Անաստաս Միկոյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անաստաս Միկոյան
Анастас Иванович Микоян.jpg
Դրոշ
ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահ
հուլիսի 15 1964 - դեկտեմբերի 9, 1965
Նախորդող Լեոնիդ Բրեժնև
Հաջորդող Նիկոլայ Պոդգորնի
Դրոշ
ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ
փետրվարի 28, 1955 - հուլիսի 15, 1964
Նախորդող Նիկոլայ Բուլգանին
Հաջորդող Միխայիլ Պերվուխին
Դրոշ
ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ
ապրիլի 27, 1954 – փետրվարի 28, 1955
 - մարտի 19, 1946 – մարտի 5, 1953
Դրոշ
ԽՍՀՄ Արտաքին առևտրի մինիստր
հունվարի 29, 1938 – մարտի 4, 1949
 - օգոստոսի 24, 1953 – հունվարի 22, 1955
Դրոշ
(17-րդ, 18-րդ, 19-րդ, 20-րդ, 21-րդ, 22-րդ) Քաղբյուրոյի անդամ
փետրվարի 1, 1935 - ապրիլի 8, 1966
Դրոշ
(14-րդ, 15-րդ, 16-րդ, 17-րդ) Քաղբյուրոյի թկնածու անդամ
հուլիսի 23, 1926 – - փետրվարի 1, 1935
 
Կուսակցություն՝ Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական
բանվորական կուսակցություն

(1915–1918)
Ռուսաստանի կոմունիստական
(բոլշևիկյան) կուսակցություն

(1918–1966)
Կրթություն՝ Ներսիսեան դպրոց
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, հեղափոխական և գրող
Ազգություն հայ
Դավանանք աթեիզմ
Ծննդյան օր 1895 նոյեմբերի 25
Ծննդավայր Ռուսաստան Սանահին, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանի օր հոկտեմբերի 21, 1978(1978-10-21) (տարիքը 82)
Վախճանի վայր Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Մոսկվա, ՌԽՍՖՀ, ԽՍՀՄ
Գերեզման Նովոդեվիչյան գերեզմանոց
Թաղված Նովոդեվիչյան գերեզմանոց
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն և Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Ամուսին Աշխեն Միկոյան
(օր․ ազգանուն՝ Թումանյան)
(1896–1962)
Զավակներ Սերգո
Ստեփան
Վանո
Ալեքսեյ
Վլադիմիր
 
Պարգևներ

Լենինի շքանշան, Կարմիր դրոշի շքանշան, Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան, Լենինի շքանշան, «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ, Լենինի շքանշան, Լենինի շքանշան, Լենինի շքանշան և Լենինի շքանշան

ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողկոմ Նիկոլայ Եժովի նամակը, որտեղ նա Ստալինին փոխանցում է 2000 հայերի գնդակահարելու Անաստաս Միկոյանի խնդրանքը

Անաստաս Հովհաննեսի (Իվանի) Միկոյան (ռուս.՝ Анастас Иванович Микоян, նոյեմբերի 13 (25), 1895[1], Սանահին, Բորչալուի գավառ, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[4] - հոկտեմբերի 21, 1978(1978-10-21)[1][2][3], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[5]), հայ բոլշևիկյան հեղափոխական, այնուհետև՝ խորհրդային պետական ու քաղաքական գործիչ։ Հայտնի է որպես խորհրդային ժամանակաշրջանի ամենաերկար քաղաքական կենսագրություն ունեցող գործիչներից մեկը (1919-1974 թթ․), ինչը նույնիսկ դարձել է քաղաքական սատիրայի թեմա[6][7]։

Հայտնի է նաև Հայաստանում 1500-2000 հայերի, այդ թվում՝ Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի սպաների, մշակութային և քաղաքական գործիչների գնդակահարությունը կազմակերպելու նպատակով ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողկոմ Նիկոլայ Եժովի միջոցով Ստալինին ուղղված իր դիմում-խնդրանքով[8][9], ինչպես նաև Արցախը, Նախիջևանն ու Գարդմանքը Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում թողնելու, Հայկական հարցը միջազգային ասպարեզից հեռացնելու[10] անխախտ դիրքորոշումով և պահանջով[11][12][13][14]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անաստաս Հովհաննեսի Միկոյանը ծնվել է 1895 թ. նոյեմբերի 13-ին Սանահին գյուղում (ներկայումս՝ ՀՀ Ալավերդի քաղաքի Սանահին թաղամաս)։ Գյուղական դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Թիֆլիսի հոգևոր ճեմարանը։ 1916 թվականին ընդունվել է Էջմիածնի հոգևոր ճեմարանը, իսկ հաջորդ տարվանից սկսել է կուսակցական աշխատանքը Թիֆլիսում և Բաքվում։

Արդեն որպես Բաքվի ՌՍԴ(բ) կ կոմիտեի նախագահության անդամ Միկոյանը խմբագրել է նաև «Социал-демократ» և «Известия Бакинского Совета» թերթերը։

Բաքվի կոմիսարների տապալումից հետո մնացել է Բաքվում՝ գլխավորելով բոլշևիկների ընդհատակյա շրջկոմը։

