Երեք կապիկներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
«Երեք կապիկները» Ճապոնիայի Նիկկո քաղաքի Նիկկո Տոսյոգու տաճարում (ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգություն)

Երեք կապիկներ (ճապ.՝ 三猿, սանձարու կամ 三匹の猿, սամբիկի նո սարու՝ «երեք կապիկներ»), անփոփոխ կոմպոզիցիա` կազմված 3 կապիկներից, որոնք թաթերով փակել են համապատասխանաբար աչքերը, ականջները և բերանը:

Համարվում է, որ 3 կապիկները խորհրդանշում են չարի անգործության գաղափարը և օտարացումն իրականությունից: «Եթե ես չեմ տեսնում չարը, չեմ լսում չարի մասին և ոչինչ չեմ խոսում նրա մասին, ապա ես պաշտպանված եմ նրանից»:

Երեք կապիկներից յուրաքանչյուրն ունի իր անունը. չի տեսնում Միձարուն (見ざる), չի լսում Կիկաձարուն (聞かざる) և չի խոսում Իվաձարուն (言わざる):

Երբեմն կոմպոզիցիային ավելացվում է չորրորդ կապիկը՝ Սիձարուն[1] (しざる), որը խորհրդանշում է «չարություն չանել» սկզբունքը: Նա կարող է պատկերվել փորը փակած: Սակայն այն տարածված չէ ասիական տետրաֆոբիայի պատճառով, որտեղ «4» թիվը համարվում է անհաջող:

Կապիկների ընտրությունը որպես խորհրդանիշ հավանաբար ճապոներենում պայմանավորված է բառախաղով: «Չեմ տեսնում, չեմ լսում, չեմ խոսում» արտահայտությունը հնչում է որպես «միձարու, կիկաձարու, իվաձարու», «ձարու» վերջավորությունը համահունչ է ճապոներեն «կապիկ» բառին:

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոսինի պաշտամունքի գլանաձև ձեռագիրը երեք կապիկների պատկերով

«Երեք կապիկները» հայտնի են դարձել 17-րդ դարում՝ ճապոնական Նիկկո քաղաքի Տոսյոգու սինտոիստական հայտնի սրբավայրի դռների վրա փորաքանդակված պաննոյի շնորհիվ: Առավել հաճախ խորհրդանիշի ծագումը կապում են Կոսին (庚申) ժողովրդական հավատքի հետ, որն արմատներ ունի չինական դաոսականության մեջ:

Ենթադրվում է, որ երեք կապիկների սիմվոլիկան առաջացել է կապույտ դեմքով Վաջրայակշի աստծուց, որը մարդկանց պաշտպանում է հոգիներից, հիվանդություններից և դևերից: Կոսին հավատալիքում նա անվանվում էր Սյոմեն-Կոնգո (青面金剛) և հաճախ պատկերվում էր երեք կապիկների ուղեկցությամբ:

Ըստ Տենդայ բուդդայական դպրոցի ավանդության՝ 8-րդ դարում երեք կապիկները Չինաստանից Ճապոնիա է բերել Սայտյո վանականը:

Չորս կապիկների խորհրդանիշին նման արտահայտություն կա Կոնֆուցիոսի «Լուն Յու» («Զրույցներ և ասույթներ») ասացվածքների գրքում. «Մի նայիր այն, ինչը ճիշտ չէ: Մի լսիր նրան, ինչը ճիշտ չէ: Մի ասա այն, ինչը ճիշտ չէ: Մի արա այն, ինչը ճիշտ չէ» (非禮勿視, 非禮勿聽,非禮勿言, 非禮勿動):

Երեք կապիկների խորհրդանիշի հետ զուգահեռներ կարելի է գտնել դաոսականության («Չժուան-ցզի» և «Լե-ցզի»), հինդուիզմի («Բհագավադգիտա»), ջայնիզմի («Նալադիյար»), հուդայականության և քրիստոնեության («Ժողովող», «Սաղմոսարան» և «Եսայի մարգարեի գիրք»), իսլամի (Ղուրանի «Ալ-Բաքարա» սուրայում) մեջ և այլ ուսմունքներում:

