Աննա Բունինա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աննա Բունինա
Anna Bunina by M.P.Vishnevetsky after Varnek (1830, IRLI RAN).jpg
Ծնվել էհունվարի 7 (18), 1774[1]
ԾննդավայրՈւրուսովո, Չապլիգինսկի շրջան, Ռուսաստան[1]
Վախճանվել էդեկտեմբերի 4 (16), 1829[1] (55 տարեկան)
Վախճանի վայրԴենիսովկա, Q19521514?, Չապլիգինսկի շրջան, Ռուսաստան[1]
ԳերեզմանՉապլիգինսկի շրջան
Գրական անուն—а—а— և —а—а—а
Մասնագիտությունբանաստեղծ, թարգմանիչ և գրող
Լեզուռուսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Anna Petrovna Bunina Վիքիպահեստում

Աննա Պետրովնա Բունինա (հունվարի 7 (18), 1774[1], Ուրուսովո, Չապլիգինսկի շրջան, Ռուսաստան[1] - դեկտեմբերի 4 (16), 1829[1], Դենիսովկա, Q19521514?, Չապլիգինսկի շրջան, Ռուսաստան[1]), ռուս բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի։ Ռուսական Սապփո, Տասներորդ Մուսան, Հյուսիսային Կարինա, ինչպես նրան անվանում էին իր ժամանակակիցները:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աննա Պետրովնա Բունինան պատկանել է նույն հին ազնվական տոհմին, որին պատկանել են Վասիլի Ժուկովսկին, Իվան Բունինը և Յու. Ա. Բունինը: Ծնվել է 1774 թվականի հունվարի 7-ին (18), Ռյազանի մարզի Ուրուսովո գյուղում (այժմ` Չապլիգինսկի շրջան, Լիպեցկի մարզ):

Աննա Ախմատովայի գրառումը մի նախագծից. «...Ընտանիքում ոչ ոք, որքան աչքը տեսնում է շուրջը, բանաստեղծություններ չի գրել, միայն առաջին ռուս բանաստեղծուհի Աննա Բունինան՝ իմ պապի՝ Էրազմուս Իվանովիչ Ստոգովի մորաքույրը..» և հետո մեզ հայտնի մանրամասներ ընտանեկան ժամանակագրությունից. «Ստոգովները եղել են Մոսկվայի նահանգի Մոջայի շրջանի ոչ հարուստ տանտերերը, որոնք այնտեղ են տեղափոխվել Մարֆային կից ապստամբության համար: Նովգորոդում նրանք ավելի հարուստ ու նշանավոր էին։ Աննան վաղ հասակում մնացել է առանց մոր, նրան իր մոտ է տարել հորաքույրը»։ Նա մեծացել է Ուրուսովո գյուղում, ստացել է առաջին հասարակ կրթությունը. նա իմացել է միայն ռուսական գրագիտություն և թվաբանության չորս կանոններ: Այդ ժամանակ դա ավելի քան բավարար է համարվել։ Բայց շատ ուշադրություն է դարձվել ձեռագործությանը. աղջիկը լավ է ասեղնագործել, հյուսել է ժանյակներ։ Օտար լեզուներ սովորելը, երաժշտությունը, երգելը մտածելու բան չէին։ Նման բաների համար մայրաքաղաքներ կային։ Երբ ծեր Բունինը մահացել է, իր դստերը թողնելով 600 ռուբլի եկամուտ տված միջոցները, Աննան 1802 թվականին գնացել է Սանկտ Պետերբուրգ, տեսնելու իր եղբորը` ծովային սպա Իվանին: Նայելով իր գավառական հարազատների վրդովմունքին, նա որոշել է բնակություն հաստատել մայրաքաղաքում: Բնակարան է գտել Վասիլևսկի կղզում և բուն կերպով սկսել է զբաղվել ինքնակրթությամբ, չնայած իր արդեն ոչ թե երիտասարդ տարիքում` 28 տարեկանում: Նա սկսել է սովորել ֆրանսերեն, գերմաներեն և անգլերեն, ֆիզիկա, մաթեմատիկա և հատկապես ռուս բանասիրություն:

Աշխարհում արդեն ճանաչված լինելով՝ Աննան անսպասելիորեն հիվանդացել է, նրա մոտ հայտնաբերվել է քաղցկեղ, որը մնացած կյանքը վերածել է տառապանքի: Լավագույն բժիշկները բուժել են նրան, կայսրը անձամբ հետևել է Բունինայի ինքնազգացողությանը: Որոշվել է նրան տանել Անգլիա, որն այդ ժամանակ հայտնի էր դեղերով։ Նա այնտեղ անցկացրել է երկու տարի։

Ի դեպ, Վալտեր Սքոթը, ինչպես նա պատմել է, 1817 թվականին նամակ է ստացել Աննա Բունինայից, որն այդ ժամանակ ապրում էր Անգլիայում: Հավանաբար, դա առաջին նամակը չէր, որը նա ստացել էր ռուս կնոջից, այլև, բացի այդ, առաջին նամակը, որը հասցեագրված էր նրան, ով ներգրավված էր ռուսական գրական կյանքին և այն էլ ուղղակի գրական առիթով: Խոսքը Սքոթի վաղ ռոմանտիկ պոեմներից մեկի՝ «Մարմիոն»-ի մասին էր, և այն հիացմունքի մասին, որն առաջացրել էր այդ ստեղծագործությունը ռուս ընթերցողի մոտ:

Վերադառնալով Ռուսաստան՝ Աննան արդեն քիչ էր ստեղծագործում։ 1821 թվականին, հրատարակել է երեք գրքերով ամբողջական ժողովածուն: Նրան ցմահ թոշակ է տրվել։ Կյանքի վերջին հինգ տարիները Բունինան անցկացրել է Մոսկվայում և Ռյուժսկի գյուղում: Հիվանդությունը հասցրել է նրան, որ նա չի կարող նույնիսկ պառկել, միակ հարմարավետ դիրքը ծնկների վրա էր: Այդ վերջին ամիսներին է վերաբերում նրա «Մերձավորներ» բանաստեղծությունը.

Любить меня и нет, жалеть и не жалеть
Теперь, о ближние! вы можете по воле.
Едва из тела дух успеет излететь.
Нам жалость и любовь не нужны боле.

Վերջին շաբաթներին նա ջանասիրաբար կարդում էր Աստվածաշունչը։

Մահացել է 1829 թվականի դեկտեմբերի 4-ին (16) Ռյազանի նահանգի Դենիսովկա գյուղում (այժմ՝ Լիպեցկի մարզի Չապլիգինսկի շրջան) և թաղվել հարևան Ուրուսովոյում։ Նրա գերեզմանի վրա տեղադրված հուշարձանը կառուցվել է նրա սանիկի` քրոջ Մարիամի թոռան, ճանապարհորդ Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկիի և նրա զարմուհու` Նադեժդա Իվանովնա Բունինոյի կողմից[2]:

Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկսել է բանաստեղծություններ գրել տասներեք տարեկանից։ Առաջին հրապարակված ստեղծագործությունն է եղել «Սեր» արձակ հատվածը։

Իվան Բունին

Պետերբուրգում ապրելը թանկ էր, և Աննան կես տարվա ընթացքում ծախսել է իր ամբողջ կապիտալը։ Առաջացել են պարտքեր։ Եղբայրը՝ Իվան Բունինը, շտապել է նրան ծանոթացնել պետերբուրգյան գրողների հետ, որոնց Աննան ցուց է տվել իր ստեղծագործությունները։ Շուտով՝ 1806 թվականին, տպագրության մեջ հայտնվել է Աննա Բունինայի բանաստեղծությունը։ Թողարկվել է նաև գրողի առաջին «Անփորձ մուսա» ստեղծագործությունը, որն ունեցել է մեծ հաջողություն։ Այդ հրատարակումը հանձնվել է Ելիզավետա Ալեքսեևա կայսրուհուն, ով գրողին արժանացրել է ամենամյա 400 ռուբլի թոշակի։

