Լարիսսա (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Լարիսսա
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Լարիսսա
(S/1981 N 1; S/1989 N 2; Նեպտուն VII)
հին հունարեն՝ Λάρισα
Larissa.jpg
Լարիսսայի երկու լուսանկարներ կատարված «Վոյաջեր-2»-ից
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է 24 մայիսի 1981թ.[1] թ. (Հարոլդ Ռեյտսեմայի, Ուիլյամ Հաբարդի, Լարի Լեբոֆսկու և Դևիդ Տոլենի կողմից)
Բացարձակ մեծություն (H) 21,5[2]
Հեռավորությունը Նեպտուն 73 548 ± 1 կմ[3]
Ուղեծրային տվյալներ
Մեծ կիսաառանցք 73 548 ± 1 կմ[3]
Էքսցենտրիսիտետ 0,001393 ± 0,00008[3]
Սիդերիկ պարբերություն 0,55465332 ± 0,00000001 օր
Թեքվածություն 0,251 ± 0,009°[3] (Նեպտունի հասարակածի նկատմամբ)
0,205° (տեղի Լապլասի հարթության նկատմամբ)
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ 216×204×168 կմ (± ~10 կմ)[4][5]
Հասարակածային շառավիղ 97 ± 3 կմ[2]
Ծավալ ~3,5×106կմ³[6]
Զանգված ~4,2×1018 կգ[6]
Միջին խտություն ~1,2 գ/սմ³ ենթադրված[2]
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն 0,03 մ/վ²
2-րդ տիեզերական արագություն 0,076 կմ/վ
Պտույտի պարբերություն Սինքրոն[6]
Առանցքի թեքում 0[6]
Ալբեդո 0,09[2][4]
Մթնոլորտային տվյալներ
Մթնոլորտի ջերմաստիճան ~51 Կ միջին ենթադրված

Լարիսսա (հին հունարեն՝ Λάρισσα ), նույնպես հայտնի է որպես Նեպտուն VII, Նեպտուն մոլորակից հեռավորությամբ հինգերորդ ներքին բնական արբանյակն է։ Արբանյակը անվանվել է Հունական աստված Պոսեյդոնի սիրուհի Լարիսսայի անունով։

Հայտնաբերումը[խմբագրել]

Լարիսսայի քարտեզը

Լարիսսան հայտնաբերվել է 1981թ. մայիսի 24-ին, Հարոլդ Ռեյտսեմայի, Ուիլյամ Հաբարդի, Լարի Լեբոֆսկու և Դևիդ Տոլենի կողմից, արբանյակի աստղի ծածկման պատահական դիտարկման շնորհիվ[7], և ստացել է S/1981 N 1 ժամանակավոր անվանում։ Այս մասին հայտարարվել է 1981 թ. մայիսի 29-ին[8]։ Արբանյակի գոյությունը հաստատվեց Վոյաջեր-2 ԱՄԿ-ի Նեպտունի մոտով թռիչքի ժամանակ 1989 թվականին[9], որից հետո այն ստացավ ևս մի անվանում` S/1989 N 2 1989 թ. օգոստոսի 2-ին[10]։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 16-ին արբանյակը վերանվանվեց Լարսիսսա[11]։

Առանձնահատկությունները[խմբագրել]

Լարիսսան մեծությամբ չորրորդն է Նեպտունի արբանյակների միջև։ Այն ունի անկանոն (ոչ-գնդաձև) ձև և մակերևույթը ամբողջությամբ ծածկված է խառնարաններով, առանց որևէ երկրաբանական ակտիվության հետքերի։ Լարիսայի մասին կան շատ քիչ հավելյալ տեղեկություններ։

Լարիսսայի ուղեծիրը շրջանաձև է, այն ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այսինքն այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ։

Ծագումը[խմբագրել]

