Թոմազո Կամպանելա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թոմազո Կամպանելա
Cozza Tommaso Campanella.jpg
ԱԱՀ՝ Թոմազո Կամպանելա
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Tommaso Campanella
Ծննդյան օր՝ սեպտեմբերի 5, 1568
Ծննդավայր՝ Կալաբրիա
Վախճանի օր՝ մայիսի 21, 1639
Վախճանի վայր՝ Փարիզ
Հպատակություն՝ հումանիզմ, ուտոպիա
Ազդվել է՝ Ջորդանո Բրունո

Թոմազո Կամպանելլա (իտալ.՝ Tommaso Campanella) (աշխարհիկ անունը՝ Ջովանի Դոմենիկո) (1568-1639), իտալացի փիլիսոփա, բանաստեղծ, քաղաքական գործիչ, կոմունիստական ուտոպիայի ստեղծող։ 1582 թվականից՝ դոմինիկյան վանական։

Տելեզիոյի բնափիլիսոփայության պաշտպանության («Փիլիսոփայություն, ապացուցված զգայություններով», 1591), սխոլաստիկայի քննադատության, ազատամտական հայացքների համար ենթարկվել է ինկվիզիցիայի հետապնդմանը։

1598-1599 թվականներին Կալաբրիայում գլխավորել է իսպանական տիրապետության դեմ դավադրությունը։ 1602 թվականին դատապարտվել է ցմահ բանտարկության։ Մոտ 27-ամյա բանտարկության ընթացքում ստեղծել է փիլիսոփայական, քաղաքական, աստղաբաշխական, բժշկական երկեր։

Կամպանելլա պաշտպանել է փորձնական ճանաչողության անհրաժեշտությունը և զարգացրել «երկակի» հայտնության (Բնության և Սուրբ գրքի) մասին ուսմունքը։ Պաշտպանելով Գալիլեո Գալիլեյին՝ Կամպանելլա չի ընդունել Տիեզերքի անվերջության մասին ուսմունքը, ենթադրելով, սակայն, բազմաթիվ աշխարհների գոյությունը։

Կամպանելլայի կոմունիստական ուտոպիան համընդհանուր սոցիալական վերափոխման ծրագիր է սեփականության հանրայնությամբ («Արևի քաղաք», գրել է 1602 թվականին, լատիներեն թարգմանված հրատարակչություն՝ 1622 թվական, հայերեն հրատարակչություն՝ 1969 թվական), համաշխարհային աստվածապետության շրջանակներում։ Կամպանելլայի իդեալական կոմունիստական համայնքում վերացված է սեփականությունը և ընտանիքը, երեխաներին դաստիարակում է պետությունը, բարձր արտադրողականության և աշխատանքի մեքենայացման շնորհիվ աշխատանքային օրը կրճատվել է 4 ժամով, աշխատանքը պատվավոր է և հավասարապես պարտադիր բոլորի համար։ Մեծ ուշադրություն է դարձվում գիտության, լուսավորության և աշխատանքային դաստիարակության զարգացմանը։ Կոմունիստական համայնքը ղեկավարում է գիտնական քրմերի կաստան։

Կամպանելլան գրել է կանցոններ, մադրիգալներ, սոնետներ։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