Այդ ժամանակվանից սկսվել է Բունինայի փառքի ժամը։ Նրանից առաջ էլ են եղել գրողներ՝ Մ․ Սուշկովան, Ա Վելյաշևան, Եվդեկիա Ուրուսովան, Ե․ Մենշիկովան։ Բայց ըստ միահամուռ քննադատության՝ Բունինան գերազանցել է բոլոր նրանց իր տաղանդով։

Նա թողարկել է բանաստեղծությունների նոր գիրք, որը թարգմանել է ֆրանսերենից։ Ալբոմի մեջ են ներառվել նրա «Սաֆիական բանաստեղծություններ» և «Լեզբիական բանաստեղծուհու կրկնօրինակում» գրքերը։

«Անփորձ մուսա» հավաքածուն առաջացրել է գրական դեմքերի՝ Գավրիլ Դերժավինի, Իվան Կռիլովը հավանությունը։ 1811 թվականին Բունինան հրապարակել է «Գյուղական երեկոներ» արձակները՝ նվիրելով դրանք իր եղբորը՝ Պետրոսին[3], ով արձագանքելով ահեղ իրադարձություններին կայսրին է ներկայացրել «Ասք Ալեքսանդր Մեծի, կայսրության վերականգնողի և Նապոլեոնին հաղթողի» հիմնը։

1815-1817 թվականներին բուժվել է Անգլիայում․ նրա նամակն այնտեղից, ըստ ժամանակակիցների, խորությամբ և ուսումնասիրման նրբությամբ, ընդհանուր սենտիմենտալ տոնայնությամբ հիշեցրել է Նիկոլայ Կարամզինի՝ «Ռուս ճանապարհորդի նամակները»։ 1823 թվականին «Կանացի ամսագրում» հրապարակել է «Մոտիկներին» բանաստեղծությունը։

Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիան իր հերթին հրատարակել է նրա բանաստեղծությունների հավաքածուն։

Պահպանվել է նրա նամակը ուղղված Վալտեր Սքոթին[4]։

Բունինայի գերեզմանը

Ճանաչում և հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարամզինը նրա մասին ասել է. «Ոչ մի կին մեզ մոտ այդքան ուժեղ չի ստեղծագործել»[5]:

Մարիա Կոնստանտինովնա Ցեբրիկովայի դիտարկմամբ, որն ամբողջ կյանքում պայքարել է կանանց իրավահավասարության համար, «Աննա Բունինայի անունը հնչել է մեր տատիկների կողմից այնպիսի ակնածանքով, որով Տուրգենևի և Նեկրասովի ամենապայծառ երկրպագուհիները չեն արտաբերել նրանց անունները»[6]:

Աննա Բունինայի բանաստեղծությունները շուտով դարձել են «հնացած»: Բանաստեղծուհու կենդանության օրոք անգամ նրա մասին վատ են արտահայտվել «Ռուսական խոսքի սիրահարների զրույցը» գրական խմբակի երիտասարդ հակառակորդները։ Վասիլի Ժուկովսկին, Կոնստանտին Բատյուշկովը և «Արզամաս» խմբակի մյուս անդամները նրան անվանել են «բանաստեղծական դիակ»։ 1815 թվականին «Արզամաս» խմբակի երեկոներից մեկի ժամանակ նրա վրա «կենդանի մեռյալի հոգեհանգստյան արարողություն» են կատարել: Ի դեպ, նման պատվի են արժանացել նաև «Զրույցի» մյուս անդամները[4]։

Աննա Բունինայի ժամանակակիցները նրա պատվին հեգնական բանաստեղծություններ են գրել։ Բաթուշկովը, ակնարկելով հին հունական բանաստեղծուհու ինքնասպանության մասին, եռատող է նվիրել Բունինային.

«Ты Сафо, я Фаон, об этом я не спорю,

Но, к моему ты горю,

Пути не знаешь к морю[7]».

Այս եռատողն օգտագործել է նաև Ֆեոդոր Դոստոևսկին իր Կարամազով եղբայրներ վեպում[8]:

1822 թվականին Ալեքսանդր Պուշկինը գրաքննիչին ուղղված ուղերձում բանաստեղծուհուն համեմատել է հայտնի գրաֆոմանի հետ.

