Էրգոթերապիա
Էրգոթերապիան կլինիկական բժշկության ճյուղ, որը մասնագիտացած է այն մարդկանց գործունեության գնահատման, զարգացման և վերականգնման մեջ, որոնք հիվանդության կամ վնասվածքի հետևանքով կորցրել են ինքնուրույն շարժվելու կարողությունը[1]։ Էրգոթերապիան օգտագործվում է մանկաբուժության, նյարդաբանության և նյարդավիրաբուժության մեջ՝ օգնելու մարդկանց ծայրամասային և կենտրոնական նյարդային համակարգի վնասվածքներով, օրինակ՝ ողնուղեղի վնասվածքներից և ինսուլտներից հետո[2]։ «Էրգոթերապիա» տերմինը կիրառվում է Չեխիայում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Բալթյան երկրներում, Գերմանիայում, Ավստրիայում և Շվեյցարիայում։ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Անգլիայում, Իսպանիայում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում ավելի տարածված է «օկուպացիոն թերապիա»[3][4].անվանումը, այսինքն՝ «բուժում զբաղվածությամբ»։ Էրգոթերապևտները նաև օգնում են հատուկ կարիքներ ունեցող երեխաներին ընդգրկվել առօրյա կյանքում։ Էրգոթերապիայի համաշխարհային օրը նշվում է ամեն տարի հոկտեմբերի 27-ին[4]։
Սահմանում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Էրգոթերապիան նպաստում է առողջությանը և բարեկեցությանը՝ աջակցելով մարդկանց մասնակցությանը իմաստալից զբաղմունքներին, որոնք նրանք ցանկանում են, կարիք ունեն կամ ակնկալվում են իրագործել»[3]
Էրգոթերապևտները ծառայում են հանրության լավագույն շահերին՝ առաջնորդվելով որոշակի կարողությունների, էթիկայի և սկզբունքների ամբողջությամբ։
«Էրգոթերապևտը առողջապահության, սոցիալական խնամքի և սոցիալական ծառայությունների ոլորտներում աշխատող առողջապահության մասնագետ է: Համագործակցելով բազմաթիվ մասնագետների (բժիշկներ, բուժանձնակազմ, սոցիալական աշխատողներ, մանկավարժներ, մարզիչներ, բնակարանային տեխնիկական մասնագետներ և այլն) հետ՝ նրանք կարևոր դեր են խաղում անհատների վերա հարմարողության, վերականգնման և սոցիալական ինտեգրման գործում։[5]
Որպես գործունեության (կամ օկուպացիայի՝ ըստ էրգոթերապիայի միջազգային տերմինաբանության) և առողջության միջև կապի մասնագետ՝ նրանք միջոցներ են ձեռնարկում առողջությունը քայքայող գործողությունները կանխելու և փոփոխելու գործում։ Ինչպես նաև ապահովելու, որ անհատները հասանելիություն ունենան այն գործողություններին, որոնք նրանք ցանկանում կամ պետք է անեն հնարավորինս անվտանգ, ինքնուրույն, անկախ և արդյունավետ կերպով:»[6]
Պատմություն և նկարագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Էրգոթերապիան դարձել է առանձնահատուկ մասնագիտություն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ 1951 թվականին հիմնադրվել է Էրգոթերապևտների միջազգային կազմակերպությունը՝ Էրգոթերապևտների համաշխարհային ֆեդերացիան, որը միավորում է 83 երկրի և ավելի քան 400,000 մասնագետի[7]։ Այս համագործակցության շնորհիվ 1970-ականներից սկսեցին բացվել էրգոթերապևտների պատրաստման առաջին մասնագիտական դպրոցները, 1986 թվականին ստեղծվեց Եվրոպական համայնքի էրգոթերապևտների կոմիտեն։ 1990-ականների կեսերին ձևավորվեց էրգոթերապիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների եվրոպական ցանց, որի կենտրոնը գտնվում է Դանիայի Օլբորգ քաղաքում[8]։
