Յոհան Շտրաուս
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Յոհան Շտրաուս (այլ կիրառումներ)
Յոհան Շտրաուս | |
---|---|
![]() | |
Բնօրինակ անուն | գերմ.՝ Johann Strauss[1] |
Ծնվել է | հոկտեմբերի 25, 1825[2][3][3][…] Sankt Ulrich, Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[1] |
Երկիր | ![]() ![]() |
Մահացել է | հունիսի 3, 1899[2][3][3][…] (73 տարեկան) Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[4][5][1] |
Գերեզման | Վիենայի կենտրոնական գերեզմանատուն |
Մասնագիտություն | դիրիժոր և կոմպոզիտոր |
Գործիքներ | ջութակ |
Ամուսին | Henrietta Treffz?, Angelika Strauss?[6][7] և Adele Strauss? |
Պարգևներ | |
Ստորագրություն | |
![]() |
Յոհան Շտրաուս (որդի) (գերմ.՝ Johann Strauß, հոկտեմբերի 25, 1825[2][3][3][…], Sankt Ulrich, Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[1] - հունիսի 3, 1899[2][3][3][…], Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[4][5][1]), ավստրիացի երգահան, դիրիժոր և ջութակահար, ճանաչված է որպես «վալսի արքա», բազմաթիվ պարային ստեղծագործությունների և օպերետների հեղինակ։ Օպերետներից առավել հայտնիներն են և ներկայումս էլ հաճախ կատարվում են «Չղջիկը» (Die Fledermaus, 1874), «Գիշեր Վենետիկում» (Eine Nacht in Venedig, 1883) և «Գնչու բարոնը» (Der Zigeunerbaron, 1885)
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ավստրիացի անվանի կոմպոզիտոր և դիրիժոր Յոհան Շտրաուսի ավագ որդին է և նրա անվանակիցը[8]։ Հայրը զավակներին արգելել էր երաժշտությամբ զբաղվել, և տղան նրանից թաքուն է հաճախել դաշնամուրի, ջութակի պարապմունքների։ Ուսուցիչների տված հիանալի երաշխավորագրերի հիման վրա քաղաքապետարանից արտոնագիր է ստացել ելույթներ ունենալու համար, կարճ ժամանակում ստեղծել իր ոչ մեծ նվագախումբը և 1844 թվականին իր առաջին համերգը տվել վիեննական Cassino Dommayer-ում[9]։ Չորս տարի անց դարձել է ազգային գվարդիայի երկրորդ գնդի նվագախմբի ղեկավարը (առաջին գնդինը հայրն էր)[10], միաժամանակ քայլերգեր, պոլկաներ է հորինել։ Շուտով Վիեննայում տիրապետող է դարձել իրար հետ մրցող հայր և որդի Շտրաուսների երաժշտությունը։ Հոր մահից հետո՝ 1849 թվականին, որդին, չնայած հայրը նրան զրկել էր ժառանգությունից, խնամքով ի մի է բերել ու իր միջոցներով հրատարակել նրա ստեղծագործությունների ժողովածուն, գրել է Aeols-Töne Op.88-ը՝ ի հիշատակ նրա, այնուհետև միավորել է իր և հոր նվագախմբերը և այդ մեծ նվագախմբով համերգային փառավոր շրջագայություն կատարել Ավստրիայում ու Գերմանիայում[11], հետագայում՝ նաև Ռուսաստանում, Լեհաստանում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում[12]՝ ձեռք բերելով միջազգային պանծալի համբավ։ 1852 թվականին Ավստրո-Հունգարիայի կայսր Ֆրանց-Իոսիֆ Առաջինը նրան է շնորհել պալատական համերգներ ու պարահանդեսներ կազմակերպելու արտոնությունը (նախկինում այդպիսի արտոնություն տրվել էր հորը)։ 1862 թվականին Շտրաուսն ամուսնացել է երգչուհի Հենրիետա Տրեֆցի հետ[11] (1878 թվականին վերջինս մահացել է, և Շտրաուսն ամուսնացել է ևս երկու անգամ[13][14]՝ բոլոր դեպքերում մնալով անժառանգ)։ 1863 թվականից նվագախմբի ղեկավարումը հանձնել է իր Յոզեֆ ու Էդվարդ եղբայրներին, իսկ ինքը կլանվել է նոր ստեղծագործություններ հորինելու աշխատանքով, մանավանդ, որ Օֆենբախի խորհրդին հետևելով՝ պարային երաժշտությունից զատ՝ օպերետներ էլ էր գրում և մեծ հաջողությամբ բեմականացնում։ Նրա արվեստով հիանում էին ժամանակի մեծահամբավ կոմպոզիտորները՝ Վագները, Լիստը, Բրամսը և այլք։ Պատահական չէ, որ նրան շնորհվել է «վալսի մեծ արքա» պատվանունը (իսկ հորը պատվել են «վալսի արքա» անվանումով)։
