Ժակ Դերիդա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ժակ Դերիդա
Jacques Derrida
Derrida-by-Pablo-Secca.jpg
Ծնվել է հուլիսի 15, 1930({{padleft:1930|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})[1][2][3] Ալժիր
Մահացել է հոկտեմբերի 9, 2004({{padleft:2004|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1] (74 տարեկանում) Փարիզ[4]
բնական պատճառով
Քաղաքացիություն Flag of France.svg Ֆրանսիա
Ուղղություն պոստստրուկտուրալիզմ և deconstruction
Մասնագիտություն փիլիսոփա, գրական քննադատ, համալսարանի պրոֆեսոր և գրող
Հաստատություն(ներ) Հասարակական գիտությունների բարձրագույն դպրոց և Եվրոպական բարձրագույն դպրոց
Անդամակցություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Բարձրագույն նորմալ դպրոց, Հարվարդի համալսարան և agrégation de philosophie
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[5]
Ազդվել է Մարթին Հայտըկէր, Պլատոն, Ջեյմս Ջոյս, Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ֆերդինանդ դը Սոսյուր, Էմանուել Լևինաս, Զիգմունդ Ֆրոյդ, Էդմունդ Հուսերլ, Ժան Ժակ Ռուսո, Կարլ Մարքս և Claude Lévi-Strauss
Պարգևներ Թեոդոր Ադորնոյի պարգև
Աշակերտներ Պոլ Բ. Պրեսյադո
Jacques Derrida Վիքիպահեստում

Ժակ Դերիդա, (1930-2004), ‎‎ֆրանսիացի իմաստասեր, գրականագետ և մշակութաբան։ Ծնվել է 1930 թ. հուլիսի 15-ին, Ալժիրից ոչ հեռու՝ Էլ-Բիարում, սեֆարդի հրեական ընտանիքում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկզբնապես հափշտակված էր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ դառնալու մտադրությամբ։ Հետո Ռուսսոյի, Ժիդի, Նիցշեի, Վալերիի, Քամյուի ստեղծագործությունների ազդեցությամբ որոշում է դառնալ գրականության ուսուցիչ։ Սակայն Կյերկեգորի և Հայդեգերի ստեղծագործությունների ընթերցման շնորհիվ, ի վերջո, վճիռ է կայացնում հօգուտ իմաստասիրության։

Ֆրանսիայում զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո սովորելու է անցնում Փարիզի Լյուդովիկոս Մեծի անվան լիցեյում, որտեղից էլ կրկին վերադառնում է Բարձրագույն մանկավարժական դպրոց (ինստիտուտ)` իմաստասիրության մասնագիտացմամբ (1952 թ), միևնույն ժամանակ դասավանդելով Լը Մանսում։ Այս ժամանակ է ծանոթանում Լ. Ալտյուսերի, Մ. Ֆուկոյի, Պ. Բուրդյոյի և այլոց հետ։

1956-57 թթ. ուսանում է Հարվարդի համալսարանում։

1957 թ. Բոստոնում ամուսնանում է Մարգրեթ Օկուտյուրյեի հետ։

Իսկ արդեն 1960-1964 թթ. դասավանդում է Սորբոնում` Ս. Բաշլարի, Պ. Ռիկյորի, Ժ. Կանգիյեմի, Ժ. Վալի ասպիրանտի կարգավիճակով։ Այս ժամանակ էլ առաջին հոդվածները «Քննադատություն» և «Տել Քել» հանդեսներում։ Իր առաջին իմաստասիրական հոդվածը մեծ մասամբ ֆենոմենոլոգիական բնույթի էր՝ նվիրված Հուսեռլի «Հաղագս երկրաչափության ծագմանը» (այն Դերիդայի թարգմանությամբ լույս տեսավ 1962 թ.)։

Շուտով դառնում է «Տել Քել» հանդեսի կարկառուն դեմքերից մեկը։

1965-1984 թթ Դերիդան արդեն Փարիզի Բարձրագույն մանկավարժական դպրոցի իմաստասիրության պրոֆեսոր էր։

1966 թ. մասնակցում է Բալթիմորում կազմակերպված համաժողովին, որին մասնակցելու հրավերք ստացել էր Ռընե Ժիրարի կողմից (այն կազմակերպված էր Ջոն Հոփկինսի համալսարանի կողմից), որից հետո և ԱՄՆ-ում սկսում են ֆրանսիական մտավորականների հանդեպ հետաքրքրություն ցուցաբերել։ Այստեղ ծանոթանում է Պոլ դը Մանի և Ժակ Լականի հետ։

