Միլան Կունդերա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Միլան Կունդերա
Milan Kundera
Milan Kundera.jpg
Ծննդյան անուն չեխ․՝ Milan Kundera
Ծնվել է ապրիլի 1, 1929({{padleft:1929|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1] (88 տարեկան)
Ծննդավայր Բռնո, Չեխիա[2]
Մասնագիտություն գրող, սցենարիստ, թարգմանիչ, վիպասան, դրամատուրգ, համալսարանի պրոֆեսոր և բանաստեղծ
Լեզու ֆրանսերեն և չեխերեն[3]
Քաղաքացիություն Flag of France.svg Ֆրանսիա
Flag of the Czech Republic.svg Չեխիա
Կրթություն Պրահայի Կարլի համալսարան
Ժանրեր վեպ
Ուշագրավ աշխատանքներ Կատակ, Ծիծաղի և մոռացության գիրք և Կեցության անտանելի թեթևությունը
Անդամակցություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Կուսակցություն Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցություն
Աշխատավայր Հասարակական գիտությունների բարձրագույն դպրոց
Պարգևներ
Milan Kundera signature.jpg
Միլան Կունդերա Վիքիքաղվածքում
Milan Kundera Վիքիպահեստում

Միլան Կունդերա (ապրիլի 1, 1929({{padleft:1929|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1], Բռնո, Չեխիա[2][4]), չեխ գրող, 1975-ից ապրել է Ֆրանսիայում՝ 1981-ից դառնալով քաղաքացի։ Չնայած ազգությամբ չեխ է, ինքն իրեն «համարում է ֆրանսիացի գրող և պնդում է, որ իր աշխատանքը պետք է ուսումնասիրվի որպես ֆրանսիական գրականության մաս և այդպիսին ներկայացվի գրախանութներում»։[5]

Կունդերայի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Կեցության անտանելի թեթևությունը» վեպը թարգմանվել և տպագրվել է նաև հայերենով։ Նրա գրքերը Չեխոսլովակիայում արգելված են եղել մինչև 1989 թ․ թավշյա հեղափոխությունը, երբ կոմունիստական ռեժիմը տապալվել է։ Նա ծպտված է ապրում և հազվադեպ է երևում լրատվամիջոցներով[6]։ Մի քանի անգամ ներկայացվել է գրականության Նոբելյան մրցանակի, բայց չի հաղթել։[7]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կունդերան ծնվել է 1929 թ․ Չեխոսլովակիայի Բռնո քաղաքի միջին դասի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Լուդվիկ Կունդերան (1891-1971), աշակերտելով կոմպոզիտոր Լեոշ Յանաչեկին, եղել է չեխ կարևոր երաժշտագետ և դաշնակահար, 1948-1961 թթ․՝ Բռնոյի Յանաչեկի անվան երաժշտական ակադեմիայի տնօրենը։ Միլանը դաշնամուր նվագել սովորել է հորից, այնուհետև սովորել է երաժշտագիտություն և երաժշտական կոմպոզիցիա։ Նրա աշխատանքներում նկատվում են երաժշտության ազդեցությունը և հղումներ զանազան ստեղծագործությունների։ Կունդերան չեխ գրող և թարգմանիչ Լուդվիգ Կունդերայի զարմիկն է։ Նա պատկանել է երիտասարդ չեխերի այն սերնդին, որը շատ քիչ կամ ընդհանրապես չի ապրել նախապատերազմյան ժողովրդավարական Չեխոսլովակիայի հանրապետությունում։ Նրանց գաղափարախոսությունը մեծապես ազդված էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից և գերմանական շրջափակումը։ Դեռևս պատանեկան տարիքում նա միացել է Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցությանը, որը իշխանությունը զավթել է 1948։ Միջնակարգ կրթություն ստացել է Բրնոյի Կապիտան Յարոշի անվան գիմնազիայում։ Պրահայի Կառլոսի անվան համալսարանում սովորել է գրականություն և էսթետիկա։ Երկու կիսամյակ հետո տեղափոխվել է Պրահայի կատարողական ակադեմիայի կինոյի ֆակուլտետ, որտեղ դասախոսություններ է լսել ռեժիսորության և սցենար գրելու մասին։