Հավանական է, որ Լարիսսան, ինչպես և Նեպտունի այլ ներքին արբանյակները, առաջացել է Նեպտունի կողմից Տրիտոնի որսալու ընթացքում առաջացած բեկորների իրար միանալուց։ Տրիտոնի ուղեծիրը որսալու սկզբնական ժամանակահատվածում չափազանց էքսցենտրիկ էր, և այն հավանաբար առաջացրել է քաոտիկ փոփոխություններ Նեպտունի նախկինում ունեցած ներքին արբանյակների մեջ, ստիպելով նրանց բախվել իրար և տրոհվել մասնիկների, առաջացնելով բեկորների սկավառակ[12]։ Միայն Տրիտոնի ուղեծրի շրջանաձև դառնալուց հետո այս մասնիկների սկավառակից առաջացել են այժմյան ներքին արբանյակները[13]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. ՌՇԼ (2011-07-21)։ «Մոլորակների արբանյակների հայտնաբերման տվյալները»։ Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery։ Վերցված է 2011-10-24։ 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «Մոլորակների արբանյակների ֆիզիկական պարամետրները»։ ՌՇԼ (Արեգակնային համակարգի դինամիկան)։ 2010-10-18։ http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par։ Վերցված է 2011-10-11։ 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Ջակոբսոն, Ռ. Ա.; Օուեն, Մ. Մ., Կր. (2004). «Նեպտունի ներքին արբանյակների ուղեծրերը Վոյաջերի, Երկրի վրայի աստղադիտարանների և Հաբլ աստղադիտակի տվյալներով». Աստղագիտական ամսագիր 128 (3): 1412–1417. doi:10.1086/423037. Bibcode2004AJ....128.1412J. 
  4. 4,0 4,1 Կարկոշկա, Էրիխ (2003). «Նեպտունի ներքին արբանյակների չափերը, ձևերը և ալբեդոները». Իկարուս 162 (2): 400–407. doi:10.1016/S0019-1035(03)00002-2. Bibcode2003Icar..162..400K. 
  5. Ուիլյամս, Դևիդ Ռ. (2008-01-22)։ «Նեպտունի արբանյակների փաստերը»։ ՆԱՍԱ (Ազգային տիեզերական գիտությունների տվյալների կենտրոն)։ http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptuniansatfact.html։ Վերցված է 2011-11-03։ 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Ստուկի, Ֆիլիպ Ջ. (1994). «Լարիսայի և Պրոտեուսի մակերևույթը». Երկիրը, Լուսինը և մոլորակները 65 (1): 31–54. doi:10.1007/BF00572198. Bibcode1994EM&P...65...31S. 
  7. Ռեյտսեմա, Հ. Ջ.; Հաբարդ, Վ. Բ.; Լեբոֆսկի, Լ. Ա.; Տոլեն, Դ. Ջ. (1982). «Նեպտունի հնարավոր երրորդ արբանյակի օսկուլացիան». Սայենս 215 (4530): 289–291. doi:10.1126/science.215.4530.289. PMID 17784355. Bibcode1982Sci...215..289R. 
  8. Մարսդեն, Բրայան Ջ. (29 մայիսի 1981). «S/1981 N 1». ՄԱՄ թերթիկ 3608. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03600/03608.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  9. Սմիթ, Բ. Ա.; Սոդերբլոմ, Լ. Ա.; Բանֆիլդ, Դ.; Բարնետ, Ս.; Բազիլևսկի, Ա. Տ.; Բիբի, Ռ. Ֆ.; Բոլինգեր, Կ.; Բոյս, Ջ. Մ. և այլք։ (1989). «Վոյաջեր 2-ը Նեպտունի մոտ. Լուսանկարման արդյունքները». Սայենս 246 (4936): 1422–1449. doi:10.1126/science.246.4936.1422. PMID 17755997. Bibcode1989Sci...246.1422S. 
  10. Մարսդեն, Բրայան Ջ. (2 օգոստոսի 1989). «Նեպտունի արբանյակները». ՄԱՄ թերթիկ 4824. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04824.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  11. Մարսդեն, Բրայան Ջ. (16 սեպտեմբերի 1991). «Սատուրնի և Նեպտունի արբանյակները». ՄԱՄ թերթիկ 5347. http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05300/05347.html։ Վերցված է 2011-10-26. 
  12. Գոլդրիչ, Պ.; Մյուրեյ, Ն.; Լոնգարետի, Պ. Յ.; Բանֆիլդ, Դ. (1989). «Նեպտունի պատմությունը». Սայենս 245 (4917): 500–504. doi:10.1126/science.245.4917.500. PMID 17750259. Bibcode1989Sci...245..500G. 
  13. Բանֆիլդ, Դոն; Մյուրեյ, Նորմ (հոկտեմբեր 1992). «Նեպտունի ներքին արբանյակների շարժման պատմությունը». Իկարուս 99 (2): 390–401. doi:10.1016/0019-1035(92)90155-Z. Bibcode1992Icar...99..390B. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg