Խեմնից

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Խեմնից
գերմ.՝ Chemnitz
Դրոշ Զինանշան
Flag of Chemnitz.svg Coat of arms of Chemnitz.svg

Chemnitz Innenstadt 2008.jpg
ԵրկիրԳերմանիա Գերմանիա
Ներքին բաժանումԱդելսբերգ, Ալտխեմնից, Ալտենդորֆ, Բերնսդորֆ, Բորնա Հայներսդորֆ, Էբերսդորֆ, Այնսիդել, Էուբա, Ֆյուրթ, Գաբլենց, Գլյոսա-Դրայսդորֆ, Գրյունա, Հարթաու, Հելբերսդորֆ, Հիլբերսդորֆ, Հութոլց, Կապելենբերգ, Կապպել, Խեմնից-Կասբերգ, Կլաֆենբախ, Կլյայնոբերսդորֆ-Ալտենհայն, Լութերֆիրտել, Մարկերսդորֆ, Միտելբախ, Մորգենլայտե, Ռաբենստայն, Ռայխենբրանդ, Ռայխենհայն, Ռյորսդորֆ, Ռոտլուֆ, Խեմնից-Շլոսխեմնից, Շյոնաու, Զիգմար, Զոնենբերգ, Շտելցենդորֆ, Վիտգենսդորֆ, Յորկգեբայտ և Ցենտրում
Առաջին հիշատակում1143
Մակերես221,05 կմ²
ԲԾՄ298±1 մետր, 302 մետր
Բնակչություն245 403 մարդ (ապրիլի 30, 2020)[1]
Հեռախոսային կոդ037209, 0371, 037200, 03722 և 03726
Փոստային ինդեքսներ09001–09247
Ավտոմոբիլային կոդC
Պաշտոնական կայքchemnitz.de
##Խեմնից (Գերմանիա)
Red pog.png

Խեմնից,[2][3] Քեմնից (գերմ.՝ Chemnitz Լսել [ˈkɛmnɪʦ] Քեմնից), քաղաք Գերմանիայում, Սաքսոնիա երկրամասում։ Քեմնից վարչական շրջանի կենտրոնն է։

Անվան ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քեմնիցը անվանակոչվել է մոտակա Քեմնից գետի անվամբ։ Ինքը՝ chemnitz բառը, առաջացել է լաուզիցյան լեզվից և նշանակում «քարքարոտ գետակ»։ Չեխերենում քաղաքը անվանվում է Saská Kamenice, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «Սաքսոնյան Կամենեց»։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

XII դարում կայսր Լոթար II–ը հիմնադրեց քաղաքը Քեմնիցի գետաբերանին։ Հետագայում գետի անունը անցավ քաղաքին (վերին լաուզիցյան լեզվով անվանվում է Kamjenica

Մինչև 1308 թվականը Քեմնիցը կայսերական քաղաք էր։ Միջնադարում քաղաքը տնտեսական կենտրոն էր՝ XIV դարում ստացած արտոնությունների շնորհիվ։

1531 թվականից Քեմնիցում է ապրել հայտնի գերմանացի գիտնական, միներալոգայի հիմնադիր Գեորգի Ագրիկոլան։ 1546 թվականին կուրֆյուրստ Մորիցը Ագրիկոլային դարձրեց Քեմնիցի բուրգոմիստր, արդյունքում՝ վերջինս վերընտրվեց 1547, 1551 և 1553 թվականներին։ Դա բավականին անսովոր էր, քանզի Ագրիկոլան կաթոլիկ էր, մինչդեռ Սաքսոնիայի բնակչության մեծ մասը բողոքական էին։ Մահացավ Ագրիկոլան 1555 թվականի նոյեմբերի 21–ին Քեմնիցում։ Քաղաքի բնակիչները հրաժարվեցին կաթոլիկի թաղումից, այդ իսկ պատճառով նրան տեղափոխեցին Ցայց, որ գտնվում էր Քեմնիցից 50 կիլոմետր հեռավորության վրա։

XVIII դարի վերջին Քեմնիցը դարձավ Գերմանիայի արդյունաբերական խոշոր կենտրոններից մեկը։ Բնակչության թիվն աճեց, իսկ քաղաքը ստացավ «Սաքսոնյան Մանչեսթեր» անունը։

Քեմնիցի բնակչության ամենամեծ թիվն արձանագրվեց 1930 թվականին և հասավ 360000–ի։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին քաղաքը ենթարկվեց բրիտանա–ամերիկյան ավիացիայի ռմբակոծություններին։ 1945 թվականի ապրիլի 5–ի ռմբակոծությունները լրջորեն ավերեցին քաղաքը։

