Մեսրոպ Սմբատյանց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեսրոպ Սմբատյանց
Մեսրոպ Սմբատյանց
Կառավարում
Տիտղոս Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդ
Ժամանակամիջոց 1888 թ- 1910 թ.
Եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Անձնական տվյալներ
 
Կրթություն Լիմ և Կտուց անապատների վանական դպրոցներ
Գործունեություն Հոգևոր-մշակութային գործիչ
Մտավորական
Գրող
Անունը ծնվելիս Տեր–Կարապետյան-Սմբատյանց Գրիգոր
Ծնվել է 1833 մարտի 10
Ծննդավայր Փորադաշտ, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն,
Մահացել է Փետրվարի 9, 1911
Մահվան վայր Երուսաղեմ, Օսմանյան Թուրքիա
Թաղված է Երուսաղեմի Հայկական Առաքելական եկեղեցու եպիսկոպոսական հանգստարանում, Երուսաղեմ
Հայր Աբրահամ Սմբատյան
Մայր Ջավահիր
Ձեռնադրում 1856 թ.

Մեսրոպ Աբրահամի Սմբատյանց (Տեր-Կարապետյան-Սմբատյանց Գրիգոր) (1833, մարտի 10, գ․ Փորադաշտ, Նախիջևանի գավառ - 1911, փետրվարի 9, Երուսաղեմ), հայ բանասեր-պատմաբան, եկեղեցական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր իսկ գրառումների համաձայն, Սմբատյանց տոհմը սերում է XVI դարում Վայոց ձորում իշխած Սմբատ իշխանից, որի նստավայրն է եղել Նախիջևանը։ Թուրք-պարսկական պատերազմների պատճառով նրա սերունդները ստիպված են եղել տեղափոխվել տարբեր բնակավայրեր և ի վերջո, 1828 թվականին հաստատվել Նախիջևանում։ Տոհմի ներկայացուցիչներից էր Աբրահամ Տեր-Կարապետյան Սմբատյանցը, ուսյալ հոգևորական, Փորադաշտ գյուղի ավագ քահանան, ով իր կնոջից՝ Ջավահիրից ունեցել է ինը զավակ այդ թվում և Մեսրոպ Սմբատյանցին։ Հայրը՝ Աբրահամը քահանայական սպասավորություն է իրականացրել Նորս գյուղում, որտեղ էլ հենց անցել է Սմբատյանցի մանկությունը[1]:

1833 թվականի մարտի 18-ին մկրտվել է անվանակոչվելով Գրիգոր։ Նախնական կրթությունը ստացել է հոր մոտ (1840-1845 թթ.), ապա Նախիջևանի գավառական ուսումնարանում՝ (1845 -1847 թթ.)։ 1847-1850 թթ. սովորել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում։ 1865 թվականին շրջել է Ատրպատականի հայաբնակ գյուղերը և գրի առել դրանց վիճակը։ 1866 թվականին, դաոնալով Տաթևի վանքի վանահայր, կազմել է պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմություն նահանգին Սիսական» երկի անվանացանկը, վանքում պահվող գրչագրերի ձեռագրացուցակը և վանահայրեր համառոտ գավազանագիրքը։ Նախիջևանի թեմի փոխանորդ եղած ժամանակ (1967) կազմել է այդ գավառի 88 հայաբնակ գյուղերի ցուցակը։ 1868 թվականին կարգվելով Երևանի թեմի փոխանորդ, բարեկարգել տեղի Թեմական դպրոցը։ 1872 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս, 1888 թվականին ստացել արքեպիսկոպոսի աստիճան։ 1870-1887 թթ. եղել է Էջմիածնի սինոդի անդամ։ 1886 թվականին վարել է Գևորգյան ճեմարանի վերատեսչի, 1887-1895 թթ.՝ Շամախիի, Բաքվի և Անդրկասպյան թեմի առաջնորդի, 1895 թ.-ին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության տեղապահի պաշտոնները։ Երնջակի Սուրբ Կարապետ վանքի վանահայր եղած տարիներին (1897-1907 թթ.) գրել է «Նկարագիր Սուրբ Կարապետի վանից Երնջայայ և շրջակայից նորա» (1904) աշխատությունը։

Հայաստանի տարբեր վայրերից (Արմավիր, Ցոլակերտ, Երվանդակերտ, Աբովյան, Փանիկ, Շահրիար և այլն) հավաքել է ուրարտական մի քանի տասնյակ արձանագրություններ, նմանահանել և հրապարակել «Ճռաքաղ», «Համբավաբեր Ռուսիո», «Բազմավեպ», Էջմիածնի «Արարատ» ևն պարբերերկաններում։ Հետագայում Սմբատյանցը ուրարտական արձանագրությունների իր հայտնաբերումներն ամփոփել է «Բևեռաձև արձանագրութիւնք Արարատեան նահանգի, 1862-191)» ժողովածուում (Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարան, ձեռ․ JNT* 4578)։ 1895 թ.-ին այն թարգմանվել և հրատարակվել է ռուսերեն։ Սմբատյանցը ընտրվել է Մոսկվայի կայսերական հնագիտական ընկերության անդամ (1892)*: Արժեքավոր են նաև Սմբատյանցի պատմատեղագրական բնույթի գործերը, որոնք առատ նյութ են պարունակում նրա նկարագրած բնակավայրերի վիճակի պատմության, աշխարհագրության, ազգագրության, եկեղեցիների, վանքերի, մատուռների, արձանագրությունների և ձեռագիր հիշատակարանների վերաբերյալ։ Կազմել է ПОО-ից մինչև իր օրերն ընդգրկող «Ժամանակագրութիուն», որն անտիպ է։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հրավէր Շամախվո ժողովրդով, Բաքու, 1893։
  • Տեղագիր Գեղարքունի ծովագարդ գավառի, Վաղարշապատ, 1895։
  • Նկարագիր Շամախվո թեմի, Տփխիս, 1896։․

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Կենսագրական տվյալներ Մեսրոպ արք. Սմբատյանցի մասին» 1910 թ. ՀԱԱ, ֆոնդ 429, ցուցակ 1, գործ 239
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 455 CC-BY-SA-icon-80x15.png