Եվրոխորհրդի ֆինանսավորմամբ ՀՀ-ում և հարևան Վրաստանում 2004 թվականից սկսվել են էրգոթերապևտների ուսուցման 12 մոդուլից կազմված առաջին կուրսերը։ Հիմնվել է առաջին Arm-ETA մասնագիտական ասոցիացիան[9]: Հետագայում ՀՊՄՀ Հատուկ և ներառական կրթության բաժնում բացվեց և կարճատև գործունեությունից հետո դադարեցվեց էրգոթերապիա բակալավրիատը։
Էրգոթերապիան միջդիսցիպլինար ուղղություն է, որը միավորում է հոգեբանության, բիոմեխանիկայի, ֆիզիկական թերապիայի և մանկավարժության գիտելիքները։ Էրգոթերապիայի հիմնական նպատակներն են առօրյա կյանքի համար անհրաժեշտ հմտությունների վերականգնումը կամ կատարելագործումը, որոշակի զբաղվածության միջոցով պացիենտի զարգացման և ինքնիրացման պայմանների ստեղծումը` ամենօրյա գործունեություն, աշխատանք, արդյունավետ գործունեություն և ժամանց[6]։
Էրգոթերապիստը հաշմանդամություն ունեցող անձանց սոցիալական, կենցաղային, աշխատանքային, ֆունկցիոնալ և շարժիչ հմտությունների վերականգնման մասնագետ է։ Նրա պրակտիկայում օգտագործվում են էրգոթերապիա, հոգեբանական և մանկավարժական տեխնիկա, ֆիզիկական վարժություններ, մանուալ թերապիայի տարրեր, մերսում և անհատական սարքավորումների ընտրություն։ Շատ երկրներում օկուպացիոն թերապևտները վերապատրաստվում են առանձին բակալավրի և մագիստրատուրայի ծրագրերով։ Ռուսաստանում էրգոթերապիան ներառված է բժշկական ուսանողների համար «բժշկական վերականգնում» առարկայի ուսումնական ծրագրում[10]։ Սանկտ Պետերբուրգի Պավլովի անվան բժշկական համալսարանի էրգոթերապևտ և դոցենտ Մարիա Մալցևան նշում է, որ 2017 թվականին Ռուսաստանում աշխատել է մոտ 100-120 էրգոթերապևտ, որոնք ավարտել են կարճ դասընթացներ, և միայն 4-5 հոգի է հատուկ կրթություն ստացել արտասահմանում[11]։
Աշխատանքային թերապիան ունի հաճախորդին ուղղված մոտեցում և կենտրոնացած է պացիենտի համար իմաստալից գործողությունների վրա։ Հիմնական սկզբունքները նկարագրվել են Ջորջ Դանթոնի կողմից 1919 թվականին իր «Վերականգնողական թերապիա» գրքում[4]։
Գործունեությունը նույնքան անհրաժեշտ է մարդուն, որքան սնունդն ու խմիչքը։ Յուրաքանչյուր մարդ պետք է ունենա մտավոր և ֆիզիկական ակտիվություն։ Գործունեությունը պետք է նշանակություն ունենա հիվանդի համար և առաջացնի դրական հույզեր։ Նրանք, ովքեր հիվանդ են մտքով, մարմնով և հոգով, կարող են բուժվել գործունեության միջոցով։
Հիմնական ուղղություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Աշխատանքային ծրագրերն ընտրվում են անհատապես յուրաքանչյուր բնագավառի համար՝ նյարդաբանական պաթոլոգիա, վնասվածքաբանություն, հոգեկան խանգարումներ, ուռուցքաբանություն, հենաշարժական համակարգի դեֆորմացիա առաջացնող հիվանդություններ, նյարդային և հենաշարժական համակարգերի բնածին պաթոլոգիա[10]։ Էրգոթերապևտներն աշխատում են կլինիկաներում, հիվանդանոցներում, ցերեկային հիվանդանոցներում, վերականգնողական կենտրոններում, առողջարաններում, դպրոցներում և նախադպրոցական հաստատություններում։
