Յահյա Ջամե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search



Յահյա Աբդու-Ազիզ Ջամուս Ջունկունգ Ջամե
Yahya Abdul-Azziz Jemus Junkung Diliu Jammeh
Gambia President Yahya Jammeh.jpg
Գամբիա Գամբիայի նախագահ
Ստանձնեց պաշտոնը՝1996, հոկտեմբերի 18
Կուսակցություն՝APRC
Ծննդյան օր՝ մայիսի 25, 1965({{padleft:1965|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (53 տարեկան)
Ծննդավայր՝Կանիլայի, Գամբիա
Ամուսին ՝Զեյնաբ Սումա Ջամե և Ալիմա Սալլահ
Երեխաներ՝Մուհամմեդ և Մարիամ
Պարգևներ՝Order of the Republic of The Gambia և National Order of the Lion of Senegal

Յահյա Աբդու-Ազիզ Ջամուս Ջունկունգ Ջամե կամ Յահյա Ջամե (անգլ.՝ Yahya Abdul-Azziz Jemus Junkung Diliu Jammeh, մայիսի 25, 1965, Կանիլայի, Գամբիա), գամբիացի զինվորական, պետական և քաղաքական գործիչ, Գամբիայի Իսլամական Հանրապետության նախագահը` 1996-2017 թվականներին:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յահյա Ջամեն ծնվել է 1965 թվականի մայիսի 25-ին Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ գտնվող Գամբիայի հարավ-արևմուտքում տեղակայված Կանիլայի գյուղում:

Վաղ տարիներ, կրթություն և զորաբանակային գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յահյա Ջամեն

1984 թվականին ծառայության է անցել Գամբիայի ազգային ժանդարմերիայում և մինչև 1986 թվականը ծառայել է հատուկ ծառայությունների բաժնում[1]:

1986 թվականին ստացել է սերժանտի կոչում[2]: 1986-1989 թվականներին սերժանտ Յահյա Ջամեն սովորել է ժանդարմերիայի վերապատրաստման դպրոցում:

1989 թվականին նշանակվել է Գամբիայի նախագահի թիկնապահների պատասխանատու: Այդ աշխատանքով զբաղվել է մինչև 1990 թվականը: 1991 թվականին Յահյան դարձավ ազգային ժանդարմերիայի հրամանատար, իսկ հաջորդ տարում ստացավ լեյտենանտի կոչում:

Բացի այդ, նա նաև նշանակվեց Գամբիայի ոստիկանության հրամանատար[1]: Յահյա Ջամեն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ալաբամա նահանգում սովորել է ռազմական ոստիկանության բազային կուրսեր և 1994 թվականին ստացել ռազմական գործի դիպլոմ[1][2]:

Պետության ղեկավարի պաշտոնում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1994 թվականի հուլիսի 22-ին 29-ամյա լեյտենանտ Յահյա Ջամեն գլխավորում է 25-30 տարեկան հինգ զինվորականներից կազմված հեղափոխական խումբը[2] և Գամբիայիում կատարում հեղաշրջում:

Հեղաշրջման արդյունքում տապալվում է Ժողովրդա-առաջադիմական կուսակցության հիմնադիր Դաուդա Կայրաբա Ջավարայիկժամանակավորառավարությունը: Դաուդա Կայրաբա Ջավարաը կառավարում էր Գամբիան 1965 թվականից ի վեր (Գամբիան ստացավ անկախություն Մեծ Բրիտանիայից):

1996 թվականի սեպտեմբերի 26-ին երկրում տեղի ունեցան նախագահական ընտրություններ:

Նախագահական ընտրություններում հաղթեց Յահյա Ջամեն` հավաքելով ամբողջ ձայների 55.77 %-ը[3]:

2003 թվականին տեղի ունեցած ժողովրդի հետ հանդիպման ժամանակ Ջամեն մեջբերել է, որ «Երիտասարդ մարդիկ, ովքեր անձրևային եղանակին խաղում են ֆուտբոլ և հրաժարվում են աշխատել երկրի համար, պետք է գնան բանտ»[4]:

2006 թվականի սեպտեմբերի 22-ին հերթական նախագահական ընտրություններում Յահյա Ջամեն հավաքում է ընդհանուր ձայների 67.33 %-ը և վերընտրվում Գամբիայի նախագահ։

2009 թվականի սկզբին ահաբեկչության պատճառով վախճանվում է նախագահի հորաքույրը[5][6]:

Նրա մահվան ժամանակաշրջանը համընկնում է Գամբիայում բռնկված «Վհուկների որս» կազմակերպության գործունեության սկսման հետ։ Ըստ «Amnesty International» միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության տվյալների, Գամբիայում հազարավոր մարդիկ այս շրջանում դարձել են առևանգումների և քարոզչության զոհ, որոնց հետևում կանգնած է «վհուկներ որսող» խմբավորումը[7]: Հանցագործները զոհերին պահում էին գաղտնի կենտրոններում, և նրանց ստիպում էին խմել թմրեցնող թուրմեր և հաբեր։

Առևանգված անձանց մեծամասնությունը ծերերն էին[8]: Գերությունից ազատված որոշ քաղաքացիների մոտ հայտնաբերվում էր նաև երիկամային հիվանդություններ: Ականատեսները ասում են.

Aquote1.png Ռազմական ոստիկանները, զինված հրացաններով և բահերով, շրջապատեցին մեր գյուղը և սպառնացին գյուղացիներին փախչելու դեպքում թաղել գերեզմանի մեջ: Aquote2.png


Յահյա Ջամեի կառավարման տարիներին երկրում սրացավ ՁԻԱՀ-ի վտանգը։ Նախագահը այս ամենի մեջ մեղադրել է միասեռականներին: Ըստ երկրում սահմանված օրենքի, միասեռականները ենթարկվում էին խիստ պատասխանատվության և նույնիսկ մինչև մահապատժի։

Յահյա Ջամեն Եգպտոսում, Շարմ էլ Շեյխ

2010 թվականի աշնանը Յահյա Ջամեն հեռուստատեսությանը տված իր հարցազրույցում հայտարարել է, որ պատրաստ է սպանել նրան, ով կհամարձակվի «ապակայունացնել իրավիճակը Գամբիայում»[9]:

2010 թվականի նոյեմբերի 8-ին իր ելույթում նշել է, որ Գամբիայի թագավոր դառնալու և երկիրը միանձնյա ղեկավարել ցանկություն ունի։

Սակայն նրա ներկայիս կառավարման և միապետական կառավարման մեջ չէին լինելու էական տարբերություններ, քանի որ Յահյան ներկայումս կառավարում է գրեթե միանձնյա, հաշվի չառնելով խորհրդարանյ որոշումները։

Նրա այս քայլի դրդապատճառը այն էր, որ միապետության պարագայում կդադարեցվեին պարբերաբար կատարվող նախագահական ընտրությունները[10]:

Նրա այս որոշումը առաջացրել է գամբիական մամուլի և հոգևորականության քննադատությանը։ Արդյունքում Գամբիան չդարձավ միապետություն:

2013 թվականի հունվարին, Յահյա Ջամեն ընդունում է չորսօրյա աշխատանքային շաբաթվա մասին դեկրետ, որի համաձայն ուրբաթ օրը հայտարարվում է աղոթքների օր և դառնում պաշտոնապես ազատ օր։

2015 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ջամեն, հաշվի առնելով Գամբիայում իսլամադավան բնակչության ճնշող մեծամասնություն լինելու հանգամանքը, իսլամը հռչակում է երկրի պաշտոնական կրոն, իսկ Գամբիան՝ իսլամական հանրապետություն (Գամբիան դարձավ 5-րդ իսլամական հանրապետությունը Իրանի, Պակիստանի, Աֆղանստանի և Մավրիտանիայի հետ միասին)։

Տեսակետներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միասեռականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յահյա Ջամեն Գամբիայի նախագահի պաշտոնում

2008 թվականի մայիսի 15-ին իր ելույթում Յահյա Ջամեն նշել է, որ ինքը պատրաստ է կտրել Գամբիայում ապրող յուրաքանչյուր միասեռականի գլուխը և որ միասեռականությունը Գամբիայում դատապարտվում է ավելի խիստ, որքան Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում կամ այլ իսլամադավան երկրում։

Թալինդինգում իր ելույթի ժամանակ Ջամեն գեյերին և լեզբուհիներին Գամբիան լքելու վերջին հնարավորություն տվեց[11]:

2013 թվականի սեպտեմբերի 27-ին ՄԱԿ-ի խորհրդում ունեցած իր ելույթում նա նույնասեռականներին բնութագրել է ինչպես չար, հակամարդկային, ինչպես նաև հակակրոնական արարածների։

Նա նշեց, որ նույնասեռականները ի վերջո դադարեցնելու են մարդու գոյությունը։

2014 թվականի փետրվարի 18-ին Ջամեն համասեռամոլներին անվանել է «վնասատուներ» և մեկնաբանել.

Aquote1.png Մենք պայքարելու ենք այդ համասեռամոլներ կամ միասեռականներ կոչվող վնասատուների դեմ այնպես, ինչպես պայքարում են մալարիայի և այլ հարուցիչների դեմ: Aquote2.png


Նա նաև հավելել է, որ ԼԳԲՏ-ն ի վերջո հանգեցնելու է բորոտության, սիֆիլիսի և այլ վեներական հիվանդությունների գերակայության։

Բուժական մեթոդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականի հունվարին Յահյեն պնդում էր, որ կարող է բուժել ՄԻԱՎ և ՁԻԱՀ հիվանդությունները բնական դեղաբույսերի միջոցով։ Նա նշում էր, որ բուժման առաջին քայլը այն է, որ հիվանդը պետք է դադարեցնի հակառետրովիրուսային դեղամիջոցների ընդունումը։

Ըստ նրա, դեղամիջոցներով բուժումը կարող է ունենալ վտանգավոր արդյունքներ։

2011 թվականի դեկտեմբերին հերթական անգամ նշեց ՁԻԱՀ-ի և ՄԻԱՎ-ի ուսումնասիրություններում ունեցած լավ արդյունքների մասին։

Դեռևս 2007 թվականի օգոստոսին Գամբիայի նախագահը հայտարարել էր, որ մշակել է բուսական թուրմերով բուժում՝ արյան գերճնշման` հիպերտոնիայի համար, ինչպես նաև կարող է բուժել կանանց անպտղությունը:

Յահյա Ջամեն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների աֆրո-ամերիկացի նախագահ Բարաք Օբամայի և իր կնոջ` հանրապետության առաջին տիկին Միշել Օբամայի հետ

Պատմական հայացքներ և կրոնադավանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի հուլիսի 26-ին Յահյա Ջամեն թերթերից մեկում նշել է, որ Գամբիան կարևոր դեր ունի ավիացիոն արդյունաբերության մեջ և օրինակ բերել առաջին ատլանտյան թռիչքը:

Միևնույն ժամանակ Ջամեն նշել է, որ Գամբիան եղել է Աֆրիկայի տարածքով ամենամեծ և ամենահին պետություններից մեկը:

Նա հավելել է, որ իր երկրի անհաջողությունների պատճառը եղել է Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը, որը Գամբիայի տարածքները վաճառել է Ֆրանսիային:

Ինչպես Գամբիայի բնակչության 90 %-ը, Յահյա Ջամեն ևս դավանում է իսլամ: 2010 թվականի հուլիսին տված իր հարցազրույցում նա ընդգծել է, որ այն մարդիկ ովքեր չեն հավատում Աստծոն, չեն կարող շնորհակալ լինել մարդկությանը և նրանց ավելի ցածր են քան խոզերը:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յահյա Աբդու-Ազիզ Ջամուս Ջունկունգ Ջամե
անգլ.՝ Yahya Jammeh
Yahya Jammeh with Obamas 2014.jpg
Ծնվել է մայիսի 25, 1965({{padleft:1965|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (53 տարեկան)
Ծննդավայր Կանիլայի, Գամբիա
Քաղաքացիություն Գամբիա Գամբիա
Ազգություն գամբիացի
Կրոն իսլամ
Կրթություն Latin American Training Center - Ground Division
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ
զինվորական
Ամուսին Zeineb Jammeh
Զբաղեցրած պաշտոններ Գամբիայի նախագահ և Գամբիայի նախագահ
Քաղաքական կուսակցություն APRC
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ord.Gambia-ribbon.gif, SEN Order of the Lion - Grand Cross BAR.png
Yahya Jammeh Վիքիպահեստում

Յահյա Ջամեն իր առաջին ամուսնությունը ավարտել է ամուսնալուծությամբ: Իր երկրորդ կնոջ` Զեյնաբ Սումա Ջամեի հետ ամուսնացել է 1999 թվականին։

Նրանք ունեցել են երկու երեխաներ։ Երեխաներն են մեկ աղջիկ (Մարիամ Ջամե) և մեկ տղա (Մուհամմեդ Ջամե)[12]: Տղան ծնվել է 2007 թվականին, երբ նրանց առաջնեկը 8 տարեկան էր[13]:

Յահյա Ջամեի երկու երեխաներն էլ ծնվել են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում[14]:

Նրանք ցանկացել են երեխաներին շնորհել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքացիություն, սակայն դա չի ստացվել, քանի որ երեխաների երկու ծնողներն էլ եղել են Գամբիայի քաղաքացիներ։

2010 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Ջամեն հայտարարել է իր ամուսնությունը 21-ամյա (կամ հնարավոր է 18-ամյա) երկրորդ կնոջ հետ՝ Ալիմա Սալլահ անունով։

Նա եղել է Սաուդյան Արաբիայում Գամբիայի դեսպան Օմար Գաբրիլլ Սալլահի դուստրը[15][16]: Սակայն իր երկրորդ կինը չի ստացել «Գամբիայի առաջին տիկին» պատվանունը, քանի որ այդ կարգավիճակը կարող էր կրել միայն իր առաջին կինը։

Իր երկրորդ ամուսնության լուրը ցնցում է Զեյնաբ Սումա Ջամեին և նույնիսկ կազմվում են նրանց ամուսնալուծությամ ծրագիրը։

Սակայն նրանք չեն ամուսնալուծվում և խնդիրը լուծվում է խաղաղ ճանապարհով։

Տիտղոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յայկա Ջամեի պաշտոնական անվանումն է Նորին գերազանցություն շեյխ պրոֆեսոր: Նա համարվում է երկրի միանձնյա ղեկավարը և զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը։

Երկրում կատարել է արմատական փոփոխություններ, որոնցից նշանավորներից է այն, որ իր կառավարման օրոք Գամբիան աշխարհիկ պետությունից դարձավ կրոնական՝ իսլամական հանրապետություն։

Նա ավելացրել է.[17]

Aquote1.png Հաշվի առնելով այն, որ մուսուլմանները երկրի մեծամասնությունն են կազմում Գամբիան դառնում է իսլամական հանրապետություն Aquote2.png


Երկրի նախկին ԱԳ նախարար Սեյդի Սանին մեկնաբանել է նախագահի արարքը.

