Ռաֆիկ Խաչատրյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռաֆիկ Խաչատրյան
Ռաֆիկ Խաչատրյան.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 7, 1937({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})
Ծննդավայր Ապարան, Արագածոտնի մարզ, Հայաստան
Մահացել է հունվարի 16, 1993({{padleft:1993|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:16|2|0}}) (55 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Երևան, Հայաստան
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Ազգություն հայ
Կրթություն Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստական ուսումնարան և Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ
Մասնագիտություն քանդակագործ
Անդամություն ԽՍՀՄ նկարիչների միություն
Երեխաներ Գարեգին Խաչատրյան

Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյան (Խաչառ կամ Խաչառ ԱՖՕ, հոկտեմբերի 7, 1937 - հունվարի 16, 1993, Երևան), հայ քանդակագործ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռաֆիկ Խաչատրյան ծնվել է Արագածոտնի մարզի Հարթավան գյուղում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1971 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը: 1976 թվականից եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Աշխատել է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառներում։ Խաչառի աշխատանքները ցուցադրվել են արտասահմանյան ցուցահանդեսներում՝ Պորտուգալիա, Բուլղարիա, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Գերմանիա, Հունգարիա:

Ստեղծագործական աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաչառի հուշատախտակը Երևանի Եզնիկ Կողբացի փողոցում

Ստեղծել է «Հայրենական պատերազմում զոհված մարտիկներին» նվիրված հուշարձաններ («Մայր Հայրենիք», բազալտ, 1975, գ.Հարթավան՝ Արագածոտնի մարզ, բազալտ, 1982, գ. Կաթնաղբյուր՝ Կոտայքի մարզ), «Ջանգիւլում» աղբյուր-ջրավազան, 1975, Երևան, Ատոմ (Դերո, Դերենիկ) Աբրահամյանի հուշարձանը[1] (գ.Գառնի), 1990 թ., Էդ. Տոռոզյանի հուշահամալիրը (ք. Նոր Հաճն, 1990 թ., Էդիկ Տոռոզյան[2])։ «Մայր Հայրենիք» (բազալտ, 1975, գ.Հարթավան՝ Արագածոտնի մարզ) մոնումենտալ հուշարձանն ընդգրկվել է 1960-1980 թթ. ԽՍՀՄ լավագույն մոնումենտալ հուշարձանների շարքի մեջ[3]

Խաչառը Հայաստանի ժամանակակից արվեստի դիմաքանդակի և կոթողային հուշարձանների լավագույն վարպետներից մեկն է[4]:

Մասնակցությունն ազատագրական պայքարին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաչառը հանդիսացել է Արցախյան ազատագրական պատերազմի մասնակիցներից ու գաղափարախոսներից մեկը։ Աշոտ Նավասարդյանի, Անդրանիկ Մարգարյանի, Հակոբջան Թադևոսյանի, Մովսես Գորգիսյանի և այլ նվիրյալ հայորդիների հետ Խաչառը հանդիսացել է Հայաստանի Անկախության Բանակի շտաբի անդամներից մեկը։ Խաչառը կազմակերպել է օգնության ավտոշարասյունների ուղարկումը Արցախ։ Խաչառի արվեստանոցը հանդիսացել է զինապահեստ և տպարան Արցախյան ազատագրական շարժման ջոկատների համար։ 1960-ականներին Խաչառը հանդիսացել է Պարույր Սևակի և Հովհաննես Շիրազի գաղափարակիցն ու ընկերը։

Ռաֆիկ Խաչատրյանի որդին է ՀՀ Արիության մեդալի հետմահու ասպետ Գարեգին Ռաֆիկի Խաչատրյանը՝ ազատամարտիկ նկարիչ-քանդակագործ։