«Людской бессмыслицы присяжный толкователь,

Хвостова, Буниной единственный читатель,

Ты вечно разбирать обязан за грехи

То прозу глупую, то глупые стихи»[9].

«Կեղծավոր ընկեր» Պուշկինը գրել է արևածագի մասին ոչ այն կողմից. «Արևմուտքից ծագում է բնության հրաշալի թագավորը»: Այն ակնհայտորեն վերաբերվում է Աննա Բունինայի ուղերձին Դերժավինին «Մթնշաղ» բանաստեղծությանը և մայրամուտի նրա նկարագրությանը. «Փայլեց արևմուտքում բնության կարմրերես արքան»։ Երիտասարդ Պուշկինն ավարտել է գրվածքը «Մոլոր ազգերը չգիտեն՝ քնե՞լ, թե՞ ոչ» էքսպրոմտով: Եվ նույնիսկ 1862 թվականին, երբ Աննա Բունինայի մահից ավելի քան երեսուն տարի էր անցել, Պետրոս Վյազեմսկին օգտագործել է նրա տողը կարծրատիպային գռեհկության համար.

«Аврора с алыми перстами»

Прекрасный вымысел певца;

Но он опошлен рифмачами

И весь истерся до конца"[4].

Եվգենի Եվտուշենկոն ունի բանաստեղծություն՝ նվիրված Աննա Բունինային («Աննա Առաջին»):

Анна Первая

Она вздыхала так:
«Мной матушка кончалась…»,
мешая кочергой в печи свою печалость,
и ни лежать, ни сесть от боли не могла,
и так жила она в предсмертьи на коленях,
и на неё в мучительных моленьях
чуть золотой лицом от искр в поленьях
Бог, побледнев, смотрел из красного угла.
Прабабка всех — и Анны, и Марины,
Одоевцевой и Раисы Блох,
она всех женщин пишущих мирила,
но тут, к несчастью, не помог и Бог.
Когда из живота чекисты Ольге
ребёнка вышибали сапогом,
кровавые ошметки и осколки
из Анны Буниной и красной комсомолки
над всей Россией реяли кругом.
И, Беллы Ахмадулиной прапра,
под шляпой, смётанной парижистой иголкой, -
она явилась к Сахарову в Горький
и хризантемами мильтонов прорвала.
Есть в женщинах-поэтах постоянность
достоинства, в отличие от нас.
Та Анна на коленях настоялась
за них за всех. Вот кто — не Бог их спас.

Ժամանակակից ռուս բանաստեղծ Մաքսիմ Ամելինի կարծիքով (2013) «նա ամենալայն դիապազոնն ունեցող առաջին ռուս բանաստեղծուհին է՝ փիլիսոփայական օդայից մինչև կրքոտ քնարերգություն…, ռուսական պոեզիայի կանանց քնարերգության բառերի նախամայրն է: Նրանից մնացել է բավականին մեծ բանաստեղծությունների լիակատար ժողովածու, նա լրջորեն ազդել է Բարատինսկու, մասամբ Լերմոնտովի վրա, նրան բարձր են գնահատել Կռիլովը, Դերժավինը, իսկ այժմ նրան ոչ ոք չի ճանաչում, և նրա տեքստերը գրականության մեջ ներառված չեն... Թեև ցանկացած երկրում նման մակարդակի գրողների հիշատակին կկանգնցնեին հուշարձաններ»[10]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անփորձ աստվածուհի: ՍՊ։ Մաս 1։ 1809 թվական, Մաս 2։ 1812 թվական։
  • Երջանկության մասին։ ՍՊ։ 1810 թվական։
  • Գյուղական երեկոներ։ ՍՊ։ 1811 թվական։
  • Ֆիվի փրկությունը։ ՍՊ։ 1811 թվական։
  • Բանաստեղծությունների հավաքածու 3 ժ-ում։ ՍՊ։ 1819-1821 թվականներ։
  • Անփորձ մուսան. Բանաստեղծությունների հավաքածու / կայացրեց Մ․ Ամելինան, Մ․ Ամելինայի, Մ․ Նաստերենկոյի հոդվածների մուտք՝ Մ. Բ. Ս. Գ.-Պրես, 2016 թվական։ 560 էջ։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայրը՝ Պյոտոր Մաքսիմի Բունին (1746-1801 թվականներ)։ Ենթասպա։ Ուրուսովի շրջանի գույքի սեփականատերը:
  • Մայրը՝ Աննա Իվանովնա, ծնված Լոդիգանում (մահացել է 1775 թվականին)։

