Հովհաննես Իսակով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հովհաննես Իսակով
1974 CPA 4359.jpg
Ծնվել է օգոստոսի 22, 1894({{padleft:1894|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1]
Ծննդավայր Կարսի մարզ, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է հոկտեմբերի 11, 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[2] (73 տարեկանում)
Մահվան վայր Մոսկվա, ԽՍՀՄ[2]
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg ԽՍՀՄ
Կրթություն Ն. Գ. Կուզնեցովի անվան ռազմածովային ակադեմիա
Մասնագիտություն զինծառայող
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ստալինյան մրցանակ Լենինի շքանշան «Ճապոնիայի դեմ հաղթանակի համար» մեդալ «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ Կարմիր դրոշի շքանշան Խորհրդային Միության հերոս Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան «Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակի 20 տարի» հոբելյանական մեդալ Ուշակովի շքանշան Կարմիր Աստղի շքանշան մեդալ «Լենինգրադի պաշտպանության համար» «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ Սևաստոպոլի պաշտպանության համար մեդալ և «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
Անդամություն ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա
Ivan Stepanovich Isakov Վիքիպահեստում

Հովհաննես (Իվան) Ստեփանի Իսակով (օգոստոսի 22 1894, Հաջիշեն (Հաջիքենդ) - հոկտեմբերի 11, 1967, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), Խորհրդային Միության նավատորմի հայազգի ծովակալ, զինհրամանատար, գիտնական, գրող։ Սովետական Միության հերոս (մայիսի 7 1965), ՍՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1958), ՀՍՍՀ ԳԱ պատվավոր անդամ (1967

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հովհաննես Ստեփանի Իսակովը ծնվել է 1894 թվականի օգոստոսի 22-ին Կարսի մարզի Հաջիշեն գյուղում՝ երկաթուղային բանվորի ընտանիքում։ Հայրը կամավոր մասնակցել է 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմին, որից հետո երկար տարիներ որպես ճանապարհաշինարար-տեխնիկ աշխատել է Հայաստանում, Գանձակում, Բաքվում:

Հովհաննես Իսակովը 1906 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի ռեալական դպրոցը, 1913 թվականին բարձր ցուցանիշներով ավարտել է այն և մեկնել Պետերբուրգ, ընդունվել տեխնոլոգիական ինստիտուտ։ Այստեղ ուսումնառության տարիներին մի քանի անգամ փորձել է ընդունվել ծովային կորպուս, բայց նրան մերժել են ազնվական ծագում չունենալու պատճառով։ Ինստիտուտում սովորելը, սակայն, երկար չի տևում։ Այնուհետև Իսակովը զորակոչվել է զինվորական ծառայության և ցանկություն հայտնել ծառայել ռազմածովային նավատորմում։ Նրա երազանքը իրականանում է, նա ընդունվում է Պետերբուրգի «Նավատորմի յունկեր» դպրոցը, ապա 1914-1917 թվականներին սովորում Գարդեմարինյան դասընթացներում։ 1917 թվականին ստանալով միչմանի կոչում՝ ծառայության Է անցել Վլադիվոստոկում՝ «Վլաստնի» ռազմական ականակրի վրա։

Իսակովը պատկանում է այն մարդկանց թվին, որոնց կյանքն անհամեմատ ավելի հարուստ է, քան նրանց մասին հյուսված լեգենդները։ Մեծ է նրա ավանդը Խորհրդային նավատորմի՝ հատկապես Երկրորդ Աշխարհամարտի ժամանակ Բալթիկ և Սև ծովերի նավատորմերի ստեղծման գործում։