Կինոյում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ալֆրեդ Հիչքոքի «Վիեննական վալսեր» (անգլ.՝ Waltzes from Vienna, 1934) ֆիլմը կինոպատում է «Չքնաղ, կապուտակ Դանուբի վրա» վալսի ստեղծման մասին[15]։
- Յոհան Շտրաուսի կյանքի ու ստեղծագործության մասին է ամերիկյան «Մեծ վալս» կինոնկարը (1938)[16]։
- Հայր և որդի Յոհան Շտրաուսների բախումը (կոնֆլիկտը) դրված է 1951 թվականին նկարահանված «Վիեննան պարում է» ավստրիական կինոնկարի սյուժեի հիմքում։
- Սթենլի Կուբրիկը «Չքնաղ, կապուտակ Դանուբի վրա» վալսի կարայանական ձայնագրությունն օգտագործել է որպես իր «Տիեզերական ոդիսական 2001 » ֆիլմի սաունդթրեք։
- «Վիեննական արյուն» (գերմ.՝ Wiener Blut) վալսն օգտագործվել է «Թոմը և Ջերրին» մուլտֆիլմաշարի «Թոմը և Յոհանը» սերիայում, ինչպես նաև Գայ Ռիչիի «Շերլոկ Հոլմս.ստվերների խաղ» կինոնկարի սաունդթրեքում։
- «Հրաժեշտ Պետերբուրգին» խորհրդային ֆիլմը (1971) պատմում է Յոհան Շտրաուսի ռուսաստանյան համերգաշարի մասին։
- Շտրաուսների երաժշտական տոհմի մասին են պատմում «Շտրաուսների ընտանիքը» (The Strauss Family, 1972), «Շտրաուսների տոհմը» (The Strauss Dynasty, 1991) և Strauss, the King of 3/4 Time (1995) հեռուստաֆիլմերը[17][18]։
- 1963 թվականին ԱՄՆ-ում ցուցադրվել է «Վալսի արքան» (The Waltz King) անիմացիոն կինոնկարը[19]։
Պատկերասրահ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]-
Երիտասարդ Շտրաուսը
-
Բրամսի հետ, 1894 թ.
-
«Վալսի մեծ արքա» հուշարձանը Վիեննայի քաղաքային զբոսայգում
-
Շտրաուսի շիրիմը Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատանը
-
Շտրաուսի հուշարձանը Պավլովսկում
-
Կիսանդրին Փարիզում
-
50 շիլլինգ արժողությամբ ավստրիական հուշամետաղադրամ
Պարգևներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Յոհան Շտրաուսը բազմաթիվ բարձր պարգևներ է ստացել, այդ թվում[20]՝
- Ֆրանց Իոսիֆի շքանշան (Ավստրո-Հունգարիա)
- Արքայական թագի շքանշան՝ IV աստիճանի (Պրուսիա)
- Կարմիր արծվի շքանշան՝ II աստիճանի (Պրուսիա)
- Պատվո լեգեոնի շքանշան (Ֆրանսիա)
- Իսաբելա Կաթոլիկուհու շքանշան (Իսպանիա)
- Իսաբելա Կաթոլիկուհու շքանշան (Իսպանիա)
- Կառլոս III-ի շքանշան (Իսպանիա)
- Թագի շքանշան (Իտալիա)
- Սբ. Մաուրիցիուսի և Ղազարոսի շքանշան (Իտալիա)
- Էռնեստինսկի տոհմի շքանշան
- Ցերինգենյան առյուծի շքանշան
- Ցարական Ռուսաստանի «Ալեքսանդր Նևսկի» ոսկե շքանշան
- «Վաստակի համար» շքանշան (Բուլղարիա)
- Առյուծի և արևի շքանշան (Պարսկաստան. պարգևատրվել է «Պարսկական քայլերգ»-ը գրելու համար[21])
- Մաջիդիե շքանշան՝ IV աստիճանի (Օսմանյան կայսրություն)
Ստեղծագործություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Օպերետներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Indigo und die Vierzig Räuber («Ինդիգոն և 40 ավազակները»)
- Der Karneval in Rom («Կառնավալ Հռոմում»)
- Die Fledermaus («Չղջիկը»)
- Cagliostro in Wien («Կալիոստրոն Վիեննայում»)
- Prinz Methusalem («Իշխան Մաթուսաղան»)
- Blindekuh
- Das Spitzentuch der Königin («Թագուհու ժանյակե թաշկինակը»)
- Der lustige Krieg («Զվարթ պատերազմ»)
- Eine Nacht in Venedig («Մի գիշեր Վենետիկում»)
- Der Zigeunerbaron («Գնչուական բարոն»)[22]
- Simplicius («Պարզամիտը»)
- Fürstin Ninetta («Իշխանուհի Նինետա»)
- Jabuka – Der Apfelfest («Խնձորի տոն»)
- Waldmeister («Անտառապահը»)
- Die Göttin der Vernunft («Ողջամտության դիցուհին»)
- Wiener Blut («Վիեննական արյուն»)
Օպերա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ritter Pásmán («Ասպետ Փասմանը», 1892)
Բալետ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Aschenbrödel («Մոխրոտը», 1899)
Վալսեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Sinngedichte op. 1 Epigrams (1844)
- Gunstwerber op. 4 Favour solicitor (1844)
- Faschingslieder op. 11 Carnevalsongs (1846)
- Jugendträume op. 12 Youth dreams (1846)
- Sträußchen op. 15 Bouquets (1846)
- Sängerfahrten op. 41 Singers' Journeys (1847)
- Lava-Ströme op. 74 Streams of Lava (1850)
- Rhadamantus-Klänge op. 94 Echoes of Rhadamantus (1851)
- Mephistos Höllenrufe op. 101 Cries of Mephistopheles from Hell (1851)
- Liebeslieder op. 114 Lovesongs (1852)
- Phönix-Schwingen op. 125 Wings of the Phoenix (1853)
- Schneeglöckchen op. 143 Snowbells (1854)
- Nachtfalter op. 157 Moths (1855)
- Man lebt nur Einmal! op. 167 Man only Lives Once! (1855)
- Accelerationen op. 234 Accelerations (1860)
- Immer Heiterer op. 235 Always Cheerful (1860)
- Karnevalsbotschafter op. 270 Carnival Ambassador (1862)
- Leitartikel op. 273 Leading Article (1863)
- Morgenblätter op. 279 Morning Journals (1863)
- Studentenlust op. 285 Students' Joy (1864)
- Feuilleton op. 293 (1865)
- Bürgersinn op. 295 Citizen Spirit (1865)
- Flugschriften op. 300 Pamphlets (1865)
- Wiener Bonbons op. 307 Viennese Sweets (1866)
- Feenmärchen op. 312 Fairytales (1866)
- Künstlerleben op. 316 Artists' Life (1867)
- Telegramme op. 318 Telegrams (1867)
- Die Publicisten op. 321 The Publicists (1868)
- G'schichten aus dem Wienerwald Tales from the Vienna Woods op. 325 (1868),
- Illustrationen op. 331 Illustrations (1869)
- Wein, Weib und Gesang op. 333 Wine, Women and Song (1869)
- Freuet Euch des Lebens op. 340 Enjoy Life (1870)
- Neu Wien op. 342 New Vienna (1870)
- Tausend und eine Nacht op. 346 Thousand and One Nights (1871)
- Wiener Blut op. 354 Viennese Blood (1873)
- Bei uns Z'haus op. 361 At Home (1873)
- Wo die Zitronen blühen op. 364 Where the Lemons Blossom (1874)
- Du und du from Die Fledermaus op. 367 You and you (1874)
- Cagliostro-Walzer op. 370 (1875)
- O schöner Mai! op. 375 Oh Lovely May! (1877)
- Rosen aus dem Süden op. 388 Roses from the South (1880)
- Nordseebilder op. 390 North Sea Pictures (1880)
- Kuss-Walzer op. 400 Kiss Waltz (1881)
- Frühlingsstimmen op. 410 Voices of Spring (1883)
- Lagunen-Walzer op. 411 Lagoon Waltz (1883)
- Schatz-Walzer op. 418 Treasure Waltz (1885)
- Wiener Frauen op. 423 Viennese Ladies (1886)
- Donauweibchen op. 427 Danube Maiden (1887)
- Kaiser-Jubiläum-Jubelwalzer op. 434 Emperor Jubilation (1888)
- Kaiser-Walzer op. 437 Emperor Waltz (1888)
- Rathausball-Tänze op. 438 City Hall Ball(1890)
- Gross-Wien op. 440 Great Vienna (1891)
- Seid umschlungen Millionen op. 443 Be Embraced Millions (1892)
- Klug Gretelein op. 462 Clever Gretel (1895)
Պոլկաներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Explosions-Polka op. 43
- Annen op. 117 Anna (1852)
- Champagne-Polka op. 211
- Tritsch-Tratsch-Polka op. 214, Chit-chat (1858)
- Maskenzug op. 240 Masked Ball
- Demolirer op. 269 Demolition Men (1862)
- Vergnügungszug op. 281 Journey Train (1864)
- S gibt nur a Kaiserstadt,'s gibt nur a Wien! op. 291 Only an Imperial City, one Vienna
- Kreuzfidel op. 301 Cross-Fiddling
- Lob der Frauen Polka-mazurka op. 315 Praise of Women
- Leichtes Blut Galop op. 319 Light Blood (1867)
- Figaro-Polka op. 320
- Ein Herz, ein Sinn! Polka-mazurka op. 323 One Heart, One Mind!