Թուրքերի կողմից Բաքուն գրավելուց անմիջապես առաջ Միկոյանը կարողացավ հասնել կոմիսարների ազատ արձակման ու էվակուացիայի կազմակերպմանը։ Այնուհետև նա կոմիսարներին շոգենավով դուրս բերեց Բաքվից, սակայն Կրասնովոդսկում նրանք նորից ձերբակալվեցին։ Միկոյանն ազատվեց 1919 թ. փետրվարին և հենց նույն տարվա մարտից սկսեց ղեկավարել ՌԿԿ (բ)-ի կովկասյան մարզկոմի Բաքվի բյուրոն։

1919 թ. հոկտեմբերին նա կանչվեց Մոսկվա և դարձավ ՌԿԳԿ անդամ։ Բոլշևիկների կողմից Բաքուն գրավելուց հետո Միկոյանը վերադարձավ Բաքու որպես 11-րդ բանակի ռազմահեղափոխական կոմիտեի լիազոր։ Այնուհետև, մինչև 1920 թվականը ղեկավարել է Նիժնի Նովգորոդի նահանգային կոմիտեն։

1926-1949 թթ․ և 1953-1955 թթ․ եղել է ԽՍՀՄ Կառավարության կազմում, ղեկավարելով, ըստ հերթականության, ԽՍՀՄ Արտաքին և ներքին առևտրի, Մատակարարման, Սննդի արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատները, Արտաքին առևտրի, Առևտրի նախարարությունները։ 1946–1949 թթ․ և 1953-1955 թթ․ նա նաև ԽՍՀՄ Նախարարների Խորհրդի նախագահի տեղակալն էր, 1957-1964 թթ՝ առաջին տեղակալը։

Անաստաս Միկոյանի անվան հետ է կապված ԽՍՀՄ սննդի արդյունաբերության ծավալումը։ Դեռևս 1931 թ., հանդիսանալով ԽՍՀՄ Սննդի արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսար, Անաստաս Միկոյանը ԽՍՀՄ կառավարությանը ներկայացրեց Խորհրդային սննդի արդյունաբերության զարգացման համալիր ծրագիր։ 1936 թ. Միկոյանը իր կնոջ՝ Աշխենի հետ երկու ամիս այցով գտնվեց ԱՄՆ-ում (ԽՍՀՄ պատմության մեջ կառավարության գործող անդամի ամենաերկարատև արտաքին ուղևորությունն էր), որի ընթացքում հիմնավորապես ուսումնասիրեց ամերիկյան սննդի արդյունաբերությունը, մեծ ծավալի տեխնիկական գնումներ կատարվեցին, որոնք նպաստեցին Խորհրդային սննդի արդյունաբերության վերազինմանը։ Միկոյանի շնորհիվ ԽՍՀՄ-ում սկսվեց պաղպաղակների արտադրությունը։ Մինչև իր պաշտոնավարման վերջը Անաստաս Միկոյանն անձնական հսկողության տակ էր պահում պաղպաղակի որակը։

1962 թ․ ակտիվորեն մասնակցել է Կարիբյան ճգնաժամի կարգավորմանը, անձամբ բանակցելով Ջոն Քենեդու և Ֆիդել Կաստրոյի հետ։ Այդ ընթացքում Մոսկվայում մահացավ նրա կինը։ 1963 թ․ նոյեմբերի նա ներկայացնում էր ԽՍՀՄ ղեկավարությունը Ջոն Քենեդու թաղման արարողությանը։

1964 թ․ հուլիսի 15–ից 1965 թ․ դեկտեմբերի 9–ը ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության նախագահն էր։ Այնուհետև մինչև 1974 թ․ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի անդամ էր։

Նրա անունով է կոչվում Մոսկվայի միսկոմբինատը[15]։

Առանձին գրքով ռուսերեն հրատարակվել են նրա հիշողությունները՝ «Այսպես եղել է» վերնագրով[16]։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պայքարի ուղիով, գիրք 1, Ե., 1972։
  • Քսանական թվականների սկզբին (1919-1924 թթ. սկիզբը), Ե., 1978։
  • Так было։ Размышления о минувшем, М., 1999.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Микоян С., Анатомия Карибского кризиса, М., 2006.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 filmportal.de — 2005.
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 Микоян Анастас Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118865986 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  6. "Он сам смеялся над шуткой "от Ильича до Ильича"
  7. «Микоян пишет мемуары…»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-03-13-ին։ Վերցված է 2015-01-07 
  8. Ռուսաստանի պետական արխիվի սոցիալ-քաղաքական պատմության բաժնի ֆոնդ։
  9. 1 2 Այն փաստաթուղթը, որով Անաստաս Միկոյանը խնդրում է Ստալինին Հայաստանում գնդկահարվող անձանց թիվը 700-ով ավելացնել։
  10. Անաստաս Միկոյանի սարսափելի նամակը
  11. Միկոյանի արձանը որպես հիշեցում(հոդված hetq.am կայքում)
  12. Անաստաս Միկոյան՝ հայ քաղաքական մտքի ամենահայտնի ու ամենահակասական գործիչը (հոդված ankakh.com կայքում)(չաշխատող հղում)
  13. Անաստաս Միկոյան. ինչ է արել նա Հայաստանի համար և ինչու նրա արձանը պետք է դրվի Երևանում (հոդված news.am կայքում)
  14. armeniatotalitaris.am http://www.armeniatotalitaris.am/?p=6215։ Վերցված է մարտի 23, 2021 
  15. «Միկոյանի» միսկոմբինատի պաշտոնական կայքէջը
  16. Микоян А.И. Так было. - М.: Вагриус, 1999, - 612 с.: 48 полос ч/б ил. ISBN 5-264-00032-8 [1]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]