Ռազմական գործչից բացի, Իսակովը նաև գրող էր։ 1958 թվականից Խորհրդային Միության Գիտությունների Ակադեմիայի օվկիանոսագիտության կոմիտեի անդամ է եղել, իսկ 1967 թվականից՝ Հայաստանի ԳԱԱ պատվավոր անդամ։ Նախ սովորել է Թիֆլիսի վարժարանի մաթեմատիկայի և գիտության բաժնում։ 1913 թ. ընդունվել է Սանկտ-Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ 1917 թ. Իսակովը մեկնել է Պետրոգրադ և ընդունվել ծովային դպրոց։ Ավարտելով՝ ստացել է սպայի կոչում։ Ռուսական հեղափոխությունից հետո ծառայությունը շարունակել է Բալթիկ ծովի նավատորմում, ուր ծառայել է "Իզյասլավ", "Ռիգա", "Կոբչիկ" ռազմական նավերի վրա։ 1918 թ. մինչև Բրեստ-Լիտովսկի համաձայնագրի կնքումը մասնակցել է գերմանական նավատորմի դեմ մղված բազմաթիվ մարտերին։ 1920 թվականից տեղափոխվել է Կասպից ծով և ծառայել որպես "Դյատելնըստ" հեծելավաշտային ականակիրի հրամանատար։ 1922-23 թթ. ղեկավարել է Սև ծովի կապի և հետաքննության ծառայության հարավային ստորաբաժանումը։ 1923-27 թթ. աշխատել է սևծովյան նավատորմի ռազմածովային ուժերի շտաբի պետի տեղակալ։ 1928 թ. Իսակովն ավարտել է Լենինգրադի ռազմածովային ակադեմիայի բարձրաստիճան հրամանատարական կազմի կատարելագործման դասընթացները։ 1932 թվականից Իսակովը դարձել է Լենինգրադի ռազմածովային ակադեմիայի օպերատիվ արվեստի ամբիոնի պրոֆեսոր և դասավանդել է միևնույն ուսումնական հաստատությունում՝ մինչ բալթյան նավատորմի հրամանատար նշանակվելը։ 1938 թ. ստացել է լեյտենանտ-գնդապետի կոչում և նշանակվել ռազմածովային գլխավոր վարչությունների ղեկավար։ Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ Իսակովը ղեկավարել է հյուսիսկովկասյան ճակատը։ 1942 թ. հոկտեմբերի 4-ին գերմանացիների հարձակումից Իսակովը վիրավորվել է Տուափսեում, որի պատճառով ստիպված են եղել մի ոտքն անդամահատել։ Պատերազմի մնացած ժամանակահատվածը անց է կացրել ռազմական հոսպիտալում։ Մահացել է 1967 թ. հոկտեմբերի 11-ին՝ Մոսկվայում։

Իսակովի պատկերով սովետական փոստային նամականիշ

Իսակովը ռազմական գիտության տեսաբան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հովհաննես Իսակովի գրչին են պատկանում 100-ից ավելի աշխատություններ, որոնց մի մասը հրատարակվել է մի քանի անգամ և թարգմանվել օտար լեզուներով։ Դեռևս 1928 թվականին լույս է տեսել նրա «Գիշերային ականազերծում» աշխատությունը, ուր ընդհանրացված էր դարասկզբի ռուս-ճապոնական և առաջին համաշխարհային պատերազմի փորձը։

1932—33 թվականներին նա մասնակցել է առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմության փաստաթղթերի ժողովածուներ կազմելու և խմբագրելու աշխատանքներին։ 1933 թվականին Պետերբուրգում լույս են տեսել Ա. Ալեքսանդրովի, Հ. Իսակովի և Վ. Աբելինի «Սուզանավերի ռազմական գործողությունները» մեծածավալ աշխատության երկու հատորները։

1936 թվականին Իսակովի հրատարակած «Ճապոնացիների գործողությունները ընդդեմ Ցինդաոյի, 1914 թ.» ուսումնասիրությունը համարվում է ռազմածովային արվեստի պատմության կարևոր նվաճումներից մեկը։ Նույն թվականին այն պաշտպանվել է որպես թեկնածուական դիսերտացիա։

