Դինո Գրանդի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դինո Գրանդի
իտալ.՝ Dino Grandi
Bundesarchiv Bild 102-00160, Dino Grandi.jpg
Ծնվել էհունիսի 4, 1895(1895-06-04)[1][2][3]
ԾննդավայրՄորդանո, Բոլոնյա գավառ, Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն
Մահացել էմայիսի 21, 1988(1988-05-21)[1][2][3] (92 տարեկանում)
Մահվան վայրԲոլոնյա, Իտալիա
ՔաղաքացիությունFlag of Italy.svg Իտալիա[4]
Flag of Italy (1861–1946).svg Իտալիայի թագավորություն
ԿրթությունԲոլոնիայի համալսարան
Գիտական աստիճանդափնեկիր[5]
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, դիվանագետ և փաստաբան
Զբաղեցրած պաշտոններminister of Foreign Affairs of the Kingdom of Italy?, minister of Justice of the Kingdom of Italy?, դեսպան, Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[5], Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[5], Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[5], Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[5] և Q59193318?[5]
Քաղաքական կուսակցությունԱզգային ֆաշիստական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սպիտակ Արծվի շքանշան և Սուրբ Ավետման բարձրագույն շքանշան
ԱնդամությունGrand Council of Fascism?
Dino Grandi Վիքիպահեստում

Դինո Գրանդի (իտալ.՝ Dino Grandi, հունիսի 4, 1895(1895-06-04)[1][2][3], Մորդանո, Բոլոնյա գավառ, Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն - մայիսի 21, 1988(1988-05-21)[1][2][3], Բոլոնյա, Իտալիա) - Մորդանոյի առաջին կոմս, իտալացի ֆաշիստ քաղաքական գործիչ, եղել է արդարադատության նախարար, արտաքին գործերի նախարար, խորհրդարանի նախագահ: Բենիտո Մուսոլինիի տապալման կազմակերպիչն էր:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1895 թվականի հունիսի 4-ին Մորդանոյում (Բոլոնիայի մարզ): Սովորել է եվրոպական հնագույն՝ Բոլոնիայի համալսարանում, որտեղ ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն և իրավունք; Համալսարանն ավարտել է 1919 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցելու հետ կապված ընդհատումից հետո:

Նախընտրելով իրավաբանի կարիերան՝ Իմոլա քաղաքում գործի է անցել որպես փաստաբան: Սկզբնական շրջանում թեև գաղափարական, քաղաքական հայացքներով համակրում էր ձախերին, սակայն Բենիտո Մուսոլինիի հետ 1914 թվականին ունեցած երկու հանդիպումներից այնքան ուժեղ էր տպավորվել, որ դարձավ նրա հավատարիմ կողմնակիցը և սկսեց եռանդուն կերպով պաշտպանել համաշխարհային պատերազմին Իտալիայի ներգրավման հայեցակետը:

Քսանհինգ տարեկանում արդեն ամենաակտիվ սևվերնաշապկավորներց էր, երեսուներեք տարեկանում դարձավ Իտալիայում 1921 թվականի մայիսին անցկացված ընտրությունների արդյունքում պատգամավոր ընտրված երեսունութ ֆաշիստներից մեկը[6], Մինչ այդ՝ 1920 թվականին նրան հաջողվել էր խուսափել ձախ ահաբեկիչների լարած դարանից, որոնք ավերեցին նրա գրասենյակը:

Գրանդին մասնակցել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ֆաշիստական կվադրումվիրների՝ դեպի Հռոմ կազմակերպած հայտնի երթարշավին, որի արդյունքը եղավ վարչապետ Լուիջի Ֆակտայի ու նրա ղեկավարած կառավարության հեռացումը իշխանությունից և իշխանության գլուխ ֆաշիստների գալը: Դինո Գրանդին տեղ է զբաղեցրել նոր կառավարության կազմում. սկզբում ներքին գործերի նախարարության քարտուղարն էր, հետո նշանակվեց արտաքին գործերի նախարար (1929-1932 թթ.), այնուհետև՝ Իտալիայի դեսպան Մեծ Բրիտանիայում (1932-1939 թթ.):

Գրանդին լավ հարաբերություններ էր պահպանում ֆաշիստների ծայրահեղ արմատական, մոլի խմբավորումների հետ, միշտ իրեն շրջապատում էր սևվերնաշապկավորներով: Այս ուժի վրա հենվելով էլ՝ քննադատում էր Մուսոլինիի՝ ձախերի հետ զինադադար կնքելու փորձերը և քիչ էր մնում՝ կասկածվեր Մուսոլինիին Գաբրիելե դ՛Անունցիով փոխարինելու փորձերի մեջ:

1939 թվականին նա Լոնդոնից ետ կանչվեց Իտալիա, քանի որ փորձ էր արել կազմակերպելու իր երկրի և Բրիտանիայի միջև համաձայնագրի կնքումը՝ դրանով իսկ կանխելով Իտալիայի ներգրավումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ: Ենթարկվելով Հիտլերի ճնշմանը՝ Մուսոլինին Գրանդիին ազատեց Մեծ Բրիտանիայում Իտալիայի դեսպանի պաշտոնից, որոշ ժամանակ անց նշանակեց արդարադատության նախարար: Թագավորն էլ իր կողմից նրա սիրտը շահելով՝ նրան շնորհեց Մորդանոյի կոմսի տիտղոս:

Լոնդոնում դիվանագիտական աշխատանքի մեջ գտնվելու ընթացքում Գրանդին մտերիմ կապեր էր հաստատել մի շարք ազդեցիկ ազնվատոհմ կանանց հետ, որոնց թվում էր նաև Հնդկաստանի փոխարքա Ջորջ Քերզոնի դուստրը՝ Ալեքսանդրա Քրզոնը:

Մուսոլինիի տապալումը և դեպքերը դրանից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրանդին դեմ էր 1938 թվականին Իտալիայում հակասեմիտական, խտրական օրենքների ընդունմանը, հետագայում՝ նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Իտալիայի ներգրավմանը: 1943 թվականին նրան հեռացրին կառավարության կազմից՝ անընդհատ սաստկացող իր քննադատական ելույթների պատճառով:

Երբ Դաշնակիցների զորքերը ներխուժեցին Սիցիլիա, և պատերազմն իր ավերիչ հետքերն սկսեց թողնել Իտալիայի վրա, Գրանդին ու ֆաշիստական գերագույն խորհրդի անդամները 1943 թվականի հուլիսի 24-ին հանդիպում ունեցան: Մուսոլինիի այն հայտարարությունից հետո, որ գերմանացիները մտադիր են տարհանել երկրի հարավի բնակչությանը, Գրանդին նախկին զինակիցներին առավ իր խոսքի թեժ ու տևական կրակի տակ: Դրանից հետո նա Վիկտոր Էմանուել Երրորդ թագավորին խնդրեց ամբողջությամբ վերականգնել իր նախկին իրավունքները՝ սահմանադրությամբ նախատեսված իշխանությամբ հանդերձ[7]:

Մուսոլինիին իշխանությունից հեռացնելու հարցը քվեարկության դրվեց հուլիսի 25-ի գիշերվա ժամը 2-ին: 19 «կողմ», 8 «դեմ» ձայների հարաբերությամբ Մուսոլինիի գահընկեցությունը իրականություն դարձավ: Այդ որոշմանը, Գրանդիի հետ մեկտեղ, կողմ էին քվեարկել կառավարության կարևոր դեմքերից Ջուզեպե Բոտաին և Էմիլիո դե Բոնոն: Նույն օրն ևեթ Մուսոլինին ու թագավորը կալանավորվեցին: Գրանդին միաժամանակ, հաշտեցման նպատակով, բանակցեց ձախաթևյան շարժման ղեկավարության, մասնավորապես՝ Լիվոռնոյում կենտրոնացած արհմիությունների կոնֆեդերացիայի հետ, դրանով իսկ ուղի հարթելով նացիստական Գերմանիայի դեմ իտալացիների դիմադրության շարժման համար:

Շուտով ֆաշիստական կուսակցությունը Իտալիայում լուծարվեց, և Գրանդին, զրկվելով կուսակցական ու կառավարական իշխանական լծակներից, լիովին կորցրեց ազդեցությունը երկրում: Մինչ Դաշնակիցների զորքերը գրավում էին Իտալիայի հարավը, երկրի հյուսիսում, հիտլերականների աջակցությամբ, ֆաշիստական մի նոր կառավարություն հաստատվեց , որի դատարանը Վերոնայում 1944 թվականի հունվարի 8-10-ը կայացած դատական նիստերում իրականացրած դատաքննությունից հետո Գրանդիին՝ որպես դավաճանի, հեռակա կարգով դատապարտեց մահվան: Գրանդին հասցրել էր դեռ 1943 թվականի օգոստոսին անցնել գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իշխանության ներքո գտնվող Իսպանիա, որտեղից այնուհետև տեղափոխվեց Պորտուգալիա, ապա՝ Արգենտինա, Բրազիլիա: 1960-ական թվականներին նա վերադարձավ Իտալիա:

Դինո Գրանդին մահացել է Բոլոնիայում, 1988 թվականի մայիսի 21-ին: Դեպքերի բերումով՝ այդ նույն կամ դրան մոտ օրերին մահացան Իտալիայի ֆաշիստական կուսակցության առաջնորդներից ևս երկուսը՝ Պիանո Ռոմուալդին և Ջորջո Ալմիրանտեն:

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dino Grandi, Il mio paese, Bologne, Il Mulino, 1985.

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Giuseppe Alessandri, Il diplomatico. Dino Grandi, Florence, Zella Editore, 2007.
  • Renzo De Felice, Mussolini l'alleato, vol. I, tome II, Einaudi, 1990.
  • Pietro Ciabattini, Il Duce, il Re e il loro 25 luglio, Lo Scarabeo, 2005.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. LIBRIS — 2013.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 https://storia.camera.it/deputato/dino-grandi-18950604
  6. Dino Grandi Dizionario biografico degli italiani, Volume 58, 2002
  7. R. De Felice p.1236

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]