1953 թվականի մայիսի 10–ին ԳԴՀ–ի կառավարության որոշմամբ քաղաքը վերանվանվեց Կառլ Մարքս Շտադտ (գերմ.՝ Karl-Marx-Stadt) Կառլ Մարքսի պատվին։ 1990 թվականի ապրիլի 23–ին բնակչության 76 %-ը քվեարկեց նրա համար, որպեսզի քաղաքը վերադարձնի իր նախկին անունը։

Գերմանիայի վերամիավորումից և խոշոր ընկերությունների փակվելուց հետո Քեմնիցից հեռացավ աշխատունակ բնակչության մեծ մասը։ Արդյունքում՝ բնակչությունը կրճատվեց մոտ 20 %–ով։ Ներկայումս բնակչության թվի կրճատումը շարունակվում է, սակայն ավելի դանդաղ ընթացքով։

1990-ական թվականների կեսերին սկսվեց քաղաքի կենտրոնի վերակառուցումը։

Քեմնիցի հին ռատուշան և նորերը

2007 թվականից սկսած՝ քաղաքի պաշտոնական կարգախոսն է․ «Քեմնից․ արդիականության քաղաք» (Stadt der Moderne)։

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում գործում էր Հարթմանի մեքենաշինական գործարանը (Sächsische Maschinenfabrik), որը թողարկում էր շոգեքարշների տարբեր տեսակներ, մասնավորապես՝ XII H2։ Գործում էր նաև VEB Barkas-Werke գործարանը, որը թողարկում էր միկրոավտոբուսներ և Barkas|Barkas B1000 մոդելի վագոններ, ինչպես նաև բեռնատարներ։

Այժմ քաղաքում կան մի քանի գործարաններ, որոնք զբաղվում են մետաղամշակմամբ, ավտոմատացման համակարգերի արտադրությամբ և այլն։ Դրանից ամենամեծը Volkswagen–ի դետալների պատրաստման գործարանն է, որտեղ 2013 թվականին աշխատում էր ավելի քան 1500 մարդ։

Կրթություն և գիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Քեմնիցի տեխնիկական համալսարան,
  • Ֆրաունհոֆերի մետաղամշակման հաստոցների մշակման և պատրաստման ինստիտուտ։

Քաղաքի հետ կապված անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակիչներ
  • Ստեֆան Հեյմ
  • Սիլկե Օտտո
  • Ֆրայ Օտտո
  • Յուտա Մյուլլեր
  • Բերնդ Ռոզենմայեր
  • Յոհանես Ֆրիսներ
  • Alva Noto
  • Միխայիլ Բալլաք
  • Ֆրանկ Ռոսթ
Պատվավոր քաղաքացիները
  • Օտտո ֆոն Բիսմարկ
  • Կառլ Շմիդտ–Ռուդոլֆ
  • Վալերի Ֆյոդորովիչ Բիկովսկի
  • Նիկոլայ Պետրովիչ Կամենին
  • Զիգմունդ Իեն
  • Յուտա Մյուլլեր
  • Կատարինա Վիտ
  • Ստեֆան Հեյմ
  • Զիգմունդ Ռոտշտայն

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդային ժամանակաշրջանում Իրկուտսկ քաղաքը և Կառլ Մարքս Շտադտը քույր քաղաքներ էին։ Իրկուտսկում կար մի պողոտա, որ մինչև 1999 թվականը կոչվում էր Կառլ Մարքս Շտադտ։ Քեմնիցում կա նաև Иркутская улица (Irkutsker Strasse)[4] Վոլգորոդյան հովիտ (Wolgograder Allee)։

Ներկայումս Քեմնիցի քույր քաղաքներն են[5]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Bevölkerung des Freistaates Sachsen jeweils am Monatsende ausgewählter Berichtsmonate nach GemeindenStatistical Office of the Federal State of Saxony.
  2. Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան։ 1989։ էջ 223 
  3. ՀՍՀ գլխավոր խմբագրություն, Վիկտոր Համբարձումյան (1975)։ Հայկական սովետական հանրագիտարան 5։ Երևան: Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջ 325 
  4. статья в газете Пятница от 07.09.2007-Иркутск и Карл-Маркс-Штадт — бывшие побратимы
  5. «Partnerstädte» (գերմաներեն)։ Stadt Chemnitz։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-03-ին։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 9–ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]