Իսակովի «ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմը Հայրենական պատերազմում» ծավալուն աշխատությունը թարգմանվել է մի քանի լեզուներով և մինչև այժմ օգտագործվում է ռազմածովային ակադեմիաներում որպես դասագիրք։ Դասագրքեր են հանդիսանում նաև Իսակովի «Ռազմածովային նավատորմի հրամանատարի տեղեկատու», «Ուղեցույց ծովային ռազմական գործողությունների համար», «ԽՍՀՄ ռազմածովային ուժերի մարտական կանոնադրությունը» և այլ աշխատություններ։ 1950-ական թվականներին լույս տեսած «Ծովային ատլասի» հատորները խոշոր ներդրում էին համաշխարհային ծովագնացության և պատմաաշխարհագրական գիտությունների բնագավառում։

Կոչումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1944 թ. մայիսի 31-ին Իսակովին շնորհվել է Խորհրդային Միության ռազմածովային ադմիրալի կոչում։ Մեծ է նրա ավանդը նաև ռազմական ոլորտում գիտական ուսումնասիրություններ իրականացնելու գործում։ 1932 թ. ստանալով պրոֆեսորի կոչում՝ Իսակովը իր ժամանակի մեծ մասը ծախսել է ռազմածովային տակտիկաների և ստրատեգիաների մշակման վրա, որոնք ի դեպ շատ են օգտագործվել Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ նացիստական Գերմանիայի դեմ մղված մարտերում։ 1937 թ. պաշտպանելով դիսերտացիան՝ Իսակովը ստացել է ռազմական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների ու պարգևների։ 1965 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 20-ամյակի առթիվ նրան շնորհվել է Խորհրդային Միության Հերոսի կոչում։

ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիան մի խումբ նշանավոր ակադեմիկոսների առաջադրմամբ 1958 թվականի Հովհաննես Իսակովին ընտրել է թղթակից անդամ։ Նույն թվականին Մեքսիկայի ռազմական հետազոտությունների ակադեմիան նրան ընտրել է պատվավոր անդամ, իսկ 1967 թվականի մարտին ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի ընդհանուր ժողովը Իսակովին ընտրել է Հայաստանի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իսակով Իվան «Հայ ծովայինները Հայրենական Մեծ պատերազմում», Երևան, 1946, 56 էջ:
  • Իսակով Իվան «Սովետական Հայաստանի զավակները Լենինգրադի պաշտպաններ», Երևան, 1946:
  • Իսակով Իվան «ՍՍՀՄ ռազմածովային նավատորմը Հայրենական Մեծ պատերազմում», Երևան, 1946, 181 էջ:
  • Իսակով Իվան «Պատմվածքներ նավատորմի մասին», Երևան, 1963, 324 էջ:
  • Իսակով Իվան «Ակնարկներ», Երևան, 1970, 336 էջ:
  • Իսակով Իվան «Պատմվածքներ նավատորմի մասին», Երևան, 1984, 236 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մալխասյան Արմո «Սովետական բանակի հայ գործիչները», Երևան, 1965, էջ 244-265:
  • Վարդապետյան Արշակ «Հ. Ս. Իսակով (կյանքն ու գործունեությունը)», Երևան, 1973, 156 էջ:
  • Հարությունյան Աշոտ «Սովետական Միության նավատորմի ծովակալ Ի. Ս. Իսակով (ռազմագիտական ակնարկ)», Երևան, 1975, 192 էջ:
  • Հարությունյան Արտեմ «Խորհրդային Միության ծովակալ Իվան Իսակով», Երևան, 1975:
  • Կորսունսկի Մ. Ա. «Իսակովը Էստոնիայում», Երևան, 1984, 120 էջ:
  • Խաչատրյան Տիգրան «Ձեր Հովհաննես Իսակով», Երևան, 1985, 184 էջ:
  • Վարդապետյան Արշակ «Հ. Իսակովի ռազմագիտական գործունեությունից», Երևան, 1985:
  • Գուրգեն Գեղամյան «Հայ ժողովրդի ականավոր զավակը» (Հովհաննես Իսակովի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ), «Պատմաբանասիրական հանդես», Երևան, ԳԱԱ, 1995, №1, էջ 225-229:
  • Մկրտչյան Վահան «Ծովակալ Հովհաննես Իսակով (կյանքն ու գործունեությունը)», Երևան, 2004, 48 էջ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  2. 2,0 2,1 Исаков Иван Степанович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]