Համլետ (ողբերգություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox book.png
Համլետ
The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark[1]
Hamlet Q2 TP 1604.jpg
Հեղինակ Ուիլյամ Շեքսպիր
Տեսակ պիես
Ժանր ողբերգություն
Բնօրինակ լեզու անգլերեն
Կերպար(ներ) Համլետ, թագավոր Կլավդիոս, Գերտրուդ, Պոլոնիուս, Օֆելյա, Հորացիո, Լաերտ, Ռոզենկրանց և Գիլդենշտերն, Համլետի հոր ուրվականը, Ֆորտինբրաս, Q7737592? և Q1650633?
Ստեղծման տարեթիվ անհայտ
Նկարագրում է Էլսիներ
Հրատարակում(ներ) Hamlet, Prince of Denmark, Amleto և Q7744806?
Հրատարակման տարեթիվ 1603
Վիքիքաղվածք Համլետ
Hamlet Վիքիպահեստում

Ողբերգական պատմություն Համլետի՝ դանիական արքայազնի մասին (անգլ.՝ The Tragicall Historie of Hamlet, Prince of Denmarke), աշխարհահռչակ անգլիացի գրող Ուիլյամ Շեքսպիրի պիեսը: Համարվում է նրա ամենահաջող ու նշանավոր ստեղծագործությունը: «Համլետը» գրվել է 1600 - 1602 թվականներին: Առաջին անգամ հրատարակվել է 1603 թվականին:

Սա Շեքսպիրի ամեներկար պիեսն է. պարունակում է իր մեջ 4.042 տող և 29.551 բառ: Այս պիեսի հիման վրա նկարահանվել են բազմաթիվ կինոնկարներ և բեմադրվել բազում ներկայացումներ: Համլետի դերով հանդես են եկել հայտնի դերասաններ, նաև դերասանուհիներ, իսկ Համլետի դերը համարվում է ամենացանկալի ու բարդ դերերից մեկը: Հայկական թատրոնում Համլետի առաջին դերակատարը եղել է մեծանուն հայ դերասան՝ Պետրոս Ադամյանը:[2]

Գործող դեմքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կլավդիոս - Դանեմարքայի Թագավոր
  • Համլետ - նախկին թագավորի որդին
  • Համլետի հոր ուրվականը
  • Գերտրուդ - Համլետի մայրն ու Դանեմարքայի թագուհին
  • Հորացիո - Համլետի բարեկամ
  • Պոլոնիուս - մեծ սենեկապետ
  • Լաերտ - Պոլոնիուսի որդին
  • Օֆելյա - Պոլոնիուսի դուստրը
  • Ռեյնալդո - Պոլոնիուսի ծառան
  • Ֆորտինբրաս - Նորվեգիայի իշխան
  • Մարցելլոս և Բերնարդո - սպաներ
  • Վոլտիմանդ, Կոռնելիուս, Ռոզենկրանց, Գիլդենշտերն, Օզրիկ, Մի ազնվական, Մի քահանա, պալատականներ
  • Ֆրանցիսկո - մի զինվոր
  • ինչպես նաև անգլիացի դեսպանները, մի հարյուրապետ, ազնվականներ, պալատական տիկիններ, սպաներ, զինվորներ, նավաստիներ, սուրհանդակներ և սպասավորներ

Գործողության վայր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործողությունները ծավալվում են Էլսինոր քաղաքում, որը գտնվում է՝ Դանիան և Սկանդինավյան թերակղզին բաժանող ափին:

Սյուժեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համլետը և Հորացիոն գերեզմանոցում

Ողբերգության գլխավոր հերոսը Համլետ արքայազնն է՝ վերջերս մահացած թագավոր Համլետի և նրա կնոջ՝ Գերտրուդի որդին:

Պիեսը սկսվում է ցուրտ գիշերվա տեսարանով դանիական Էլսինոր թագավորական ամրոցում: Գիշերային պահակակետի սպաները մի քանի անգամ ուրվական են տեսել, որը շատ էր նման վախճանված թագավորին: Այդ լուրերը հասնում են արքայազն Համլետին, որն ողորմածիկ արքայի որդին էր: Այդ ժամանակ թագավորական պալատում մեծ ու շքեղ խնջույք էր: Համլետի հորեղբայրը արքա էր հռչակվել և ամուսնացել արքայազնի մոր հետ: Համլետը որոշում է իր ընկերոջ հետ գիշերով գնալ ուրվականի հայտնվելու վայրը: Նրանց գնալու գիշերը ուրվականը հայտնվում է կրկին և Համլետի հետ մեկուսանալով պատմում նրան, որ իրականում նրա մահը դժբախտ պատահարի արդյունք չէր: Որդին իմանում է, որ իր հորը սպանել է նրա եղբայրը՝ գահը զավթելու և նրա կնոջը ամուսնանալու նպատակով: Ուրվականը պահանջում է վրեժխնդիր լինել և հեռանում է:

