Մադլեն Օլբրայթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մադլեն Օլբրայթ
անգլ.՝ Madeleine Korbel Albright
Albrightmadeleine.jpg
ԱՄՆ 64-րդ պետքարտուղար
Ստանձնեց պաշտոնը՝հունվարի 23, 1997
Լքեց պաշտոնը՝հունվարի 20, 2001
Կուսակցություն՝Դեմոկրատական կուսակցություն
Նախորդող՝Քրիստոֆեր Ուորեն
Հաջորդող՝Քոլին Փաուել
Ծննդյան օր՝ մայիսի 15, 1937({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2] (81 տարեկան)
Ծննդավայր՝Սմիչով, Պրահա 5, Պրահա, Չեխոսլովակիա[1][3]
Ամուսին ՝Ջոզեֆ Մեդիլ Փաթերսոն Օլբրայթ
Հայր՝Յոզեֆ Կորբել
Մայր՝Աննա Շպիգելովա
Պարգևներ՝Սպիտակ առյուծի շքանշան, Ֆինլանդական Սպիտակ Վարդի շքանշան, Աննա Լինդհի հիշատակի հիմնադրամի մրցանակ, Ազատություն մրցանակ, Ժողովրդավարությանը ծառայելու շքանշան, Կանանց փառքի ազգային սրահ, Library of Congress Living Legend, Colorado Women's Hall of Fame, Ազատության նախագահական շքանշան, Theodore Roosevelt Award, Elizabeth Blackwell Award և Grand Order of Queen Jelena
Madeleine Albright Signature.svg

Մադլեն Կորբել Օլբրայթ (անգլ.՝ Madeleine Korbel Albright, անունը ծնվելիս՝ Մարիա Յանա Կորբելովա, չեխ․՝ Marie Jana Korbelová; մայիսի 15, 1937({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2], Սմիչով, Պրահա 5, Պրահա, Չեխոսլովակիա[1][3]), ԱՄՆ պետքարտուղարի պաշտոնում (1997-2001) առաջին կինը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյանքի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Պրահայում։ Չեխ հրեուհի է։ Մադլեն անունը ստացել է «Մադլենկա» մականունից, որով նրան դիմում էր տատիկը, իսկ այնուհետև մնաց որպես հիմնական անուն, երբ նա Շվեյցարիայի գիշերօթիկ դպրոցում։ Մադլենի հայրը՝ Յոզեֆ Կորբելը, Բելգրադում չեխոսլովական դիվանագետ էր։ Չեխոսլովակիայի բռնագրավումից հետո Յոզեֆն ու իր կին Աննան հուդայականությունից անցան կաթոլիկության: Հետո Յոզեֆ Կորբելը արտագաղթեց ԱՄՆ, որտեղ դասավանդում էր Դենվերի համալսարանում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո նրանք վերադարձան Չեխոսլովակիա, որտեղ Մադլենի հայրը դարձյալ դիվանագիտական ծառայության մեջ էր՝ մասնավորապես զբաղեցնելով Հարավսլավիայում Չեխոսլովակիայի դեսպանի պաշտոնը։

«Կորբելն առաջին չեխական դեսպանն էր Հարավսլավիայում... Նա շատ բարեկիրթ մարդ էր և համոզված հակակոմունիստ» (Վլադիմիր Վելեբիթ)[4]:

Ուսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է Շվեյցարիայի գիշերօթիկ դպրոցում և Դենվերի Kent Denver դպրոցում։ 1957 թվականի ստացել է ամերիկյան քաղաքացիություն։ В 1957 году она получила американское гражданство. 1959 թվականին, ավարտելով Մասաչուսեթս նահանգի Վելեսլեյի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետը բակալավրի աստիճանով, Մադլենն ամուսնացավ լրագրող Ջոզեֆ Փաթերսոն Օլբրայթի հետ (անգլ.՝ Joseph Medill Patterson Albright), որի հետ ծանոթացել էր Denver Post թերթում ժամանակավոր աշխատանքի ժամանակ։ Դրանից հետո Մադլենն ավարտեց Կոլումբիայի համալսարանի իրավունքի ֆակուլտետը՝ ստանալով մագիստրոսի աստիճան[5]:

Քաղաքական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքական գործունեությունն Օլբրայթը սկսել է որպես ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության ակտիվիստ, 1972 թվականին մտավ սենատոր Էդմունդ Մասքիի խմբի մեջ, 1976-1978 թվականներին օրենսդրական հարցերով նրա օգնականն էր։ 1978 թվականի նշանակվեց նախագահ Ջիմմի Քարթերին առընթեր Ազգային անվտանգության խորհրդի անդամ։ Սպիտակ տան համար պայքարում դեմոկրատների պարտությունից հետո 1982-1993 թվականներին Մադլեն Օլբրայթը Ջորջթաունի համալսարանի պորֆեսոր էր, սեմինարավար էր ԽՍՀՄ և Արևելյան Եվրոպայի քաղաքականության թեմաներով, ղեկավարում էր «Կանայք արտաքին քաղաքականությունում» ծրագիրը, Ազգային քաղաքականության համար կենտրոնի նախագահն է եղել։ 1982 թվականին տեղի ունեցավ ամուսնալուծությունը ամուսնու հետ, որը հայտարարեց. «Ես մահացու հոգնել եմ քեզանից, բացի այդ՝ սիրում եմ ուրիշին...»

Աշխատանք ՄԱԿ-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992 թվականին Օլբրայթը դարձավ Բիլ Քլինթոնի խորհրդականը և նրա նախագահ ընտրվելուց հետո նշանակվեց ՄԱԿ-ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ։ ՄԱԿ-ում աշխատանքի տարիներին նա լարված հարաբերությունների մեջ էր ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Բուտրոս Ղալիիի հետ[6]:

Օլբրայթն օժանդակեց Իրաքի դեմ պատժամիջոցներին։ 1996 թվականին՝ CBS-ի «60 րոպես» հեռուստահաղորդման ժամանակ՝ Լեսլի Շտալի հետ հարցազրույցում, նա ոչ միանշանակ պատասխան տվեց։ Երբ Շտալը հարցրեց Օլբրայթին Իրաքի պատժամիջոցների հետևանքների մասին. «Մենք լսել ենք, որ զոհվել է կես միլիոն երեխա: Ես նկատի ունեմ, որ սա ավելի շատ է, քան Հիրոսիմայում զոհված երեխաները: Եվ Դուք կարծում եք՝ արժե՞ դա»: Օլբրայթը պատասպանեց. «Ես կարծում եմ, որ սա շատ ծանր ընտրություն է, բայց գինը, կարծում եմ, արժե դրան»: Հետագայում նա խոր ափսոսանք է հայտնել իր բառերի համար[7]:

Պետական քարտուղար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1997 թվականին Օլբրայթը նախագահ Քլինթոնի աշխատակազմում նշանակվեց պետական քարտուղարի պաշտոնում և դարձավ առաջին կինն այս պաշտոնում։ Միջազգային հարաբերություններում Օլբրայթը ԱՄՆ կոշտ քաղաքականության կողմնակից էր, հանդես էր գալիս ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ դիրքերի հզորացման, ԱՄՆ համաշխարհային հետաքրքրությունների պաշտպանության օգտին՝ կանգ չառնելով անգամ ռազմական ուժի կիրառման դեմ, ինչն էլ ցուցաբերեց Բալկաններում: Նրա աշխատելու ընթացքում պայթեցվեցին Քենիայում և Տանզանիայում ԱՄՆ դեսպանատները։ 2000 թվականին այցելեց Հյուսիսային Կորեա և հանդիպեց Կիմ Չեն Իրի հետ։

2007 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ԱՄՆ մի քանի այլ պաշտոնաթող պետքարտուղարների հետ ստորագրեց նամակ, որը կոչ էր անում ԱՄՆ Կոնգրեսին չընդունել հայերի ցեղասպանության մասին 106-րդ հռչակագիրը[8]:

Գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]