Էդմունդ Հուսերլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Էդմունդ Հուսերլ
Edmund Husserl
Edmund Husserl 1900.jpg
Ծնվել է ապրիլի 8, 1859(1859-04-08)[1][2][3][4][5][6] Պրոստեյով, Պրոստեյովի շրջան, Olomouc Region, Չեխիա
Մահացել է ապրիլի 27, 1938(1938-04-27)[2][3][5] (79 տարեկանում) Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու, Բադեն-Վյուրթեմբերգ[7]
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Flag of Austria.svg Ավստրիա
Դավանանք քրիստոնեա և լյութերականություն
Ուղղություն Արևմտյան փիլիսոփայություն
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս, փիլիսոփա և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Ֆրայբուրգի համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան և Հալլե-Վիտենբերգի համալսարան
Գործունեության ոլորտ փիլիսոփայություն, ֆենոմենոլոգիա և Իմացաբանություն
Անդամակցություն Հայդելբերգի գիտությունների ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատեր Վիեննայի համալսարան և Լայպցիգի համալսարան
Գիտական աստիճան փիլիսոփայության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[1]
Գիտական ղեկավար Լեո Կյոնիգսբերգեր և Կառլ Շտումպֆ
Ազդվել է Բերնարդ Բոլցանո, Կառլ Շտումպֆ, Ռենե Դեկարտ, Ֆրանց Բրենտանո, Գոտլոբ Ֆրեգե և Իմանուիլ Կանտ
Ուսուցիչ Ֆրանց Բրենտանո, Կառլ Շտումպֆ, Կառլ Վայերշտրաս, Վիլհելմ Վունդտ և Լեոպոլդ Կրոնեկեր
Աշակերտներ Կառլոս Աստրադա, Մարտին Հայդեգեր, Eugen Fink և Edith Stein
Կայք husserl.net
Edmund Husserl Վիքիպահեստում

Էդմունդ Հուսերլ (գերմ.՝ Edmund Husserl, 1859 թ. ապրիլի 8, Պրոսնից, Մորավիա (Ավստրո-Հունգարիա), 1938 թ. ապրիլի 26, Ֆրայբուրգ, Գերմանիա), գերմանացի փիլիսոփա (ծագումով հրեա), ֆենոմենոլոգիայի փիլիսոփայական ուղղության հիմնադիր։ Իր դասախոսական գործունեության և բազմաթիվ աշխատությունների շնորհիվ նշանակալից ազդեցություն է գործել գերմանական և արևմտյան փիլիսոփայության և, մասնավորապես, էքզիստենցիալիզմի առաջացման և զարգացման վրա։

Ֆ. Բրենտանոյի և Կ. Շտումպֆի աշակերտը, կրել է նաև Բ. Բոչցանոյի, նեոկանտականության ազդեցությունը։ Հուսեռլը հանդես է եկել տրամաբանության մեջ պսիխոլոգիզմի քննադատությամբ, նրա տեսական ծրագիրն էր՝ փիլիսոփայությունը դարձնել խստիվ գիտություն («Տրամաբանական հետազոտություններ»), գիտություն գիտակցության ֆենոմենների մասին՝ ֆենոմենոլոգիա։ Ֆենոմենոլոգիան Հուսերլը համարում է գիտություն մաքուր գիտակցության (ինտենցիոնալ ակտերի) մասին։ Փիլիսոփայության հիմնական հարցի լուծման մեջ հավակնելով չեզոքության՝ Հուսերլն առաջարկել է ֆենոմենոլոգիայից բացառել «կեցության մասին դրույթը»։ Վերացական գաղափարներին համապատասխանող առարկաները, մասնավորապես մատերիական օբյեկտները, համարել է այնպիսի էություններ, որոնք օժտված չեն առանձին կոնկրետ առարկաների նման գոյությամբ, բայց ունեն մարդկային ճանաչողությունից անկախ նշանակություն՝ օբյեկտիվ են։ Այսպիսով, սուբյեկտիվիստական մոտիվները Հուսերլը համակցել է օբյեկտիվ-իդեալիստականի հետ։ Իր վերջին աշխատություններից մեկում («Եվրոպական գիտությունների ճգնաժամը և տրանսցենդենտալ ֆենոմենոլոգիան») Հուսերլն իր ժամանակի Եվրոպայի հոգևոր իրավիճակը դիտում է որպես ճգնաժամային՝ այն կապելով եվրոպական մշակույթին հատուկ սցիենտիզմի և, ընդհանրապես, նատուրալիստական-պոզիտիվիստական մտածելակերպի հետ։ Հուսերլն ազդել է արդի բուրժուական փիլիսոփայության վրա։ Ֆենոմենոլոգիան Էկզիստենցիալիզմի սկզբնաղբյուրներից մեկն է։ Հուսերլի փիլիսոփայությունը բուրժուական փիլիսոփայության մտքի ճգնաժամի արտահայտությունն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  3. 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
  4. SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. Indiana Philosophy Ontology Project
  7. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118555006 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 682 CC-BY-SA-icon-80x15.png