1950 թ․ նրա ուսումը ժամանակավորապես ընդհատվել է քաղաքական պատճառներով։ Նա և գրող Յան Տրեֆուլկան հեռացվել են կուսակցությունից «հակակուսակցական գործողությունների համար»։ Տրեֆուլկան այս իրադարձությունը նկարագրել է իր «Նրանց վրա անձրև եկավ» վիպակում (1962), իսկ Կունդերան՝ «Կատակը» (1967) վեպում։ 1952 թ. ավարտելուց հետո կինոյի ֆակուլտետը նրան աշխատանքի ընդունեց որպես համաշխարհային գրականության դասախոս։ 1956 թ. Կունդերան կրկին ընդունվել է կուսակցություն և երկրորդ անգամ հեռացվել 1970-ին։ Կունդերան այլ գրողների հետ մասամբ մասնակցել է 1968 թ․ Պրահայի գարնանը։ Ռեֆորմիստական գործողությունների այս կարճատև ժամանակաշրջանն ավարտվել է 1968 թ․ օգոստոսին, երբ Սովետը մուտք է գործել Չեխոսլովակիա։ Կունդերան շարունակել է նվիրված մնալ չեխական կոմունիզմի ռեֆորմներին և թերթերում վիճել է չեխ գրող Վացլավ Հավելի հետ՝ ասելով, որ բոլորը պետք է հանգիստ մնան և որ «ոչ ոք դեռ չի բանտարկվել իր կարծիքի համար» և որ «Պրահայի աշունն ավելի կարևոր է լինել, քան Պրահայի գարունը»։ Ի վերջո, այնուամենանյնիվ, Կունդերան հրաժարվել է իր ռեֆորմիստական երազանքներից և 1975 թ․ տեղափոխվել Ֆրանսիա։[8] Մի քանի տարի շարունակ դասավանդել է Ռենի համալսարանում։ 1979 թ․ զրկվել է Չեխոսլովակիայի քաղաքացիությունից և 1981-ին ստացել Ֆրանսիայի քաղաքացիություն։[9]

Նա շարունակում է կապ պահել իր չեխ և սլովակ ընկերների հետ, բայց այնտեղ գնալիս միշտ ծպտված է լինում։[5]։

Աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած իր առաջին բանաստեղծական փորձերը կոմունիստական էին[10][11], Կունդերայի վեպերը հնարավոր չէ գաղափարախոսական դասակարգման ենթարկել։ Նա ինքը շարունակ պնդում է, որ ինքը վիպասան է, ոչ թե քաղաքական կամ դիսիդենտ գրող։ Քաղաքական մեկնաբանություններն անհետացել են նրա վեպերից (հատկապես «Կեցության անտանելի թեթևությունից» հետո), բացի այն դեպքերից, երբ անդրադառնում է ավելի լայն փիլիսոփայական թեմաների։ Կունդերայի ոճը՝ խառնված փիլիսոփայական շեղումներով, ազդված է Ռոբերտ Մուզիլի և Նիցշեի փիլիսոփայությունից[12]։ Կունդերան, ինչպես ինքն է հաճախ գրում, ոգեշնչվում է ոչ միայն Վերածննդի գրողներ Ջովանի Բոկաչոյից և Ֆրանսուա Ռաբլեից, այլև Լորենս Սթեռնից, Հենրի Ֆիլդինգից, Դենի Դիդրոյից, Ռոբերտ Մուզիլից, Վիտոլդ Գոմբրովիչից, Հերման Բրոխից, Ֆրանց Կաֆկայից, Մարտին Հայդեգերից և, հավանաբար ամենակարևորը, Միգել դե Սերվանտեսից, որի ժառանգն է ինքն իրեն համարում։

Սկզբնական շրջանում գրել է չեխերեն։ 1993-ից սկսած անցել է ֆրանսերենի։ 1985-ի և 1987-ի միջև վերանայել է իր ավելի վաղ գործերի ֆրանսերեն թարգմանությունները։ Արդյունքում, նրա բոլոր գրքերի ֆրանսերեն տարբերակները համարվում են բնօրինակներ։ Նրա գրքերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։

Վեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Կատակը» (Žert) (1967)
  • «Հրաժեշտի վալսը» (Valčík na rozloučenou) (1972)
  • «Կյանքն այլուր է» (Život je jinde) (1978)
  • «Կեցության անտանելի թեթևությունը» (Nesnesitelná lehkost bytí) (1984)
  • «Անմահություն» (Nesmrtelnost) (1990)
  • «Դանդաղություն» (La Lenteur) (1995)
  • «Ինքնություն» (L'Identité) (1998)
  • «Անտեղյակություն» (L'Ignorance) (2000)

Պատմվածքների ժողովածու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ծիծաղելի սերեր» (Směšné lásky) (1969)

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Մարդը․ լայն պարտեզ» (Člověk zahrada širá) (1953)
  • «Վերջին մայիսը» (Poslední máj) (1955)
  • «Մենախոսություններ» (Monology) (1957)

Էսսեներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Ժառանգության վեճերի մասին» (O sporech dědických) (1955)
  • «Վեպի արվեստը․ Վլադիսլավ Վանչուրայի ուղին դեպի մեծն դյուցազներգություն» (Umění románu։ Cesta Vladislava Vančury za velkou epikou) (1960)
  • «Ռադիկալիզմ և էքսհիբիցիոնիզմ» (Radikalizmus a expozice) (1969)
  • «Գողացված արևմուտքը կամ կենտրոնական Եվրոպայի ողբերգությունը» (Únos západu aneb Tragédie střední Evropy) (1983)
  • «Վեպի արվեստը» (L'art du Roman) (1986)
  • «Դավաճանված կտակարաններ․ էսսե ինը մասից» (Les testaments trahis։ essai) (1993)
  • D'en bas tu humeras les roses. հազվագյուտ ֆրանսերեն գիրք, Էռնեստ Բրելերի պատկերազարդմամբ (1993)
  • «Վարագույրը» (Le Rideau) (2005)
  • «Հանդիպում» (Une rencontre) (2009)

Դրամա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Բանալիների սեփականատերը» (Majitelé klíčů) (1962)
  • «Երկու ականջ, երկու հարսանիք» (Dvě uši, dvě svatby) (1968)
  • «Խառնակիչը» (Ptákovina) (1969)
  • «Յակուբը և նրա տերը» (Jakub a jeho pán։ Pocta Denisu Diderotovi) (1971)

Հայերեն լեզվով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 SNAC
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118568043 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11910177x
  4. «Biography Milan Kunder»։ www.kundera.de։ Վերցված է 2015-12-03 
  5. 5,0 5,1 «Milan Kundera skips hometown conference on his work»։ CBC News։ մայիսի 30, 2009։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունիսի 1, 2009-ին։ Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 30 
  6. «Kundera rejects Czech 'informer' tag»։ BBC News (BBC)։ հոկտեմբերի 13, 2008։ Վերցված է հոկտեմբերի 13, 2008։ «The Czech Republic's best-known author, Milan Kundera, has spoken to the media for the first time in 25 years...» 
  7. Crown Sarah (հոկտեմբերի 13, 2005)։ «Nobel prize goes to Pinter»։ The Guardian (London: Guardian Media Group)։ Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 12 
  8. (Ֆրանսերեն ) “L'intransigeant amoureux de la France” L'Express, 03/04/2003
  9. «Biography Milan Kunder»։ Kundera.de։ 1929-04-01։ Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 19–ին 
  10. «Man, a wide garden: Milan Kundera as a young Stalinist - Enlighten»։ Eprints.gla.ac.uk։ 2013-04-12։ Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 19–ին 
  11. Jan Culik (January 2007)։ «Man, a wide garden: Milan Kundera as a young Stalinist»։ Eprints.gla.ac.uk։ Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 19–ին 
  12. «Kundera Milan: The Unbearable Lightness of Being»։ Webster.edu։ Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 19–ին