Դրանից հետո Համլետը ընկալում է ողջ ճշմարտությունը և նրա միակ գերագույն նպատակն է դառնում վրեժխնդիր լինել հոր համար: Նա մոռանում է բոլոր որոշումները, սկսում իրեն այլակերպորեն պահել և մտածում է թե ինչպես վարվել արքա հորեղբոր հետ: Կոմս Պոլոնիուսը, որը նույնպես պալատում էր ապրում, հետևում է արքայազնին և նկատում է նրա տարօրինակ պահվածքը: Դրա մասին տեղեկանում են նաև թագավորն ու թագուհին: Նրանք մտածում են, թե ինչպես բուժել արքայազնին, բայց չեն հասկանում, թե բանն իրականում ինչն է: Պալատ են հաճախում Համլետի ծանոթներ Ռոզենկրանցը և Գիլդենշտերնը, որոնք փորձում են աշխուժացնել արքայազնին, սակայն ապարդյուն: Պոլոնիուսի դուստր Օֆելիան, որին ժամանակին սիրահարված էր Համլետը, նույնպես սկսում է անհանգստանալ է արքայազնի առողջության համար:

Սակայն Համլետը դեռ տարակուսանքի մեջ է և համոզված չի, որ ուրվականը իսկապես իր հոր ոգին է եղել: Նա համոզվելու հնարավորություն է գտնում, երբ պալատ է ժամանում մի թատերախումբ, որի անդամներից ոմանք լավ ճանաչում էին երիտասարդ արքայազնին: Համլետը որոշում է նրանց միջոցով ակնարկ հասցնել թագավորին և ստուգել վերջինիս անմեղությունը: Նա դերասանների համար մի ներկայացում է կազմակերպում, որի սցենարը նման է իր հոր սպանությանը՝ եթե ուրվականի ասածը ճիշտ դուրս գար, ապա թագավորը կմատներ իրեն դիմախաղի արձագանքով: Սցենարում ուրվականը պատմում է նաև, որ երբ նա քնած էր պարտեզում, իր եղբայրը մոտեցավ և իր ականջը թույն թափեց: Ներկայացման մեջ այդ տեսարանը հաջողությամբ խաղարկվում է, և թագավորը՝ գլխի ընկնելով, որ մատնվել է, վեր է կենում և հանկարծակիորեն լքում բեմախաղը: Դա Համլետի համար դառնում է ուրվականի ասածներին ապացույց:

«Օֆելիա», նկարիչ՝ John Everett Millais (1852 թ.)

Ներկայացումից հետո Գերտրուդը կանչում է Համլետին իր առանձնարանը բացատրություններ պահանջելու համար: Ծագած բանավեճի ընթացքում ստացվում է այնպես, որ Համլետը դանակահարում է գոբելենի ետևը թաքնված Պոլոնիուսին: Սպանությունից հետո Համլետը թաքցնում է սպանվածի դիակը: Օֆելիան՝ Պոլոնիուսի դուստրը, հետագայում իմանալով հոր սպանության մասին, դա շատ ծանր է տանում, խելագարվում է և արդյունքում դժբախտաբար մահանում: Նրա եղբայր Լաերտը որոշում է վրեժխնդիր լինել հոր ու քրոջ համար և արքայազնին մենամարտի է հրավիրում: Թագավորը տեսնում է, որ իսկ պահն է, որպեսզի ոչնչացնի Համլետին և պայման է կապում Լաերտի հետ: Լաերտի սուրը պետք է թունավորված լինի, իսկ եթե դա անհաջող անցնի, ապա Համլետին կթունավորեն թունավորված գինով:

Մենամարտը սկսվում է: Երբ թագավորը նկատում է, որ Համլետը հաղթանակելու է, նա իրեն թունավորված գինի է առաջարկում, սակայն արդյունքում գավաթները խառնվում են և թունավորված գավաթից խմում է թագուհին: Մեկ րոպեից նա ընկնում է և վախճանվում: Իսկ Լաերտը՝ արքայազնին սրով թունավորելով, վերջինից նույնպես հարված է ստանում և վայր ընկնելով խոստովանում ամեն ինչում: Նա նաև հասցնում է ասել, որ սուրը թունավորված է և արքայազնին մոտ կես ժամվա կյանք է մնացել: Ինքն էլ, ծանր վիրավորված լինելով, վախճանվում է այդ խոսքերից հետո: Այս ամենին թագավորի մասնակցության մասին տեղեկացվելով Համլետը դանակահարում է նրան Լաերտի սրով և՝ նրա մահվան մեջ համոզված լինելու համար, նաև ստիպում է նրան ըմպել թունավորված գավաթից: Մինչ սեփական վախճանը Համլետը հասցնում է շարադրել Հորացիոին ողջ պատմությունը և հրամայում թագադրել Ֆարտենբրասին:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վահրամ Փափազյան, Համլետը ինչպես տեսա..., Երևան, «Հայաստան», 1968, 436 էջ:
  • Վահրամ Փափազյան, Երկերի ժողովածու 5 հատորով, հատոր 4 («Համլետը ինչպես տեսա...»), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 408 էջ:

Համլետի էկրանավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սառա Բեռնարը Համլետի դերում

Համլետը բազմիցս էկրանավորվել է (մոտ 20 անգամ) տարբեր երկրների կինեմատոգրաֆիստների կողմից:
Դրանցից առավել հայտնիներն են.

տարի ֆիլմ երկիր ռեժիսոր Համլետի դերում
1900 Համլետ (ֆիլմ, 1900) {{{2}}} Ֆրանսիա Կլեմենտ Մորիս Սառա Բեռնար
1907 Համլետ (ֆիլմ, 1907) {{{2}}} Ֆրանսիա Ժորժ Մելս Ժորժ Մելս
1910 Համլետ (ֆիլմ, 1910) {{{2}}} Իտալիա Մարիո Չազերինի Համլետո Նովելլի
1920 Համլետ (ֆիլմ, 1920) {{{2}}} Գերմանիա Սվենդ Գեյթ և Հեյնց Շչալլ Ասթա Նիլսեն
1942 Լինել թե չլինել (ֆիլմ) ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ Էռստ Լյուբիչ Քերոլ Լոմբարդ
1948 Համլետ (ֆիլմ, 1948) {{{2}}} ՄԹ Լոուրենս Օլիվիե Լոուրենս Օլիվիե
1960 Վատերը հանգիստ են քնում
(Համլետի մոտիվներով)
Flag of Japan.svg Ճապոնիա Ակիրա Կուրոսավա Տոսիրո Միֆունե
1961 Համլետ (ֆիլմ, 1961) {{{2}}} Գերմանիա Ֆրանց Պիտեր Ուիրտ Մաքսիմիլիան Շելլ
1964 Համլետ (ֆիլմ, 1964) {{{2}}} ԽՍՀՄ Գրիգորի Կոզինցեվ Ինոկենտի Սմոկտունովսկի
1969 Համլետ (ֆիլմ, 1969) {{{2}}} ՄԹ Թոնի Ռիչարդսոն Նիկոլ Ուիլյամսոն
1987 Համլետը մտնում է բիզնես
(Համլետի մոտիվներով)
Flag of Finland.svg Ֆինլանդիա Ակի Կաուրիսմյակի Պիրկա-Պեկկա Պետելիուս
1990 Համլետ (ֆիլմ, 1990) {{{2}}} ՄԹ Ֆրանկո Ձեֆֆիրելլի Մել Գիբսոն
1994 Առյուծ արքան (մուլտֆիլմ) {{{2}}} ՄԹ Ռոջեր Ալլերս, Ռոբ Մինկոֆֆ
1996 Համլետ (ֆիլմ, 1996) {{{2}}} ՄԹ
ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Քենեթ Բրանա Քենեթ Բրանա
2000 Համլետ (ֆիլմ, 2000, Քեմբլ Սքոթ),
ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ Քեմբլ Սքոթ Քեմբլ Սքոթ
2000 Համլետ (ֆիլմ, 2000, Մայքլ Ալմերեյդա) ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ Մայքլ Ալմերեյդա Իթան Հոուք
2009 Համլետ (ֆիլմ, 2009) {{{2}}} ՄԹ Դևիդ Տենանտ Գրեգորի Դորան

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://en.wikisource.org/wiki/The_Tragedy_of_Hamlet,_Prince_of_Denmark
  2. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1, էջ 64, Պետրոս Ադամյան

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիդարանի պատկերանիշը
Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝
Համլետ (ողբերգություն)
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են