Իսկ արդեն 1967 թ. գրեթե միաժամանակ լույս են տեսնում նրա «Ձայն և Ֆենոմեն», «Հաղագս Քերաբանության», «Գրություն և այլություն» գրքերը, որոնք աչքի են ընկնում տեքստի ընթերցման ապակառուցողական մոտեցմամբ (այս ժամանակներից սկսյալ նրա իմաստասիրության ազդեցությունը հաստատունորեն ծավալվում է ինչպես Ֆրանսիայում, այնպես և արտերկրում։ Դասախոսություններ կարդալու բազում հրավերքներ է ստանում Եվրոպական և այլ երկրների կողմից, անդամակցում բազում ակադեմիաների)։ Առաջին գրքում առաջադրված էր Հուսեռլի ֆենոմենոլոգիայի մեջ նշանի հիմնախնդիրը՝ բացելով նրա հիմնարար հարացույցների նախադրյալները։ Երկրորդում՝ նշանի վերաբերյալ իր սեփական մոտեցումն էր զարգացվում, որը մեկնարկվում էր գրությունից։ Իսկ երրորդում՝ այսպես ասած՝ այդ ամենի, նախևառաջ՝ ժամանակի ֆրանսիական մտքի հավասարակշռումն էր։

1972 թ խզում է հարաբերությունները Ֆ. Սելլերսի և «Տել Քելի»-ի խմբակի հետ։ Լույս են տեսնում ևս երեք աշխատություններ՝ «Սփռում», «Լուսանցքներ հաղագս իմաստասիրության» և «Կեցվածքներ» ժողովածուները, որոնք շարունակում են դերիդայական ազդեցության ամրագրման գործընթացը։

1974 թ հիմնում է Ֆրանսիայում իմաստասիրական կրթության հետազոտական խմբակը։

1975 թ, երկար տարիներ աշխատելով Ջոն Հոփկինսի համալսարանում, սկսում է դասավանդել Յելի համալսարանում, ուր այդժամ աշխատում էին Պոլ դը Մանը և Հիլլիս Միլլերը (հետագայում «Յելյան դպրոց» անվանումն ստացած ուղղության հիմնադիրները)։

1979 թ առաջին անգամ մամուլում երևում են Ժ. Դերիդայի լուսանկարները (մինչ այդ նա ստիպված էր հաճախ մեկնաբանել, թե ինչու է ամեն ինչ անում, որ մամուլում իր լուսանկարը չհայտնվի)։

1980 թ պաշտպանում է դոկտորական դիսերտացիան, իսկ 1981 թ դառնում Յան Հուսի Ասոցիացիայի վիցե-պրեզիդենտ։ 1983 թ հիմնվում է Իմաստասիրության միջազգային քոլեջը, որի առաջին դիրեկտորն է ընտրվում Ժակ Դերիդան։ 2003 թ Դերիդայի մոտ հայտնաբերվում է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ, որը պատճառ է դառնում նրա ճամփորդությունների և հարցազրույցների դադարեցմանը։ Մահանում է 2004 թ հոկտեմբերի 8-ին, Փարիզում։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնարար աշխատություններից են՝ «Ձայն և Ֆենոմեն», «Քերաբանության մասին», «Գրություն և այլություն» (1967), «Լուսանցքներ իմաստասիրության համար», «Սփռում», «Կեցվածքներ» (1972), «Հուղարկավորված ձայն» (1974), «Խթաններ», «Նիցշեի ոճը» (1978), «Փոստային բացիկ», «Սոկրատեսից մինչ Ֆրոյդ և հետո» (1980), «Փսիքեա. ուրիշի հայտնագործումը» (1987), «Մարքսի տեսիլները» (1993), «Օրենքի ուժը», (1994), «Կենսավայր։ Մորիս Բլանշո» (1998) և այլն։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժակ Դերիդան նկարահանվել է երկու ֆիլմում՝

Երկու ֆիլմ նվիրված են նրան՝

  • D'ailleurs Derrida de Safaa Fathy, en 2000
  • Derrida de Kirby Dick et Amy Ziering Kofman[6], en 2002

Մի ֆիլմ ներշնչված է նրա փիլիսոփայությամբ՝

  • Harry dans tous ses états (titre original Deconstructing Harry) de Woody Allen.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118677888 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 26-ին 2014:
  2. Internet Movie Database Ստուգված է հոկտեմբերի 13-ին 2015:
  3. data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. Record #118677888 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 31-ին 2014:
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11899710z Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  6. Site internet du film Derrida