Արետա Ֆրանկլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արետա Ֆրանկլին
Aretha Franklin 1968.jpg
Բնօրինակ անուն անգլ.՝ Aretha Louise Franklin
Ի ծնե անուն անգլ.՝ Aretha Louise Franklin
Ծնվել է մարտի 25, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][2][3][4]
Մեմֆիս, Թենեսի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[5]
Երկիր Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մահացել է օգոստոսի 16, 2018({{padleft:2018|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[6] (76 տարեկանում)
Դետրոյթ, Ուեյն շրջան, Միչիգան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[6]
Ժանրեր սոուլ[7], Ֆանկ[8][9], գոսպել[10], փոփ երաժշտություն[11][12][13], Փոփ ռոք[14] և ջազ[15]
Մասնագիտություն երգչուհի, դաշնակահարուհի և հեղինակ-կոմպոզիտոր
Երգչաձայն Ֆալկոն սոպրանո[16]
Գործիքներ դաշնամուր
Լեյբլ Arista Records, Atlantic Records, Battle Records, Columbia Records, RCA Records, Warner Music Group և Checker Records
Շրջանավարտ Ջուլիարդ դպրոց[17] և Northern High School
Ամուսին Գլին Թուրման
Կայք arethafranklin.net
Ստորագրություն
Ստորագրություն

Արետա Լուիզա Ֆրանկլին (անգլ.՝ Aretha Louise Franklin, մարտի 25, 1942({{padleft:1942|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][2][3][4], Մեմֆիս, Թենեսի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[5] - օգոստոսի 16, 2018({{padleft:2018|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[6], Դետրոյթ, Ուեյն շրջան, Միչիգան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[6]), ամերիկացի երգչուհի, հանդես է եկել ռիթմ ընդ բլյուզ, սոուլ, գոսպել ժանրերում։ Մեծ հաջողությունների է հասել 1960-ական թվականների կեսին և 1970-ական թվականներին։ Ի շնորհիվ իր ուժեղ վոկալային տվյալների՝ նրան համարում են սոուլի թագուհի կամ Լեդի Սոուլ[18]: 1987 թվականի հունվարի 3-ին նա դարձել է առաջին կինը, ում անունը գրվել է Ռոքնռոլի փառքի սրահում: 2008 թվականի նոյեմբերին Rolling Stone ամսագիրը նրան անվանել է ամբողջ պատմության մեծագույն երգչուհի[19]:

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արետա Ֆրանկլինը մեծացել է Դետրոյթում, քահանայի ընտանիքում։ Քույրերի հետ երգել է եկեղեցական երգչախմբում։ Արդեն 14 տարեկանում ձայանգրվել են նրա առաջին վոկալային ստեղծագործությունները։ Երիտասարդ տաղանդով հետաքրքրվել է դետրոյթական լելյբլ «Motown»-ը, սակայն ի շնորհիվ Ջոն Հեմոնդի Արետան պայմանագիր է կնքել Columbia Records-ի հետ։

1966 թվականին, երբ Ֆրանկլինը ձայնագրվել է այդ լեյլբլում, համարվել է կարևոր քայլ նրա կյանքում։ Նրա երգերը հայտվել են հիթ շքերթների առաջին հորիզոնականներում և նրա շնորհիվ սոուլը մեծ առաջխաղացում է ունեցել։

Ոսկե տարիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1966 թվականի վերջին Ջերի Ուեկսլերը դարձել է Ֆրանկլինի պրոդյուսերը։ Երգչուհին պայմանագիր է կնքել Atlantic Records Ատլանտյան ձայնագրությունների կորպորացիայի հետ և դարձել է նրա գլխավոր աստղը։ «I Never Loved a Man (The Way I Love You)» հուզիչ ռիթմ ընդ բլյուզ ժանրի սինգլի ձայնագրման համար Ջերի Ուեկսլերը նրան տարել է Ալաբամա, որտեղ Արետան ձայնագրվել է ամերիկյան լավագույն երաժիշտների հետ։

1967 թվականի սկզբի 18 ամիսներին և 1968 թվականին Արետան հայտնվում է փոփ աղյուսակներում․ այդ ժամանակ նրա տասը երգերը, որոնց շարքում են դասական սոուլի այնպիսի մարգարիտները, ինչպիսիք են` «Chain of Fools» և «(You Make Me Feel Like) A Natural Woman», հայտնվում են Billboard Hot 100-ի լավագույն տասնյակում, իսկ Օթիս Ռեդինգի «Respect» երգի՝ Արետայի կրքոտ կատարումը դառնում է ֆեմինիզմի հիմն և գլխավորում է հիթ շքերթները՝ ըստ վաճառքի։ Ինչպես նաև 1968 թվականին Արետա Ֆրանկլինը ստանում է իր կարիերայի առաջին Գրեմմի մրցանակը։