Ազդեցությունը մշակույթի վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երեք կապիկներով պաստառ, որ կոչ է անում պահպանել Մանհեթենյան նախագծի գաղտնիությունը: Օկ-Ռիջ, Թենեսի նահանգ, ԱՄՆ
  • «Երեք իմաստուն կապիկներ» սյուժեն իր արտացոլումն է գտել գեղանկարչության, մասնավորապես ուկիյո-է ժանրում:
  • Մահաթմա Գանդին իր վրա կրել է երեք կապիկների քանդակը:
  • Թուրք ռեժիսոր Նուրի Բիլգե Ջեյլանի ֆիլմը, որ թողարկվել է 2008 թվականին, կոչվում է «Երեք կապիկներ»:
  • «Ջեկի Չանի արկածները» մուլտսերիալի «Երեք կապիկների լեռը» սերիան նվիրված է երեք կապիկներին:
  • Երեք կապիկները պատկերված են Սոմալիի, Կուկի կղզիների և Տանզանիայի հուշադրամների վրա:
  • Երեք կապիկները պատկերված են Իրաքի, Տաջիկստանի և Նոր Կալեդոնիայի նամականիշների վրա[2]:
  • Megadeth ամերիկյան թրեշ մետալ խումբն ունի Բիկ Ռատլհեդի անունով թալիսման, որի արտաքին տեսքը հիմնված է չարի անգործության գաղափարի վրա:
  • «Կապիկների մոլորակը» ֆիլմում 1968 թվականին՝ Թեյլորի դատավարության ընթացքում, 3 դատավոր կապիկները նստած են սեղանի շուրջ՝ ներկայացնելով 3 կապիկներին:
  • 2004 թվականին Муз-ТВ ալիքով հեռարձակվեց «Երեք կապիկներ» հեռուստահաղորդումը, որի վարողն էր Գարիկ Խառլամովը:
  • «Մտածել հանցագործի նման: Կասկածյալի վարքագիծը» հեռուստասերիալի See no evil («Չեմ տեսնում չարը») առաջին սեզոնի երրորդ էպիզոդում փոխաբերաբար օգտագործվում է մշակութային այս երևույթը:
  • «Կախարդվածը» սերիալի Sense and Sense Ability էպիզոդի սյուժեն հյուսված է երեք կապիկների տոտեմի շուրջ:
  • Հիշատակվում է Անդրեյ Գրեբենշիկովի «Դժոխքից ներքո» վեպում: Վեպն ընդգրկված է «Տիեզերական մետրո 2033» գրքերի շարքում:
  • «Կինը սևի մեջ» ֆիլմում (2012 թվական) ներկայացված է որպես Իլ-Մարշ կալվածքի ինտերիերի տարր:
  • «Դրակուլա» ֆիլմում (2014 թվական) ներկայացված է որպես Դրակուլայի ամրոցի ինտերիերի տարր:
  • Իվան Եֆրեմովի «Ցուլի ժամը» վեպում Յան-Յախ ընկերության կառավարիչ Չոյո Չագասն իր սեղանի վրա ունի երեք կապիկների արձանը:
  • «Մարդիկ աստիճանների տակ» ֆիլմում (1991 թվական) հերոսուհի Էլիսը որպես աղոթք կրկնում է «Չեմ տեսնում չարը, չեմ լսում չարը, չեմ խոսում չարի մասին» արտահայտությունը:
  • Gta 5 համակարգչայի խաղում կա առաջադրանք, որի գլխազարդում 3 գլխավոր հերոսները (Տրևոր, Մայքլ և Ֆրանկլին) անում են հետևյալ ժեստը. Տրևորը փակում է աչքերը, Մայքլը՝ ականջները, իսկ Ֆրանկլինը՝ բերանը: Այս կերպ նրանք պատկերում են 3 կապիկներին:
  • 3 կապիկների խորհրդանիշը ներառված է Յունիկոդի ստանդարտում. 🙈, 🙉, 🙊 (ծածկագրերը համապատասխանաբար U+1F648, U+1F649, U+1F64A ):
  • Far Cry 4 համակարգչային խաղում կա առաջադրանք, որտեղ Խյորկը գլխավոր հերոսին խնդրում է փնտրել կապիկների ոսկե արձանիկները, որոնք ներկայացնում են երեք կապիկներին:
  • Երեք կապիկների պատկերը կա նկարչուհի Ալլա Ցիբիկովայի «Աղբյուրի մոտ» եռապատկերի կենտրոնական մասում, «Ընկերները» հեռուստասերիալի առաջին եթերաշրջանի The One with the Fake Monica էպիզոդում:
  • Նմանատիպ պատկերներ օգտագործվում են որպես կոռուպցիայի և օպորտունիզմի ծաղրանկար[3][4][5]:
  • «Ալիսան հայելիների աշխարհում» ֆիլմում (2016 թվական) կա մի էպիզոդ, որտեղ Ալիսան պատրաստվում է հին ժամացույցի միջով գնալ Ժամանակի ամրոց, իսկ դրանից վախեցած մյուս հերոսները ներկայացնում են 3 կապիկների կերպարը. Մարտի Նապաստակը սեղմում է ականջները, Սպիտակ Ճագարը՝ բերանը, իսկ Մուկ-Սոնյան փակում է Բայարդա շան բերանը, որի գլխին նստած է:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]