Եղբայրները՝

  • Վասիլի Պետրովի Բունին, հրետանու ենթասպա։ Նա պատկանել է իր ժամանակի կրթված մարդկանց թվին, իմացել է մի քանի օտար լեզու և պատկանել է մասոնական օթյակին[11]։ Մոսկվայի նրա տանը հավաքվում էին նշանավոր գրականագետներ և Աննան հաղորդակցվում էր գրականությանը[11][12]։
  • Պյոտոր Պետորվի Բունին (1769-1834 թվականներ), Մարֆինոյի գույքի սեփականատերը։ Ամուսնացած է Վյազեմսկայայի հետ: Երեխաներ չունեին[13]։
  • Իվան Պետրովի Բունին (1773-1859 թվականներ), կապիտան 2 աստիճան, կրոնշտադտի ծովային ժողովի հիմնադիր։

Քույրերը՝

  • Վարվառա, ամուսնացած՝ Ուսովա (մոտ 1751-1791 թվականներ)։
  • Մարիա, ամուսնացած՝ Սեմենովա(1774-1847 թվականներ)։ Ռուս գրականագետ, դրամատուրգ Պյոտր Նիկոլաևիչ Սեմյոնովի մայրը, Պ. Պ. Սեմյոնովի տատիկը՝ Թյան Շանսկին: Խրախուսեց իր քույր Աննայի հետաքրքրությունը գրականությամբ[11]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Краткая литературная энциклопедия (ռուս.)М.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 9.
  2. «Русский архив. Историко-литературный сборник. 1902. Выпуски 1-4»։ www.runivers.ru։ Վերցված է 2018-04-22 
  3. Бунина Анна Сельские вечера
  4. 4,0 4,1 4,2 «Анна Бунина. Биография и стихотворения первой профессиональной поэтессы.»։ Վերցված է 2018-09-09 
  5. «Буниной благоволил Александр I, а Кутузов выхлопотал ей генеральскую пенсию» (ռուսերեն)։ Российская газета։ Վերցված է 2019-04-07 
  6. Русский биографический словарь. Т. 3. СПб. 1908. С. 489..
  7. «Мадригал новой Сафе (Батюшков) — Викитека» (ռուսերեն)։ ru.wikisource.org։ Վերցված է 2018-09-09 
  8. «Братья Карамазовы (Достоевский)/Книга восьмая/VII — Викитека» (ռուսերեն)։ ru.wikisource.org։ Վերցված է 2018-09-09 
  9. Александр Пушкин Cтихотворения (С иллюстрациями). — Litres, 2018-04-03. — 1241 с. — ISBN 9785040976430
  10. Максим Амелин: Многие считают, что наша литература стала старой — Михаил Визель — Российская газета
  11. 11,0 11,1 11,2 «"Душа моя создана пламенною..."» (ռուսերեն)։ lounb.ru։ Վերցված է 2018-09-08 
  12. «Энциклопедический лексикон» (ռուսերեն)։ dlib.rsl.ru։ Վերցված է 2018-09-08 
  13. «Мемуары П.П. Семёнова-Тян-Шанского»։ Վերցված է 2018-09-08 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Бабореко А. К. Бунина // Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — Т. 1: А — Г. — С. 362—363.
  • «Бунина, Анна Петровна»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  • Нестеренко М. А. Второстепенный автор и первая русская поэтесса: к вопросу формирования литературной репутации А. П. Буниной //Русская филология 26. — Тарту, 2015 [1]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]