Երգչուհին խառնելով սոուլ և գոսպել ժանրերը դառնում է Ամերիկայի սև դեմքը՝ պայքարելով քաղաքացիական իրավունքների համար։ Նրա վստահ և սուր վոկալը նորարական գործիքավորումներում դարձել է դասական սոուլի չափանիշ։ 1972 թվականին նա ձայնագրել է մաքուր գոպել ժանրում ալբոմ՝ «Amazing Grace», որը վաճառվել է այնքան, որքան ռիթմ ընդ բլյուզ ժանրի սկավառակները։ Թեև Արետա Ֆրանկլինը առաջին անգամ փառքի է արժանացել որպես մեծագույն վոկալիստ, շատ քչերը գիտեն, որ նրա մի շարք ձայնագրություններում հենց ինքն է նվագել ստեղնաշարային գործիքների վրա։

«Սոուլի թագուհու» համար ամենամեծ խնդիրը եղել է իր երգացանկը։ Իր մշտական երգահանի բացակայության ժամանակ Արետան կատարել է այլ երաժիշտների երգերը՝ The Drifters («Spanish Harlem»), Դայոն Ուորիկ («I Say a Little Prayer»), The Rolling Stones, The Beatles, Simon & Garfunkel, Սեմ Կուկ: Կատարվել է Արետայի մի շարք երգերի քավեր տարբերակները, որոնք նույնպես մեծ հաջողություն են ունեցել։

Վերջին տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արետա Ֆրանկլինը չի կարողանում զսպել արցունքները ազատության մեդալի հանձման ժամանակ
Արետա Ֆրանկլինը երգում է ԱՄՆ 44-րդ նախագահ Բարաք Օբամայի երդմնակալության ժամանակ[20] 2009 թվականի հունվարի 20

Արետա Ֆրանկլինի վերջին մեծ հաջողությունը աղյուսակներում դաձրել է Սթիվի Ուանդերի «Until You Come Back to Me» (1974) երգի քավեր տարբերակը։ Այս ձայնագրությամբ փակել է Ֆրանկլինի կյանքի աստղային փառքի շրջանը։ Սոուլ երաժշտության «Ոսկե դար»-ը արդեն անցյալում էր, և նրա «թագուհին» շատ լավ հասկանում էր դա։ Վերջնական հարվածը Արետայի համար եղավ հոր կաթվածը։

1978-1984 թվականներին Արետան ամուսնացած է եղել հայտնի դերասան Գլին Թորմանի հետ, սակայն ավելի ուշ նրանք բաժանվել են։

Տարիքի հետ Ֆրանկլինի ձայնագրություններում զգացմունքայնությունը պակասել է և նա սկսել է կատարել ավանդական փոփ ժանրում՝ հիմնականում երիտասարդ կատարողների հետ։ Ջորջ Մայքլի և Արետայի դուետը 1986 թվականին գլխավորել է Մեծ Բրիտանիայի հիթ շքերթը, իսկ նրա ավելի հաջողակ «A Rose Is Still a Rose» (1998) սինգլը 1990-ական թվականներին ձայնագրվել է Լորին Հիլի հետ։

Ձայնագրվել են մի շարք դուետներ «թագուհու» և նրա խորթ աղջկա՝ Ուիթնի Հյուսթոնի, Մրայա Քերիի, Էնի Լենոքսի, Մերի Ջեյ Բլայջի, Ֆրենկ Սինատրայի, Գլորիա Էստեֆանի, Քրիստինա Ագիլերայի և մյուս կատարողների հետ։ 2007 թվականին թողարկվել են առանձին սկավառակի վրա «Jewels in the Crown: All-Star Duets with the Queen»: Երկու տարի հետո Արետան ստացել է ԱՄՆ-ի Ազատության մեդալ։

