկիթը[9]
  • Իմամզադե Ջաֆարը[10]

Բորուջերդի ամենանշանակալի պատմական շենքերից մեկը 9-րդ դարի տաճարային մզկիթն է, որը գտնվում է քաղաքի արևելյան մասում։ Միհրաբի արտաքին մակերեսը զարդարված է կուֆական զարդանախշերով, որոնք հատվածներ են ներկայացնում իսլամի սուրբ գրքերից։ Մուտքի մոտ տեղադրված է հուշատախտակ, որտեղ փորագրված է շահ Աբբաս I-ի հրամանագրի տեքստը, որը լույս է տեսել 1613 թվականին։ Մզկիթը վերանորոգվել և կառուցվել է Սեֆյանների և Ղաջարիների օրոք։ Բորուջերդի մեկ այլ կարևոր կրոնական հուշարձան է իմամի մզկիթը, որը կառուցվել է Ղաջարիների օրոք՝ հնագույն մզկիթի ավերակների վրա: Այս մզկիթը զարդարված է քանդակներով և խճանկարներով, որոնք կատարվել են ղաջարական ոճով, ինչպես նաև Ղուրանի բազմաթիվ բանաստեղծություններով, որոնք գրելու համար օգտագործվել է սուլսի ձեռագիրը: Իմամի մզկիթում կան մի շարք սենյակներ, որոնք նախատեսված են բնակարանի և տեղի մեդրեսեի ուսանողների ուսուցման համար[11]։

Էկոնոմիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքաբնակների և շրջակա տարածքների բնակիչների տնտեսությունը հիմնված է առևտրի (տվյալ տարածաշրջանի սահմաններում և դրանից դուրս), մանրածախ առևտրի, ինչպես նաև անասնապահության և գյուղատնտեսության վրա։ Զարգացած է ծառայությունների ոլորտը (այդ թվում՝ հանքարդյունաբերությունը)։ Բորուջերդ քաղաքը իր բարենպաստ աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ (կառուցված է լուր ցեղերի հաղորդակցման ուղիների վրա) նախորդ տասնամյակներում եղել է ողջ տարածաշրջանի կարևոր առևտրային կենտրոնը։ Քաղաքային խոշոր շուկայի շուրջ կառուցվել են մեծ թվով քարավանատներ։ Ներկայումս Բորուջերդին հարող գյուղերում զարգացել է գյուղատնտեսական արտադրությունը (հիմնականում անասնապահությունը), իսկ Բորուջերդ քաղաքն ինքը շարունակում է մնալ Իրանի արևմտյան մասի կարևոր տնտեսական կենտրոններից մեկը[11]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Географический энциклопедический словарь: географические названия / Под ред. А. Ф. Трёшникова. — 2-е изд., доп.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 79. — 592 с. — ISBN 5-85270-057-6
  2. 2,0 2,1 World Gazetteer (անգլ.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Encyclopædia Iranica (անգլ.)
  4. Seilakhor Plain (անգլ.)
  5. Физико-географические данные (անգլ.)
  6. https://www.amar.org.ir/english
  7. предполагаемое
  8. Soltani Mosque(անգլ.)
  9. Borujerd Jame' Mosque(անգլ.)
  10. Imamzadeh Ja’far(անգլ.)
  11. 11,0 11,1 Округ Бруджерд в провинции Луристан // Сайт Русской службы Гостелерадио Исламской Республики Иран