Ճահուկ գավառ (Սյունիք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ճահուկ (այլ կիրառումներ)

Ճահուկ, գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում, Նախճավան գետի Ճահուկ (այժմ՝ Ջահրի) և Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզ) վտակների ավազաններում։

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գավառի անվան առաջին ստուգաբանողը եղել է ճահուկցի կաթողիկոս Ղազար Ա Ջահկեցին[1], որի մասին Ղևոնդ Ալիշանը գրում է[2].

Aquote1.png Ղազար կաթողիկոս՝ բնիկ երկրին՝ ախորժե ստուգաբանել. «Վասն» պատուականութեան տեղեացն ճահ և ըմբոն, այսինքն գեղեցիկ հարկաւոր և կարի պատշաճ։ Aquote2.png


Անվանահիմքը «ճահ» կամ «ջահ» նշանակում է «ջոկ», «խումբ» կամ «առանձին»[3]: Երևի գավառանունը Նախիջևանից անջատվելու կապակցությամբ է ստացել այդ անունը, որովհետև նրա մեջ մտնող մի շարք գյուղեր առաջներում եղել են Նախիջևան գավառում։ Շահապունիս քաղաքը հայտնի էր հնուց, որի մասին Ստեփանոս Օրբելյանը գրել է[4].

Aquote1.png Երկուտասներորդ՝ Ճահուկ գաւառ, որ և ձորն որ Շահապաւնս կոչի։ Aquote2.png

Պատմիչի եկեղեցական հարկացուցակում նշված է նաև Ճահուկ գյուղ։ Իսկ միաբան Ա. Սեդրակյանը Ճահուկ գավառի բնակիչներին անվանվել է «ջահկեցիներ»: Գավառը մինչև 18-րդ դարը ունեցել է 334 հայկական գյուղ[5]: Ճահուկ գավառ կար նաև Կորճեքում[1]:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից և հարավից՝ Երնջակ և Նախճավան, արևմուտքից՝ Այրարատի Շարուր գավառներին։ Կազմված էր Ճահուկ և Շահապոնք վիճակներից՝ համանուն կենտրոններով։ Մակերևույթը լեռնադաշտային է, զգալիորեն անտառավետ, կլիման՝ ցամաքային, հողը՝ բերրի։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արշակունիների ժամանակ (I-Vդդ.) Ճահուկը եղել է Շահապունիք իշխանական տան ժառանգական տիրույթը։ VIդ. Ճահուկը հիշատակվում է որպես բյուզանդական և պարսկական նվաճողների դեմ պայքարող հայկական ուժերի զորաճամբար։ X դ. Ճահուկը մտնում էր Սյունյաց գահերից իշխան Սմբատի տիրույթների մեջ։ Սյունյաց իշխանության քաղաքական դերի նվազումից հետո, XIIդ., Ճակուկը անցնում է Համտունյաց իշխանությանը։ Համտունյաց տոհմի սպառումից հետո Ճահուկը անցնում է Օրբելյան իշխան Ելիկումին, այնուհետև՝ Պռոշյաններին։ Ճահուկ ավանի Ս. Աստվածածին վանքը XIV-XVIII դդ. եղել է ունիթոռների միաբանության կենտրոն։ XVI-XVIIIդդ. Ճահուկը Նախիջևանի խանության կազմում էր և կոչվում էր Ջահրի։ XIXդ. 2-րդ կեսից Ճահուկը մտնում էր Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառի մեջ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Կաղապար:Գիրք։Ումառյան։Սյունիքի դիցարանը
  2. Ղևոնդ Ալիշան // Սիսական, էջ 479
  3. Հյաչյան Աճառյան // Հայերենի արմատական բառարան, հ. 5, էջ 574
  4. Ստեփանոս Օրբելյան // Պատմ. նահ. Սիս., էջ 13
  5. Սեդրակյանց Ա. // Հնութիւնք հայրենեաց ի գաւառին Երնջակու, Վաղարշապատ, 1872, էջ 37-38