Աֆյոնքարահիսարի մարզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Աֆյոնքարահիսարի մարզ
թուրք.՝ Afyonkarahisar ili
Burgberg Afyonkarahisar 02.jpg
ԵրկիրԹուրքիա Թուրքիա
Մասն էՄանիսայի ենթաշրջան
Կարգավիճակմարզ
Մտնում էԵգեյան տարածաշրջան
Ներառում է18 շրջան
ՎարչկենտրոնԱֆյոնքարահիսար
Հիմնական լեզութուրքերեն
Բնակչություն (2018)725,568
Ազգային կազմթուրքեր
Կրոնական կազմսուննի իսլամ
Տարածք14,230
Afyonkarahisar in Turkey.svg
Afyonkarahisar location districts.png
Ժամային գոտի+03:00
ISO 3166-2 կոդTR-03
Հեռախոսային կոդ+90 272
Փոստային ինդեքսներ03000–03999
Ավտոմոբիլային կոդ03
Կոորդինատներ: 38° հս․ լ. 30° ավ. ե. / 38° հս․. լ. 30° ավ. ե. / 38; 30
afyonkarahisar.gov.tr

Աֆյոնքարահիսարի մարզ (թուրք.՝ Afyonkarahisar ili), վարչական միավոր Թուրքիայի արևմուտքում՝ Եգեյան տարածաշրջանում:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աֆյոնքարահիսարի մարզը գտնվում է Փոքր Ասիայի արևմուտքում, բոլոր կողմերից սահմանակցում է հետևյալ մարզերով. Քյութահյա (հյուսիս-արևմուտք), Ուշաք (արևմուտք), Դենիզլի (հարավ-արևմուտք), Բորդուր (հարավ), Ըսփարթա (հարավ-արևելք), Քոնյա (արևելք), Էսքեշեհիր (հյուսիս):

Տարածքում գտնվում են Մեծ Մենդերես (Եգեյան ծովի ավազան) և Սաքարյա (Սև ծովի ավազան) ակունքները: Մեծ մասը մտնում է Աքշեհիր աղի անհոսք լճի ավազանի մեջ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզի տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից: Այստեղ առաջին բնակավայրերը կառուցվել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի ընթացքում՝ խեթերի, ապա նրանց հաջորդ լիդիացիների և փռյուգիացիների կողմից: Մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում այստեղ իրենց գերիշխանությունն են հաստատել մարերը, ապա և պարսիկները: Վերջիններին հաղթելով՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին այստեղ կառուցել է Նիկոպոլիս (հաղթանակի քաղաք) բնակավայրը: Դրանով սկսել է տեղի հունականության, ապա բյուզանդական դարաշրջանը, որը տևել է մոտ 1.5 հազարամյակ (մ.թ.ա. 4-րդ դար - մ.թ. 11-րդ դար):

11-րդ դար վերջից մարզի և ամբողջ Փոքր Ասիայի տարածքը նվաճվել էր թյուրքալեզու առաջնորդների կողմից: Տեղի հույն կամ հելլենացած բնակչությունն աստիճանաբար կորցնում է իր ինքնությունը, հայտնվում են բազմաթիվ թյուրքալեզու ցեղեր: Իկոնիայի սուլթանության թուլացումից հետո մարզի տարածքը հայտնվում է Սահիբ Աթացիների թյուրքական (1275-1341) իշխանության տակ: Օսմանյան պետության գերիշխանությունն այստեղ հաստատվել է 14-րդ դարի վերջից: Տարածքը մտել է Անատոլիայի կուսակալության (1393-1864) մեջ: 19-րդ դարի թանզիմաթի դարաշրջանում ստեղծվում է առանձին սանջաք-գավառ՝ Հյուդավենդիգյարի վիլայեթի կազմում: Սանջաքը առաջին աշխարհամարտի նախօրեին դուրս է գալիս վիլայեթի կազմից:

Դարեր շարունակ մարզը ղեկավարվել է թուրքերի կողմից: Բացառություն է կազմել հույն-թուրքական պատերազմում (1919-1922) մարզի նվաճումը, որը կարճ ժամանակ է տևել: Թուրքիայի անկախության պատերազմում քեմալական զորքերն իրենց իշխանությունը հաստատել են ինչպես Աֆյոնքարահիսարում, այնպես էլ ամբողջ Փոքր Ասիայում: 1920-ական թվականներին ձևավորվել են ժամանակակից մարզերը, այդ թվում՝ Աֆյոնքարահիսարը:

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզի տարածքը 14,230 կմ² է, բաժանվում է 18 շրջանների: Դրանք են՝

  1. Աֆյոնքարահիսար, թուրք.՝ Afyonkarahisar
  2. Բայաթ, թուրք.՝ Bayat
  3. Բաշմաքչը, թուրք.՝ Başmakçı
  4. Բոլվադին, թուրք.՝ Bolvadin
  5. Դազքըրը, թուրք.՝ Dazkırı
  6. Դինար, թուրք.՝ Dinar
  7. Էմիրդաղ, թուրք.՝ Emirdağ
  8. Էվջիլեր, թուրք.՝ Evciler
  9. Իհսանիե, թուրք.՝ İhsaniye
  10. Իսջեհիսար, թուրք.՝ İscehisar
  11. Հոջալար, թուրք.՝ Hocalar
  12. Շուհութ, թուրք.՝ Şuhut
  13. Չայ, թուրք.՝ Çay
  14. Չոբանլար, թուրք.՝ Çobanlar
  15. Սանդըքլը, թուրք.՝ Sandıklı
  16. Սինանփաշա, թուրք.՝ Sinanpaşa
  17. Սուլթանդաղը, թուրք.՝ Sultandağı
  18. Քըզըլյորեն, թուրք.՝ Kızılören

Բնակչությունը հասել է 725,568 մարդու (2018 թվականի տվյալներով)[1]։ Կենտրոնը Աֆյոնքարահիսար քաղաքն է: Այստեղ գործում է մարզի միակ՝ Քոջաթեփե (թուրք.՝ Kocatepe) համալսարանը, հիմնադրված 1992 թվականին:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզի եկամտի հիմնական աղբյուրներն է գյուղատնտեսությունը, ինչպես նաև՝ մարմարի արդյունահանումը: Թռչնաբուծությամբ մարզը հայտնի է ամբողջ Թուրքիայում. այստեղ հաշվվել են ավելի քան 12 միլիոն հավեր: Զբոսաշրջության որոշ եկամուտներ ապահովում են տեղի ջերմային աղբյուրների առատությունը, դրանց կողքը կառուցվել են հյուրանոցներ և հանգստյան տներ:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "Population of provinces by years - 2000-2018". Turkish Statistical Institute. Retrieved 9 March 2019.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]