Թիոէսթերներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թիոէսթերների կառուցվածքը

Թիոէսթերներ, օրգանական միացություններ, որոնք պարունակում են C-S-CO-C և հանդիսանում են թիոլների և կարբոնաթթուների էսթերներ։ Թիոէսթերները կարևոր դեր են խաղում կենսաքիմիական ռեակցիաներում։ Այս դասի ամենահայտնի ներկայացուցիչն է ացետիլ-CoA-ն։

Ստացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիոէսթերների ստացման եղանակաները բազմազան են[1], բայց ամենահայտնի ստացման եղանակը թիոլների և կարբոնաթթուների կոնդենսացիան է[2] (օրինակ՝ N,N'-դիցիկլոհեքսիլկարբոդիիմիդ)։

RSH + R’CO2H → RSC(O)R' + H2O

Կարբոնաթթուների անհիդրիդները և որոշ լակտոններ հիմնային միջավայրում փոխազդում են թիոլների հետ նույն կերպով։

Թիոէսթերները ստացվում են սպիրտներից և թիոկարբոնաթթուներից Միցունոբի ռեակցիայով (օրինակ՝ թիոացետատներ թիոքացախաթթվից[3]

Թիոէսթերներ հնարավոր է ստանալ նաև թիոլների ներկայության պայմաններում ալկենների և ալկինների կարբոնիլացումից[4]։

Քիմիական հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիոէսթերների կարբոնիլային խումբը ռեակցունակ է։ Թիոէսթերները ռեակցվում են ամինների հետ առաջացնելով ամիդներ։

Թիոէսթերներով ամինների ացիլացում

Թիոէսթերների համար յուրօրինակ ռեակցիա է հանդիսանում Ֆուկույամայի ռեակցիան։

Ֆուկույամայի ռեակցիա

α-դիրքի ջրածնի ատոմը ցուցաբերում են մեծ թթվայնություն և դա ապացուցված է թիոլների ալդոլային կոնդեսացիայով։

Կենսաքիմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիոէսթերները հանդիսանում են միջանկյալ նյութեր բազմաթիվ կենսաքիմիական փոխարկումներում (ճարպաթթուների և մեվալոնատի՝ ստերեոիդների ստացման սինթետիկ ռեակտիվի, առաջացման և քայքայման ռեակցիաներում)։ Լիգնինների կենսասինթեզը ընթանում է թիոէսթերի՝ սրճաթթվի առաջացմամբ[5]։ Թիոէսթերների այլ օրինակներ են հանդիսանում մալոնիլ-CoA-ն, ացետոացետիլ-CoA-ն, պրոպիոնիլ-CoA-ն և ցիանամոիլ-CoA-ն։ Ացետոգենեզը ընթանում է ացետիլ-CoA-ի առաջացմամբ։ Կենդանի օրգանիզմներում թիոէսթերներ առաջանում են էսթերացման ռեակցիաների հետևանքով, ընդ որում, ԱԵՖ-ը խաղում է դեհիդրատացնող նյութի դեր։

Ենթադրվում է, որ թիոէսթերների ծծմբի ատոմի օքսիդացումը հանդիսանում է թրոմբոցիտների ագրեգացիայի ինհիբիտորների դասի մակածիչ[6][7]։

Թիոնային էսթերներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիոնային էսթերներ ( թիոկարբոնաթթուների О-էսթերներ), թիոէսթերների իզոմերներ։ Թիոնային էսթերներում ծծմբի ատոմը տեղակալում է էսթերային խմբի թթվածնի կարբոնիլային ատոմը, օրինակ՝ C6H5C(S)OCH3 (մեթիլթիոբենզոատ)։ Այս միացությունները հիմնականում ստանում են թիոացիլքլորիդների և սպիրտների միջև ռեակցիայից։ Նրանք կարող են ստացվել նաև էսթերների՝ Լոուսոնի ռեագենտով մշակումից[8]։

Thionoester-from-thioacyl-chloride-2D-skeletal.png

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Fujiwara, S.; Kambe, N. (2005)։ «Thio-, Seleno-, and Telluro-Carboxylic Acid Esters»։ Topics in Current Chemistry 251։ Berlin / Heidelberg: Springer։ էջեր 87–140։ ISBN 978-3-540-23012-0։ doi:10.1007/b101007 
  2. «Synthesis of thioesters»։ Organic Chemistry Portal։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-10-29-ին 
  3. Volante, R. (1981)։ «A new, highly efficient method for the conversion of alcohols to thiolesters and thiols»։ Tetrahedron Letters 22 (33): 3119–3122։ doi:10.1016/S0040-4039(01)81842-6 
  4. Bertleff, W.; Roeper, M.; Sava, X. (2005)։ «Carbonylation»։ Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry։ Weinheim: Wiley-VCH։ doi:10.1002/14356007.a05_217.pub2 
  5. Lehninger, A. L.; Nelson, D. L.; Cox, M. M. (2000)։ Principles of Biochemistry (3rd ed.)։ New York: Worth Publishing։ ISBN 1-57259-153-6 
  6. Mansuy, D.; Dansette, P. M. (2011)։ «Sulfenic acids as reactive intermediates in xenobiotic metabolism»։ Archives of Biochemistry and Biophysics 507 (1): 174–185։ doi:10.1016/j.abb.2010.09.015 
  7. Dansette, P. M.; Rosi, J.; Debernardi, J.; Bertho, G.; Mansuy, D. (2012)։ «Metabolic Activation of Prasugrel: Nature of the Two Competitive Pathways Resulting in the Opening of Its Thiophene Ring»։ Chemical Research in Toxicology 25 (5): 1058–1065։ doi:10.1021/tx3000279 
  8. Cremlyn, R. J. (1996)։ An Introduction to Organosulfur Chemistry։ Chichester: John Wiley and Sons։ ISBN 0-471-95512-4