- Unter Donner und Blitz op. 324 Thunder & Lightning (1868)
- Freikugeln op. 326 Free-shooter (1868)
- Fata Morgana Polka-mazurka op. 330
- Éljen a Magyar! polka schnell op. 332 Long live the Magyar!
- Im Krapfenwald'l op. 336 In Krapfen's Woods French Polka
- Im Sturmschritt op. 348 At the Double!
- Die Bajadere op. 351 The Bayadere
- Vom Donaustrande op. 358 By the Danube's Shores
- Bitte schön! op. 372 If You Please! (1875)
- Auf der Jagd! op.373 On the Hunt! (1875)
- Banditen-Galopp op. 378 Bandits' Galop (1877)
Քայլերգեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Patrioten op. 8 (1845)
- Austria op.20 (1846)
- Fest op. 49 (1847)
- Revolutions op. 54 (1848)
- Studeten op. 56 (1848)
- Brünner Nationalgarde, op. 58 „Brno National Guard“ (1848)
- Kaiser Franz Josef op. 67 (1849)
- Triumph op. 69 (1850)
- Wiener Garnison op. 77 (1850) „Vienna Garrison“
- Ottinger Reiter op. 83 (1850)
- Kaiser-Jäger op. 93 (1851)
- Viribus unitis op. 96 „With United Strength“ (1851)
- Grossfürsten op. 107 (1852)
- Sachsen-Kürassier op. 113 (1852)
- Wiener Jubel-Gruss op. 115 (1852)
- Kaiser-Franz-Josef-Rettungs-Jubel Op.126 Joy at Deliverance of Emperor Franz Josef (1853)
- Caroussel op.133 (1853)
- Kron op.139 (1853)
- Erzherzog Wilhelm Genesungs op.149 (1854)
- Napoleon op.156 (1854)
- Alliance op. 158 (1854)
- Krönungs op.183 (1856)
- Fürst Bariatinsky op.212 (1858)
- Deutscher Kriegermarsch op.284 (1864)
- Verbrüderungs op.287 „Fraternization“ (1864)
- Persischer op.289 Persian March (1864)
- Egyptischer op.335 Egyptian March (1869)
- Indigo-Marsch op.339 (от Indigo und die vierzig Rauber)
- Hoch Osterreich op.371 „Hail Austria“ (от Cagliostro in Wien)
- Jubelfest op.396 Jubilee Festival (1881)
- Der Lustige Krieg op.397 (1882)
- Matador op.406 (върху теми от Das Spitzentuch der Königin) (1883)
- Habsburg Hoch! op. 408 (1882)
- Russischer Marsch op.426 Russian March (1886)
- Reiter op.428 (от Simplicius) (1888)
- Spanischer Marsch op.433 Spanish March (1888)
- Fest op.452 „Festival“ (1893)
- Živio! op.456 „Your Health“ (1894)
- Es war so wunderschön op.467 „It Was So Wonderful“ (от Waldmeister) (1896)
- Deutschmeister Jubiläums op.470 (1896)
- Auf's Korn! op.478 Take Aim! (189)
Հանրահայտ վալսեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Սիրո երգեր (Liebeslieder, op. 114, 1852)
- Գեղեցիկ կապույտ Դանուբի վրա (An der schönen blauen Donau, op. 314, 1867)
- Արտիստի կյանքը (Künstlerleben, op. 316, 1867)
- Վիեննական անտառի հեքիաթները (G’schichten aus dem Wienerwald, op. 325, 1868)
- Գինի, կանայք և երգեր (Wein, Weib und Gesang, op. 333, 1869)
- Հազար ու մի գիշեր (Tausend und eine Nacht, op. 346, 1871)
- Վիեննական արյուն (Wiener Blut, op. 354, 1873)
- Չքնաղ մայիս (O schöner Mai!, op. 375, 1877)
- Վարդեր հարավից (Rosen aus dem Süden, op. 388, 1880)
- Համբույր (Kuss-Walzer, op. 400, 1881)
- Գարնանային ձայներ (Frühlingsstimmen, op. 410, 1883)
- Վիեննայի կանայք (Wiener Frauen, op. 423, 1886)
- Կայսերական վալս (Kaiser-Walzer, op. 437, 1888)
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Adler G. Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog (գերմ.) / Hrsg.: A. Bettelheim — B. — Vol. 4. — S. 27—33.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 Internet Broadway Database — 2000.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Штраус Иоганн (сын) // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Archivio Storico Ricordi — 1808.