Նյարդաբանական պրակտիկայում էրգոթերապևտները սովորաբար աշխատում են ինսուլտի հետևանքների հետ՝ պարեզ, կաթված, խոսքի արատներ։ Այս դեպքերում ծրագիրը կենտրոնանում է ինքնասպասարկման հմտությունների ուսուցման վրա, ինչպիսիք են անձնական հիգիենան, հագնվելը և հավասարակշռությունը, որպես վերականգնման առաջին քայլ։ Այնուհետև հիվանդները տիրապետում են շարժման և տնային ինքնասպասարկման հմտություններին։ Վնասվածքային պրոֆիլի ծրագիրը հետևում է նույն օրինակին։ Օտար երկրներում առաջին խմբերի հիվանդների օկուպացիոն թերապիան սկսվում է հիվանդանոցից։ Դա անելու համար բաժինները ստեղծում են ուսուցողական սենյակներ, որոնք կահավորված են խոհանոցին, զուգարանակոնքին կամ լոգասենյակին հարմարեցնելու համար։ Դասերը կարող են անցկացվել անհատական կամ խմբակային։ Էրգոթերապևտը նաև այցելում է հիվանդի տուն՝ պարզելու կենսապայմանները և անհրաժեշտ փոփոխություններ կատարելու շրջակա միջավայրում, օրինակ՝ խորհուրդ տալով տեղադրել լրացուցիչ բազրիքներ, հեռացնել շեմերը, վերադասավորել կահույքը և այլն:Կոգնիտիվ խանգարումներ ունեցող հիվանդների համար, ինչպիսիք են Դաունի համախտանիշը, մտավոր հետամնացությունը, Ալցհեյմերի հիվանդությունը և այլն, ծրագիրը սկսվում է հատուկ վարքագծային ալգորիթմի ստեղծմամբ։ Սովորաբար նման սահմանափակումներ ունեցող մարդիկ անունները լավ չեն հիշում, բայց հիշում են գույներն ու երկրաչափական ձևերը, հետևաբար գործնականում օգտագործվում են առարկաների հիշեցում և նշում։
Էրգոթերապիայի ընթացքը ըստ էրգոթերապևտների համաշխարհային ֆեդերացիայի
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ուղեգրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Էրգոթերապևտները կարող են ապահովել էրգոթերապիայի ծառայությունների անմիջական հասանելիություն՝ առանց մեկ այլ առողջապահական մասնագետի ուղեգրության: Էրգոթերապևտները նաև ընդունում են ուղեգրություններ անհատների, մասնագետների և կազմակերպությունների լայն շրջանակից: Էրգոթերապևտներն իրավունք ունեն ինքնորոշվելու իրենց սպասարկած բնակչության և միջավայրի վերաբերյալ, ներառյալ տնտեսական, քաղաքական կամ սոցիալական գործոններով մեկուսացվածները:
Գնահատում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Էրգոթերապիայի գործընթացը հիմնված է նախնական և կրկնվող գնահատումների վրա: Էրգոթերապևտը համագործակցում է էրգոթերապիա ստացող անհատի, խմբի կամ համայնքի հետ՝ կենտրոնանալով անձնական կարողությունների և շրջակա միջավայրի գործոնների վրա, որոնք կարող են ազդել կարևոր առօրյա գործունեության իրագործման վրա:
Գնահատումը ներառում է ստանդարտացված ընթացակարգերի կիրառում, հարցազրույցներ, դիտարկումներ տարբեր միջավայրերում, ինչպես նաև խորհրդատվություն շահառույին շրջապատի մարդկանց հետ:
Պլանավորում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Էրգոթերապիայի գնահատման արդյունքները հիմք են հանդիսանում միջամտության կարճաժամկետ և երկարաժամկետ նպատակներին ուղղված պլանի համար: Պլանը համապատասխանում է էրգոթերապիա ստացող անձի, խմբի կամ համայնքի զարգացման փուլին, սովորություններին, դերերին, կենսակերպի նախասիրություններին և միջավայրին:
Միջամտություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Միջամտությունը կենտրոնանում է անձնակենտրոն ծրագրերի վրա, որոնք նախատեսված են առօրյա խնդիրների կատարողականը դյուրացնելու և հարմարեցնելու միջավայրերը , որտեղ աշխատում, ապրում և գործում է էրգոթերապիա ստացող անձը, խումբը կամ բնակչությունը: Օրինակներ են՝ նոր տեխնիկայի ուսուցումը և սարքավորումների տրամադրումը՝ անձնական խնամքի բնագավառում անկախությունը խթանելու համար, և նաև շրջակա միջավայրի խոչընդոտները նվազեցնելը՝ տրամադրելով սթրեսը նվազեցնող ռեսուրսներ[11]։
Համագործակցություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]էրգոթերապևտներնու էրգոթերապիայի օգնականները կարևորում են թիմային աշխատանքի կարևորությունը: Այլ մասնագետների, ընտանիքների, խնամողների և կամավորների հետ համագործակցությունն ու համակարգումը կարևոր են էրգոթերապիայում կիրառվող հոլիստիկ մոտեցման իրականացման գործում[12]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Blesedell, E., Cohn, E. S., & Boyt, B. A. (2009). Willard & Spackman’s occupational therapy. Lippincott.
- ↑ «Пояснительная записка к проекту профессионального стандарта "Специалист по эрготерапии - эрготерапевт"» (PDF). Союз реабилитологов России. 2016. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 15-ին.
- 1 2 https://wfot.org/about/about-occupational-therapy
- 1 2 3 «Эрготерапия в России и мире». РИА Новости. 2016 թ․ հոկտեմբերի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 15-ին.
- ↑ «La profession». ANFE (ֆրանսերեն). Վերցված է 2026-03-15-ին.
- 1 2 https://anfe.fr/la-profession/
- ↑ «Пояснительная записка к проекту профессионального стандарта "Специалист по эрготерапии - эрготерапевт"» (PDF). Союз реабилитологов России. 2016. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 15-ին.
- ↑ Супонева Н. А., Мальцева М. Н., Зимин А. А. Методические основы применения эрготерапии в реабилитации больных с острым нарушением мозгового кровообращения // Вестник восстановительной медицины : журнал. — 2017. — № 2. — С. 68—73.
- ↑ Therapists, World Federation of Occupational (2026-03-12). «Armenian Ergotherapists Association (ARM_ETA)». WFOT (անգլերեն). Վերցված է 2026-03-15-ին.
- 1 2 Абусева Г. Р, Пирогова С. В., Лапотников А. В Эрготерапия - необходимая часть реабилитационного процесса // Главное военно-медицинское управление министерства обороны РФ : сборник. — 2014. — С. 36—37.
- 1 2 «Эрготерапевтов по осени сосчитают». Medvestnik.ru. 2017 թ․ օգոստոսի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 19-ին.
- ↑ Therapists, World Federation of Occupational (2026-03-12). «About Occupational Therapy». WFOT (անգլերեն). Վերցված է 2026-03-15-ին.
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էրգոթերապիա» հոդվածին։ |
| ||||||||||||||||
 |
Տես՝ эрготерапия Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |
- Официальный сайтԱրխիվացված 2020-08-12 Wayback Machine Русской профессиональной ассоциации эрготерапевтов
- Официальный сайт Международной организация эрготерапевтов
- Фильм «Эрготерапевты»Արխիվացված 2021-04-21 Wayback Machine на сайте проекта Европейского союза «Эрготерапия»