Ադամ Միցկևիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ադամ Միցկևիչ
Adam Mickiewicz
Mickiewicz.jpg
Ծննդյան անուն լեհ.՝ Adam Bernard Mickiewicz
Ծնվել է 1798 դեկտեմբերի 24
Ծննդավայր Զաոսյե, Q149242?, Մինսկի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[1][2]
Վախճանվել է նոյեմբերի 26, 1855(1855-11-26) (տարիքը 56)
Վախճանի վայր Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն, Կոստանդնուպոլիս
Մասնագիտություն պրոֆեսոր, բանաստեղծ, հրապարակախոս, դրամատուրգ, ակնարկագիր, թարգմանիչ և գրող
Լեզու Լեհերեն
Ազգություն Լեհ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Լեհաստան[3]
Կրթություն Վիլնյուսի համալսարան[4]
Ժանրեր էսսե և պոեմ
Գրական ուղղություններ ռոմանտիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներ Պան Թադեուշ, Նախահայրեր, Q9391196?, Ode to Youth, Q11816939?, Q9164676?, Q9322473?, Q11736605?, Sonnets from the Crimea, Q11750503? և Konrad Wallenrod
Անդամակցություն Philomaths, Q3488391? և Մասոնություն
Աշխատավայր Կոլեժ դե Ֆրանս[5]
Ամուսին Ցելինա Շիմանովսկա[6]
Զավակներ Վլադիսլավ Միցկևիչ[7] և Maria Gorecka
Autograph-AdamMickiewicz.svg
Ադամ Միցկևիչ Վիքիքաղվածքում
Ադամ Միցկևիչ Վիքիդարանում
Adam Mickiewicz Վիքիպահեստում
Ադամ Միցկևիչի արձանը

Ադամ Միցկևիչ(լեհ.՝ Adam Mickiewicz, Լսել [mic'kJewicz]) (դեկտեմբերի 24, 1798 - նոյեմբերի 26, 1855), լեհ բանաստեղծ, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1798 թվականին ներկայիս Բելառուսի Զաոսյե գյուղում։ Սովորել է Վիլնոյի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում (1815-1819

1839-1840-ին հռոմեական գրականություն է դասավանդել Լոզանում, 1840-1844-ին վարել է Փարիզի Կոլեժ դը Ֆրանսի սլավոնական գրականության ամբիոնը։ 1841-ին Միցկևիչը մտել է լեհ միստիկ փիլիսոփա Ա․ Տովյանսկու աղանդի մեջ, որը բացասական ազդեցություն է գործել նրա հասարակական-քաղաքական կյանքի վրա (Միցկևիչը 1847-ին հեռացել է այդ աղանդից)։ 1848-ին վերսկսել է հեղափոխական գործունեությունը․ ստեղծել է Իտալիայի ազատագրության համար պայքարող լեհական լեգեոն, Փարիզում աշխատակցել է «Տրիբուն դե փյոփլը» (La Tribune des peuples», 1849) թերթին, հանդես է եկել հեղափոխական-դեմոկրատական բնույթի հոդվածներով։ Ղրիմի պատերազմի (1853-1856) տարիներին Միցկևիչը քաղաքական առաքելությամբ մեկնել է Կ․ Պոլիս, որտեղ և մահացել է ժանտախտից (աճյունը, որ թաղվել էր Փարիզում, 1890-ին տեղափոխվել է Կրակով)։ Միցկևիչի պոեզիան մեծ նշանակություն է ունեցել լեհական ազգային-ազատագրական շարժման համար, դեմոկրատական մտքի զարգացման, լեհական գրականության նորացման համար, հարստացրել է գրական լեզուն, տաղաչափությունը, բանաստեղծական ժանրերը։ Միցկևիչի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով։

Աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ շրջանի գործերը[8] վկայում են, որ Միցկևիչը տարվել է Լուսավորականության ազատախոհ ավանդույթներով։ 1817-ից մասնակցել է «ֆիլոմատներ» («գիտության բարեկամներ») և «ֆիլարետներ» («բարերարություն սիրողներ») հայրենասիրական երիտասարդական գաղտնի խմբակների ստեղծմանն ու գործունեությանը, նրանց համար գրել ծրագրային բանաստեղծություններ («Ներբող երիտասարդության»[9])։ Միցկևիչի առաջին չափածո ժողովածուն («Պոեզիա»[10]) դարձավ լեհական գրականության մեջ ռոմանտիկական ուղղության մանիֆեստը։ «Պոեզիա»-ի 2-րդ հատորակության[11] մեջ զետեղված էր «Գրաժինա» քնարա-էպիկական ռոմանտիկական պոեմը, որով սկզբնավորվեց այսպես կոչված լեհական «բանաստեղծական վիպակի» ժանրը։ Պոեմը փառաբանում է հերոս անհատի սխրանքն ու անձնազոհությունը։ Այդ հատորում էր նաև «Նախահայրեր» (մաս 2, 4) դրամատիկական պոեմը (դժբախտ սիրուց տանջվող հերոսը մերկացնում է «սրտի իրավունքները» ոտնահարող հասարակությունը)։ Ֆիլոմատ-ֆիլարետական կազմակերպությունների գործով ձերբակալված (1823) Միցկևիչը 1824-ին աքսորվում է Լիտվայից և մինչև 1829-ը մնում Ռուսաստանում (Պետերբոլրգ, Օդեսա, Մոսկվա), որտեղ մտերմանում է դեկաբրիստական շարժման մասնակիցների (Կ․ Ռիլեև, Ա․ Բեստուժև) և ականավոր գրողների (Ա․ Ս․ Պուշկին և ուրիշներ) հետ։ Ռուսաստանում լույս են տեսնում նրա «Սոնետներ» (1826) գիրքը և «Կոնրադ Վալենրոդ» (1828) մեծածավալ պոեմը։ Վերջինս պատկերում է լիտվական ժողովրդի պայքարը ընդդեմ գերմանական խաչակիրների։ Միայնակ հերոս Վալենրոդը իր անձնական երջանկությունը զոհում է հանուն ժողովրդի փրկության։ Պոեմը հեղափոխականացնող ազդեցություն է գործել ժամանակակիցների վրա։ 1829-ին Միցկևիչը մեկնել է Ռուսաստանից, եղել Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Իտալիայում։ Լեհական ապստամբությանը (1830) միանալու անհաջող փորձից հետո նա ընդմիշտ մնացել է տարագրության մեջ (ապրել է առավելապես Փարիզում)՝ շարունակելով գրական և հեղափոխական գործունեությունը։ Ապստամբության անհաջողության և լեհ ժողովրդի ճակատագրի ողբը, միաժամանակ պայքարը շարունակելու կոչը դարձել են նրա այդ շրջանի ստեղծագործության («Նախահայրեր», մաս 3, «Լեհ ժողովրդի և լեհ ուխտավորի գիրքը», 1832) բովանդակությունը, թեև Միցկևիչը աստիճանաբար տեղի է տվել կրոնամիստիկական տրամադրությունների։ «Նախահայրեր»-ի 3-րդ մասի ուժը ինքնակալության և լեհ արիստոկրատիայի մերկացումն է, աստծուն (որպես աշխարհում տիրող չարիքի մեղավորի) մենամարտի կանչող Կոնրադի տիտանական կերպարի ստեղծումը։ 1834-ին Միցկևիչը հրատարակել է իր վերջին մեծածավալ պոեմը՝ «Պան Թադեուշ» ազգային հերոսապատումը, որտեղ պարզորոշ դրսնորվել են նրա ռեալիստական միտումները։ Պոեմը, որ լեհական պոեզիայի գլուխգործոցն է, պատկերում է շլյախտայի կենցաղն ու բարքերը։

Հայերեն թարգմանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայ իրականության մեջ նրան նվիրված առաջին հոդվածը պատկանում է Ս․ Ոսկանի գրչին[12], նրա մասին գրել է Գ․ Այվազովսկին[13]։ Միցկևիչի առաջին հայ թարգմանիչն է Հ․ Հովհաննիսյանը (թարգմանել է 1880-ից)։ Միցկևիչին լայնորեն պրոպագանդել է Ա․ Չոպանյանը․ նրա կյանքի ու ստեղծագործության մասին գրել է հոդվածներ, թարգմանել Կոնրադի մենախոսությունը «Նախահայրեր»-ից, «Ֆարիս» պոեմը և «Սվիտեզուհի» բալլադը։ 1893 թվականին հրատարակվել է «Կոնրադ Վալենրոդ» պոեմը (թարգմանիչ Դ․ Մարգարյան)։ Միցկևիչի սոնետները թարգմանել են Հ․ Թումանյանը, Օ․ Անոփյանը, Դ․ Վարուժանը, բալլադները՝ Ք․ Քուշներյանը, Ռ․ Զարդարյանը, Ա․ Չոպանյանը։ Խորհրդային շրջանում Միցկևիչին հայ ընթերցողին են ներկայացրել Վ․ Նորենցը, Գ․ Էմինը, Պարույր Սևակը, Վ․ Դավթյանը և ուրիշներ։ Ադամ Միցկևիչի երկերի առաջին ամբողջական հրատարակությունը տեղի է ունեցել 1955 թվականին։

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ադամ Միցկևիչ հոդվածին
  1. Стахеев Б. Ф. Мицкевич // Краткая литературная энциклопедия Moscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 4. — P. 892–897.
  2. В. Спасович, Уманский А. М. Мицкевич, Адам // Энциклопедический словарь СПб.: Брокгауз—Ефрон, 1896. — Т. XIXа. — С. 503–508.
  3. Record #11916045g // Ֆրանսիայի ազգային գրադարանի ընդհանուր քարտագրացուցակ
  4. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/380179/Adam-Mickiewicz
  5. Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
  6. Miłosz C. The History of Polish Literature, Updated edition — 2 — UC Press, 1983. — P. 229–230. — ISBN 978-0-520-04477-7
  7. Мицкевич, Владислав // Энциклопедический словарь СПб.: Брокгауз—Ефрон, 1896. — Т. XIXа. — С. 508.
  8. Առաջին բանաստեղծությունը հրատարակվել է 1818 թվականին։
  9. 1820, Հայկական հրտ․ 1899, «Տաղ երիտասարդության», «Անահիտ»-ում
  10. , հ․ 1, 1822
  11. 1823 թ.
  12. «Արևելք», 1856
  13. «Մասյաց աղավնի», 1860
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 621 CC-BY-SA-icon-80x15.png