Aquote1.png Ջամեն կարիք ունի զարգացման գումարների, որոնցից զրկվել է մարդու իրավունքների պաշտպանության սանդղակում ցածր տեղ զբաղեցնելու պատճառով, ուստի և ապավինում է արաբական երկրների օգնությանը՝ օգտագործելով դրանց որպես գումար ստանալու այլընտրանք Aquote2.png

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գամբիայի նախագահ Յահյա Աբդու-Ազիզ Ջամուս Ջունկունգ Ջամեն գրանցել է գինեսի երկու ռեկորդներ։ 2001 թվականին նա դարձավ «ամենաերիտասարդ նախագահը», իսկ 2006 թվականին՝ «Ամենաերիտասարդ պետության ղեկավարը»:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 «Յահյա Ջամե` Գամբիայի երկրորդ նախագահը» (անգլերեն)։ narod.ru 
  2. 2,0 2,1 2,2 Ռոջեր Էսթ, Ռիչարդ Թոմաս, Մարդկային իշխանությունների պրոֆիլներ. աշխարհի կառավարությունների առաջնորդներ, [1], 2003 — 185 էջ, ISBN 185743126X, 9781857431261։
  3. «Ժողովրդա-առաջադիմական կուսակցությունը ընդդեմ դեմկորատական կուսակցության» (անգլերեն)։ Գամբիայի նախագահական ընտրությունների արդյունքներ, 1996, սեպտեմբերի 26 
  4. «Գամբիայում արգելվում է ֆուտբոլային խաղերը» (ռուսերեն)։ NEWSru.com։ 2003 թվական, փետրվարի 5 
  5. Դան Մակդողալ (օգոստոսի 16, 2009)։ «Արևմտյան Աֆրիկայի Գամբիա պետությունում սկսվել է գաղտնի ահաբեկչական գործողություններ» (անգլերեն)։ The Sunday Times 
  6. «Գամբիայում մոտ 10 մարդիկ դարձել են համաճարակի զոհ» (ռուսերեն)։ NEWSru.com։ 2009, մարտի 19 
  7. «Գամբիա. վտանգավոր է դարձել «վհուկներ որսող» խմբավորումը» (անգլերեն)։ Միջազգային ամնիստիա (համաներում)։ 2009, մարտի 18 
  8. «Գամբիայում տեղի ունեցածի մասին, 2009 թվական» (անգլերեն)։ Միջազգային համաներում։ մարտի 18 
  9. «Գամբիայի նախագահը սպառնացել է սպանել Գամբիայում բոլոր մարդու իրավունքների պաշտպաններին» (ռուսերեն)։ «Власть» ամսագիր։ 05.10.2009 
  10. «Միանձնյա կառավարմամբ հանրապետությունից դեպի Միապետություն. Գամբիայի նախագահի նոր ելույթի լուսաբանումը» (ռուսերեն)։ Նորություններ Պենզայից։ 22.01.2013 
  11. Յահյա Ջամեն վերջնագիր է ներկայացրել իր երկրի տարածում ապրող բոլոր համասեռամոլներին, Գամբիայի նորություններ, մայիսի 19, 2008.
  12. Ծնվել է Գամբիայի նախագահ Յահյա Ջամեի անդրանիկ որդին, ԳԱմբիայի նախագահի պաշտոնական կայքէջ, դեկտեմբերի 31, 2007.
  13. Գամբիայի նախագահի երեխաները` Մուհամմեդ և Մարիամ, Գամբիայի նախագահի պաշտոնական կայքից, դեկտեմբերի 31, 2007.
  14. Յահյա Ջամե, Գամբիայի առաջին տիկինը լույս աշխարհ է բերել իր առաջնեկին, Գամբիայի նորություններ, նոյեմբերի 27, 2007.
  15. Գամբիայի նախագահի երկրորդ ամուսնությունը, Ալիմա Սալլահ, հոկտեմբերի 4, 2010.
  16. Գամբիայի նախագահը կնության է առել Սաուդյան Արաբիայում Գամբիայի դեսպանի դստերը, Նորություններ Գամբիայից, հոկտեմբերի 3, 2010.
  17. «Գամբիայի նախագահը իր երկիրը հայտարարել է իսլամական հանրապետություն - ankakh.com»։ ankakh.com։ Վերցված է 2015-12-13