Մահացել է Դետրոյթում 2018 թվականի օգոստոսի 16-ին[21]։

Սկավառակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստուդիական ալբոմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1956 - The Gospel Soul of Aretha Franklin
  • 1961 - Aretha: With The Ray Bryant Combo
  • 1962 - The Electrifying Aretha Franklin
  • 1962 - The Tender, the Moving, the Swinging Aretha Franklin
  • 1963 - Laughing on the Outside
  • 1964 - Unforgettable - A Tribute to Dinah Washington
  • 1964 - Runnin' Out of Fools
  • 1965 - Yeah!!!
  • 1965 - Once in a Lifetime
  • 1966 - Soul Sister
  • 1967 - Take It Like You Give It
  • 1967 - I Never Loved a Man the Way I Love You
  • 1967 - Aretha Arrives
  • 1967 - Take A Look
  • 1968 - Lady Soul
  • 1968 - Aretha Now
  • 1969 - Soul '69
  • 1969 - Soft and Beautiful
  • 1970 - This Girl's in Love with You
  • 1970 - Spirit in the Dark
  • 1972 - Young, Gifted & Black
  • 1973 - Hey Now Hey (The Other Side of the Sky)
  • 1974 - Let Me In Your Life
  • 1974 - With Everything I Feel in Me
  • 1975 - You
  • 1976 - Sparkle
  • 1977 - Sweet Passion
  • 1978 - Almighty Fire
  • 1979 - La Diva
  • 1980 - Aretha (1980)
  • 1980 - Aretha Sings the Blues
  • 1981 - Love All the Hurt Away
  • 1982 - Jump to It
  • 1983 - Get It Right
  • 1984 - Never Grow Old
  • 1985 - Who's Zoomin' Who?
  • 1986 - Aretha (1986)
  • 1986 - Soul Survivor
  • 1989 - Through the Storm
  • 1991 - What You See Is What You Sweat
  • 1998 - A Rose Is Still a Rose
  • 2003 - So Damn Happy
  • 2007 - Jewels in the Crown: All-Star Duets with the Queen
  • 2008 - This Christmas
  • 2011 - Aretha: A Woman Falling Out of Love
  • 2014 - Aretha Franklin Sings the Great Diva Classics

Համերգային ալբոմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1968 - Aretha in Paris
  • 1971 - Aretha Live at Fillmore West
  • 1972 - Amazing Grace (альбом)|Amazing Grace
  • 1987 - One Lord, One Faith, One Baptism
  • 2005 - Don't Fight the Feeling: Live at Fillmore West
  • 2007 - Oh Me Oh My: Aretha Live in Philly, 1972

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 SNAC
  3. 3,0 3,1 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 Discogs — 2000.
  5. 5,0 5,1 5,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118967622 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Aretha Franklin, music’s ‘Queen of Soul,’ dies at 76The Washington Post, 2018.
  7. http://www.939bobfm.com/Music/Album.aspx?id=17309
  8. http://www.juno.co.uk/products/funk-soul-classics/423562-01/
  9. http://www.karaoke-version.com/mp3-backingtrack/aretha-franklin/rock-steady.html
  10. http://www.mtv.com/news/1679376/whitney-houston-clive-davis/
  11. http://www.vh1.com/celebrity/2010-12-07/happy-holidays-from-aretha-franklin/
  12. http://www.vh1.com/celebrity/2009-12-03/aretha-franklin-stars-in-the-gospel-grizzly/
  13. http://www.ukulele-tabs.com/de/tabs/Stevie+Wonder-uke-tabs.html
  14. http://www.lyricsfreak.com/a/aretha+franklin/i+wonder+where+are+you+tonight_20827765.html
  15. http://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Knew-You-Were-Waiting-The-Best-of-Aretha-Franklin-to-be-Released-131-20111219
  16. http://books.google.de/books?id=RSGhEUq5bp0C&lpg=PA312&dq=aretha%20franklin%20powerful%20voice&pg=PA312
  17. https://books.google.no/books?id=RsMDAAAAMBAJ&lpg=PA56&pg=PA56#v=onepage&q&f=false
  18. 1987 Արետա Ֆրանկլինը Ռոքնռոլի փառքի սրահում
  19. Greatest Singers of All Time | Rolling Stone Music | Lists
  20. Aretha Franklin singing "My Country Tis of Thee" at the first inauguration of Barack Obama, January 20, 2009
  21. «Умерла Арета Франклин»։ Газета.Ru։ Վերցված է 2018-08-16 
  22. «Black Rodeo (1972)»։ IMDb 
  23. The Blues Brothers(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  24. Blues Brothers 2000(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  25. Blues Brothers 2000(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  26. «Արետա Ֆրանկլին»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  27. http://www.zenofbennett.com/ Արետա Ֆրանկլին պաշտոնական կայք
  28. «Արետա Ֆրանկլին»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]