  • Aforismi politici, a cura di A. Cesaro, Guida, Napoli 1997
  • An monarchia Hispanorum sit in argomento, vel in statu, vel in decremento, a cura di L. Amabile, Morano, Napoli 1887
  • Antiveneti, a cura di L. Firpo, Olschki, Firenze 1944
  • Apologeticum ad Bellarminum, a cura di G. Ernst, in «Rivista di storia della filosofia», XLVII, 1992
  • Apologeticus ad libellum ‘De siderali fato vitando’, a cura di L. Amabile, Morano, Napoli 1887
  • Apologeticus in controversia de concepitone beatae Virginis, a cura di A. Langella, L’Epos, Palermo 2004
  • Apologia pro Galileo, a cura di G. Ditadi, Isonomia, Este 1992
  • Apologia pro Scholis Piis, a cura di L. Volpicelli, Giuntine-Sansoni, Firenze 1960
  • Articoli prophetales, a cura di G. Ernst, La Nuova Italia, Firenze 1977
  • Astrologicorum libri VII, Francofurti 1630
  • L’ateismo trionfato, ovvero riconoscimento filosofico della religione universale contra l’antichristianesimo macchiavellesco, a cura di G. Ernst, Edizioni della Normale, Pisa 2004 ISBN 88-7642-125-4
  • De aulichorum technis, a cura di G. Ernst, in «Bruniana e Campanelliana», II, 1996
  • Avvertimento al re di Francia, al re di Spagna e al sommo pontefice, a cura di L. Amabile, Morano, Napoli 1887
  • Calculus nativitatis domini Philiberti Vernati, a cura di L. Firpo, in Atti della R. Accademia delle Scienze di Torino, 74, 1938—1939
  • Censure sopra il libro del Padre Mostro. Proemio e Tavola delle censure, a cura di L. Amabile, Morano, Napoli 1887
  • Censure sopra il libro del Padre Mostro։ «Ragionamenti sopra le litanie di nostra Signora», a cura di A. Terminelli, Edizioni Monfortane, Roma 1998
  • Chiroscopia, a cura di G. Ernst, in «Bruniana e Campanelliana», I, 1995
  • La Città del Sole, a cura di L. Firpo, Laterza, Roma-Bari 2008 ISBN 88-420-5330-9
  • Commentaria super poematibus Urbani VIII, codd. Barb. Lat. 1918, 2037, 2048, Biblioteca Vaticana
  • Compendiolum physiologiae tyronibus recitandum, cod. Barb. Lat. 217, Biblioteca Vaticana
  • Compendium de rerum natura o Prodromus philosophiae instaurandae, Francofurti 1617
  • Compendium veritatis catholicae de praedestinatione, a cura di L. Firpo, Olschki, Firenze 1951
  • Consultationes aphoristicae gerendae rei praesentis temporis cum Austriacis ac Italis, a cura di L. Firpo, Olschki, Firenze 1951
  • Defensio libri sui 'De sensu rerum’, apud L. Boullanget, Parisiis 1636
  • Dialogo politico contro Luterani, Calvinisti e altri eretici, a cura di D. Ciampoli, Carabba, Lanciano 1911
Թոմազո Կամպանելա հուշարձանը Ստիլոյում
  • Dialogo politico tra un Veneziano, Spagnolo e Francese, a cura di L. Amabile, Morano, Napoli 1887
  • Discorsi ai principi d’Italia, a cura di L. Firpo, Chiantore, Torino 1945
  • Discorsi della libertà e della felice soggezione allo Stato ecclesiastico, a cura di L. Firpo, s.e., Torino 1960
  • Discorsi universali del governo ecclesiastico, a cura di L. Firpo, UTET, Torino 1949
  • Disputatio contra murmurantes in bullas ss. Pontificum adversus iudiciarios, apud T. Dubray, Parisiis 1636
  • Disputatio in prologum instauratarum scientiarum, a cura di R. Amerio, SEI, Torino 1953
  • Documenta ad Gallorum nationem, a cura di L. Firpo, Olschki, Firenze 1951
  • Epilogo Magno, a cura di C. Ottaviano, R. Accademia d’Italia, Roma 1939
  • Expositio super cap. IX epistulae sancti Pauli ad Romanos, apud T. Dubray, Parisiis 1636
  • Index commentariorum Fr. T. Campanellae, a cura di L. Firpo, in «Rivista di storia della filosofia», II, 1947
  • Lettere 1595—1638, a cura di G. Ernst, Istituti Editoriali e Poligrafici Internazionali, Pisa-Roma 2000
  • Lista dell’opere di fra T. Campanella distinte in tomi nove, a cura di L. Firpo, in «Rivista di storia della filosofia», II, 1947
  • Medicinalium libri VII, ex officina I. Phillehotte, sumptibus I. Caffinet F. Plaignard, Lugduni 1635
  • Metafisica. Universalis philosophiae seu metaphysicarum rerum iuxta propria dogmata. Liber 1º, a cura di P. Ponzio, Levante, Bari 1994
  • Metafisica. Universalis philosophiae seu metaphysicarum rerum iuxta propria dogmata. Liber 14º, a cura di T. Rinaldi, Levante, Bari 2000
  • Monarchia Messiae, a cura di L. Firpo, Bottega d’Erasmo, Torino 1960
  • Philosophia rationalis, apud I. Dubray, Parisiis 1638
  • Philosophia realis, ex typographia D. Houssaye, Parisiis 1637
  • Philosophia sensibus demonstrata, a cura di L. De Franco, Vivarium, Napoli 1992
  • Le poesie, a cura di F. Giancotti, Einaudi, Torino 1998
  • Poetica, a cura di L. Firpo, Mondatori, Milano 1954
  • De praecedentia, presertim religiosorum, a cura di M. Miele, in «Archivum Fratrum Praedicatorum», LII, 1982
  • De praedestinatione et reprobatione et auxiliis divinae gratiae cento Thomisticus, apud I. Dubray, Parisiis 1636
  • Quod reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, a cura di R. Amerio, CEDAM, Padova 1939 (L. I—II), Olschki, Firenze 1955—1960 (L. III—IV)
  • Del senso delle cose e della magia, Rubbettino, Soveria Mannelli 2003
  • De libris propriis et recta ratione. Studendi syntagma, a cura di A. Brissoni, Rubbettino, Soveria Mannelli 1996
  • Theologia, L. I—XXX, տարբեր հրատարակչություններ։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png