- ↑ https://www.br-klassik.de/themen/klassik-entdecken/johann-strauss-sohn-konvertiert-zoom-100.html
- ↑ https://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/wien/04-st-karl-borromaeus/02-15/?pg=126 — Vol. 15.
- ↑ Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- ↑ Jacob, 1940, էջ 127
- ↑ «Alabama Symphony». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ օգոստոսի 2-ին.
- ↑ 11,0 11,1 «Strauss: Johann Strauss II». Grove Music Online. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=eDGFTzoNdpo | tytuł=YouTube | opublikowany=www.youtube.com | język=en | data dostępu=2017-12-11}}
- ↑ «Johann Strauss II (1825–1899); AUT». Classical Archives. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 13-ին.
- ↑ Johann Strauß und seine drei Ehefrauen.
- ↑ Waltzes from Vienna(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
- ↑ The Great Waltz(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
- ↑ The Strauss Dynasty(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
- ↑ Strauss, the King of 3/4 Time(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
- ↑ «Chronology of the Walt Disney Company (1963)». www.islandnet.com.
- ↑ | autor = Hanns Jäger-Sunstenau| tytuł = Johann Strauss – Der Walzerkönig und seine Dynastie. Familiengeschichte, Urkunden| wydawca = Verlag Jugend und Volk| miejsce = Wien-München| rok = 1965| strony = 338}}
- ↑ «Персидский марш». Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 4-ին.
- ↑ Владимирская А. Р. Звёздные часы оперетты, 1-е издание, стр. 57.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Fantel, Hans (1972). The Waltz Kings. William Morrow & Company. ISBN 978-0-688-00092-9.
- Gartenberg, Egon (1974). Johann Strauss – The End of an Era. Penn State University Press. ISBN 978-0-271-01131-8.
- Jacob, Heinrich Eduard (1940). Johann Strauss, Father and Son: A Century of Light Music. Greystone Press.Կաղապար:ISBN?
- Traubner, Richard (1983). Operetta: A Theatrical History. Garden City, New York: Doubleday. ISBN 978-0-385-13232-9.
- Weitlaner, Juliana (2019). Johann Strauss. Father and Son. Their Illustrated Lives. Prague: Vitalis. ISBN 978-3-89919-648-1.
- Gänzl, Kurt (2001). The Encyclopedia of Musical Theatre (3 Volumes). New York: Schirmer Books 978-0-02-864970-2
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Paul Löwenberg collection of Lanner-Strauss materials, 1825–1916|location= Music Division, Library of Congress|description_URL=https://lccn.loc.gov/2013572138}}
- A complete list of Strauss's compositions
- A complete list of compositions by Johann Strauss II compiled by the Johann Strauss Society of New York
- List of Strauss's stage works with date, theatre information and links
- List of Strauss works at the Index to Opera and Ballet Sources Online
- www.kreusch-sheet-music.net, free scores by Strauss
- Johann Strauss Jr. (character) on IMDb
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոհան Շտրաուս» հոդվածին։ |
|
- Հոկտեմբերի 25 ծնունդներ
- 1825 ծնունդներ
- Վիեննա քաղաքում ծնվածներ
- Հունիսի 3 մահեր
- 1899 մահեր
- Վիեննա քաղաքում մահացածներ
- Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Երաժիշտներ այբբենական կարգով
- Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
- Ավստրիացի ջութակահարներ
- Ավստրիացի դիրիժորներ
- Թոքաբորբից մահացածներ
- Ավստրիացի երաժիշտներ