Խաչառին նվիրված ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ. 1988-1994», (Հայկական հանրագիտարանի հրատարակչություն), Երևան, 2004 թ., էջ 430:
  • Նիկիտա Վասիլիի Վորոնով (Նիկիտա Վորոնով), «Սովետսկայա մոնումենտալնայա սկուլպտուրա 1960-1980», Մոսկվա, 1984 թ. (ռուսերեն), ru:Воронов, Никита Васильевич, Советская монументальная скульптура. 1960 -1980. "Искусство", Москва, 1984. 1984 (N.V.Voronov, "Sovetskaya monumentalnaya skulptura 1960-1980", Moscow, "Iskusstvo" Publishing House, 1984).
  • Գոհար Խոստիկյան,«Հայ կերպարվեստագետներ» (կենսագրական բառարան), 1993 թ., Երևան, անտիպ:
  • Ալբերտ Փարսադանյան (Ալբերտ Փարսադանյան), «Հայը. նշանվոր հայերի կենսագրություններ մեկ տողով», Երևան, 2004 թ.։
  • «Ով ով է», (Հայկական հանրագիտարանի հրատարակչություն), Երևան, 2007 թ.:
  • Ասքանազ Աբրահամյան, Քարէ Պօեզիայի Վարպետը, «Հայ զինվոր» շաբաթաթերթ, ՀՀ ՊՆ պաշտոնաթերթ, 6-13 հոկտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:
  • Սիփան Շիրազ, հետդարձ Ժամանակ, 1993 թ. (Քանդակագործ Ռաֆօի՝ Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյանի Յիշատակին), «Հայ զինվոր» շաբաթաթերթ, ՀՀ ՊՆ պաշտոնաթերթ, 6-13 հոկտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:
  • «ԽԱՉԱՌ», ("Սամարկ" հրատարակչություն), 7 սեպտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:
  • Ռաֆօն, «ավանգարդ», անկախ շաբաթաթերթ, 6 հոկտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:
  • Խաչառ՝ Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյան, «Երևան» հեռուստաստուդիա, 7 հոկտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:
  • Քանդակագործ Խաչառ՝ Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյան, «Հանդիպում» հաղորդաշար, "Արմենակոբ" հեռուստաընկերություն, 14 հոկտեմբեր, Երևան, 2007 թ.:
  • Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյան, «Զինուժ», Հայկական 1-ին հեռուստաալիք (Հ1), 21 հոկտեմբեր, Երևան, 2007 թ.։
  • Armenian Sculptors։ Getik Baghdasarian, Suren Nazaryan, Sergey Merkurov, Rafik Khachatryan, Garri Dadyan, Momik, Ghukas Chubaryan. Publisher։ Books LLC, ISBN #։ 115745867X, EAN Code։ 9781157458678. ISBN: 9781157458678. [5][5]
  • Սասուն Գրիգորյան, Մուսաները չլռեցին, հ. 3, Երևան, 2010 թ., էջ 67-68։
  • Ջեսսի Րասսելլ, Րոնալդ Քոհն, Ռաֆիկ Գարեգինի Խաչատրյան, ՛՛Բուքվիկա՛՛ հրատարակչություն, 2013 (ռուսերեն), Джесси Расселл, Рональд Кон, Рафик Гарегинович Хачатрян. Издательство Буквика, 2013 год.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Աբրահամյան Դերենիկ Գարեգինի [5.1.1968, գ. Գառնի (այժմ՝ Կոտայքի մարզում) – 27.5.1990, գ. Նուբարաշեն (այժմ՝ Երևանի շրջանում)] [1]
  2. Տոռոզյան Էդիկ Վարդանի [4.3.1954, Քաջարան (այժմ՝ Սյունիքի մարզում) – 8.8.1989, ՀՀ սահմանամերձ գոտի]: Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ (Տ) [2]
  3. Նիկիտա Վասիլիի Վորոնով, Խորհրդային կոթողային քանդակագործությունը. 1960-1980: Մոսկվա, 1984: (Ռուսերեն) Никита Васильевич Воронов, «Советская монументальная скульптура. 1960-1980», Москва, 1984г./ НИКИТА ВОРОНОВ: Советская монументальная скульптура, 1960-1980. Bibliographic information. QR code for Советская монументальная скульптура, 1960-1980. Title: Советская монументальная скульптура, 1960-1980. Author: Никита Васильевич Воронов. Publisher: Искусство, 1984. Original from the University of Michigan. Digitized: Dec 27, 2006. Length: 221 pages. [3].
  4. Ռաֆիկ Խաչատրյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում
  5. [4]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ՌԱՖՕՆ
  • «Ռաֆոն»
  • www.alibris.com
  • Хачатрян Рафик на hayazg.info, [6]
  • Armenian Sculptors: Getik Baghdasarian, Suren Nazaryan, Sergey Merkurov, Rafik Khachatryan, Garri Dadyan, Momik, Ghukas Chubaryan (English, Paperback, Llc Books, Llc Books). Author: Llc Books. Highlights: Language: English. Binding: Paperback. Publisher: Books Llc. ISBN: 9781157458678, 115745867X. Edition: 2010. Chapters: Getik Baghdasarian, Suren Nazaryan, Sergey Merkurov, Rafik Khachatryan, Garri Dadyan, Momik, Ghukas Chubaryan, Hakob Gyurjian, Sargis Baghdasaryan. Memphis, Tennessee, USA. [7]