Աշխարհաքաղաքացիություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Աշխարհաքաղաքացիություն կամ կոսմոպոլիտիզմ (հին հուն.՝ κοσμοπολίτης , հունարն «աշխարհ» և «քաղաքացի» բառերից), գաղափարաքաղաքական հոսանք, քաղաքական տեսություն, որ քարոզում է հայրենիքի և սեփական ժողովրդի արժեքների, ազգային ավանդույթների, մշակույթի, ազգային պետության կամ ազգային իրավունքների ստորադասումը կամ դրանց համար պայքարից հրաժարումը՝ հանուն «համամարդկային արժեքների» գերակայության, «համաշխարհային պետության» ստեղծման և «համաշխարհային քաղաքացիության» հաստատման։ Մեկ այլ սահմանմամբ՝ «համաշխարհային քաղաքացիության» մասին հետադիմական գաղափարախոսություն, որը քարոզում է հրաժարում ազգային ավանդույթներից և մշակույթից, հայրենասիրությունից, մերժում է պետական և ազգային սուվերենությունը։

Կոսմոպոլիտիզմի պատմական զարգացումը[խմբագրել]

Պատմական այլևայլ պայմաններում «Կոսմոպոլիտիզմ» տերմինն ունեցել է տարբեր բովանդակություն։ Վերածննդի դարաշրջանում կոսմոպոլիտիզմն ուղղված էր ընդդեմ ֆեոդալական մասնատվածության (Ա.Դանթե, Թ.Կամպանելլա)։ Կոսմոպոլիտիզմի վերացական-հումանիստական իդեալը լուսավորականության դարաշրջանում արտահայտել է ֆեոդալական ճնշումից անհատի ազատագրության գաղափարը։ Գերմանիայում կոսմոպոլիտիզմի գաղափարները, ի հակադրություն ֆեոդալական «հայրենասիրության», զարգացրել են Գ.Լեսինգը, Յո.Գյոթեն, Ֆ.Շիլլերը, Ի.Կանտը, Յո.Ֆիխտեն։ Կապիտալիզմի հաստատումով բուրժուական կոսմոպոլիտիզմը դառնում է հետադիմական և արտացոլում է կապիտալի բնույթը՝ ձգտել այնտեղ, ու սպասվում է առավել շահույթ։ Իմպերիալիզմի փուլում կոսմոպոլիտիզմը, որպես բուրժուական գաղափարախոսության անբաժան մաս, դառնում է ավելի ռեակցիոն և արտացոլում կապիտալիզմի «ինտերնացիոնալացման» հակումը։ Կոսմոպոլիտիզմի գաղափարներ են արտահայտում հումանիստական պացիֆիզմի ներկայացուցիչները (օրինակ, ՄԱԿ-ը համաշխարհային պետության վերածելու առաջարկը)։ Սակայն նման տեսությունները ուտոպիական են, քանի որ հաշվի չեն առնում սոցիալական տարբեր կարգ ունեցող պետությունների գոյությունն ու ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարը։

(1979թ.) "5-րդ հատոր", Հայկական սովետական հանրագիտարան։ 

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png