Արույր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
β-արույրը պղնձացինկի կառուցվածքում:
Արույրե սողնակ
400-ապատիկ մեծացված հղկված արույրի համաձուլվածքի կառուցվածքը։

Արույր` պղնձի հիմքի վրա երկու կամ ավելի բաղադրիչներից ստացված համաձուլվածք է, որում լեգիրացնող հիմնական տարր է հանդիսանում ցինկը, երբեմն ավելացվում է անագ, նիկել, կապար, մանգան, երկաթ և այլ տարրեր։ Արույրը հիմնականում լեգիրացված մետաղ է, որը կազմված է 37 %-ով ցինկից և 63 %-ով պղնձից:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Հռոմում արույրն ստանում էին պղինձը ցինկի հանքաքարի հետ ձուլելով։ Պղինձը մետաղական ցինկի ձուլելով արույրն առաջին անգամ ստացել են Անգլիայում, այդ եղանակի համար 1781 թվականի հուլիսի 13-ին արտոնագրեր է ձեռք բերել Ջեյմս Էմերսոնը (№1297 բրիտանական արտոնագիր)[1][2]: Պղնձի և ցինկի համաձուլվածքը, որն անվանում են արույր (դասական հայերեն՝ գրաբար՝ «արոյր»[3], լատ.՝ օրիխալկում, la:orichalcum, անգլ.՝ բրաս, en:brass, ռուս.՝ լատուն, ru:латунь), Մեզ հասած հայ գրականության մեջ արույրն առաջին անգամ հիշատակված է հայերեն թարգմանված Աստվածաշնչում:[4]:

Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խտությունը` 8300÷8700 կգ/մ3
  • Տեսակարար ջերմունակությունը 20 °C-ի դեպքում՝ 0,377 կՋ·կգ−1·Կ−1
  • Տեսակարար էլեկտրական դիմադրությունը՝ (0,07-0,08)×10−6 Օհմ·մ
  • Արույրի հալման ջերմաստիճանը բաղադրությունից կախված հասնում է 880—950 °C. Ցինկի պպարունակության մեծացման հետ հալման ջերմաստիճանն իջնում է։

Թոմբակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմբակը (մալայերեն tambaga՝ պղինձ բառից է) արույրի տեսակ է, որը պարունակում է 88÷97% պղինձ և մինչև 10 % ցինկ։ Ունի բարձր առաձգականություն, հակակորոզիոն և հակաֆրիկցիոն հատկություններ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Woodcroft B. (1857). Subject-matter index (made from titles only) of patents of invention, from March 2, 1617 (14 James I.), to October 1, 1852 (16 Victoriae). London. էջեր 444. https://books.google.am/books?id=VwkzAQAAIAAJ&pg=PA444. 
  2. «IV. Specification of Mr. Emerson's Patent for making Brass with Copper and Spelter». The Repertory of Arts, Manufactures, and Agriculture. V. London. 1796. էջեր 24-25. https://books.google.am/books?id=5M5JAAAAYAAJ&pg=PA26. 
  3. Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի: Հայր Գաբրիէլ Աւետիքեան, Հայր Խաչատուր Սիւրմէլեան, Հայր Մկրտիչ Աւգերեան։ Տպարան ի Սրբոյն Ղազարու, Վենետիկ, 1836, Հատոր 1, Էջ 370։ [1]
  4. Օրինակ՝ Աստուածաշունչ, Գիրք Մնացորդաց, 28-2:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]