Էդմունդ Հուսերլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Էդմունդ Հուսերլ
Edmund Husserl
Edmund Husserl 1900.jpg
Ծնվել է ապրիլի 8, 1859({{padleft:1859|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1] Պրոստեյով
Մահացել է ապրիլի 26, 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (79 տարեկանում) կամ ապրիլի 27, 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[1] (79 տարեկանում) Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու[1]
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Flag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս և փիլիսոփա
Հաստատություն(ներ) Ֆրայբուրգի համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան և Հալլե-Վիտենբերգի համալսարան
Ալմա մատեր Վիեննայի համալսարան
Ազդվել է Ֆրանց Բրենտանո
Ազդել է Մարթին Հայտըկէր
Կայք husserl.net
Edmund Husserl Վիքիպահեստում

Էդմունդ Հուսերլ (գերմ.՝ Edmund Husserl, 1859թ. ապրիլի 8 , Պրոսնից, Մորավիա (Ավստրո-Հունգարիա), 1938 թ. ապրիլի 26, Ֆրայբուրգ, Գերմանիա), գերմանացի փիլիսոփա (ծագումով հրեա), ֆենոմենոլոգիայի փիլիսոփայական ուղղության հիմնադիր։ Իր դասախոսական գործունեության և բազմաթիվ աշխատությունների շնորհիվ նշանակալից ազդեցություն է գործել գերմանական և արևմտյան փիլիսոփայության և, մասնավորապես, էքզիստենցիալիզմի առաջացման և զարգացման վրա։

Ֆ. Բրենտանոյի և Կ. Շտումպֆի աշակերտը, կրել է նաև Բ. Բոչցանոյի, նեոկանտականության ազդեցությունը։ Հուսեռլը հանդես է եկել տրամաբանության մեջ պսիխոլոգիզմի քննադատությամբ, նրա տեսական ծրագիրն էր՝ փիլիսոփայությունը դարձնել խստիվ գիտություն («Տրամաբանական հետազոտություններ»), գիտություն գիտակցության ֆենոմենների մասին՝ ֆենոմենոլոգիա։ Ֆենոմենոլոգիան Հուսեռլը համարում է գիտություն մաքուր գիտակցության (ինտենցիոնալ ակտերի) մասին։ Փիլիսոփայության հիմնական հարցի լուծման մեջ հավակնելով չեզոքության՝ Հուսեռլն առաջարկել է ֆենոմենոլոգիայից բացագել «կեցության մասին դրույթը»։ Վերացական գաղափարներին համապատասխանող առարկաները, մաս նավորապես մատերիական օբյեկտները, համարել է այնպիսի էություններ, որոնք օժտված չեն առանձին կոնկրետ առարկաների նման գոյությամբ, բայց ունեն մարդկային ճանաչողությունից անկախ նշանակություն՝ օբյեկտիվ են։ Այսպիսով, սուբյեկտիվիստական մոտիվները Հուսեռլը համակցել է օբյեկտիվ-իդեալիստականի հետ։ Իր վերջին աշխատություններից մեկում («Եվրոպական գիտությունների ճգնաժամը և տրանսցենդենտալ ֆենոմենոլոգիան») Հուսեռլն իր ժամանակի Եվրոպայի հոգևոր իրավիճակը դիտում է որպես ճգնաժամային՝ այն կապելով եվրոպական մշակույթին հատուկ սցիենտիզմի և, ընդհանրապես, նատուրալիստական-պոզիտիվիստական մտածելակերպի հետ։ Հուսեռլն ազդել է արդի բուրժուական փիլիսոփայության վրա։ Ֆենոմենոլոգիան Էկզիստենցիալիզմի սկզբնաղբյուրներից մեկն է։ Հուսեռլի փիլիսոփայությունը բուրժուական փիլիսոփայության մտքի ճգնաժամի արտահայտությունն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #118555006 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png