Աղմուկ ականջներում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աղմուկ ականջներում
2010-07-20 Black windup alarm clock face.jpg
Տինիտուսը հաճախ նկարագրվում է որպես զնգոց:
Տեսակառողջական խնդիր
Ենթադասhearing disorder?
Բժշկական մասնագիտությունականջաքթակոկորդաբանություն
ՀՄԴ-9388.3
ՀՄԴ-10H93.1
Հիվանդությունների բազա27662
MedlinePlus003043
eMedicine856916
MeSHIDD014012
Tinnitus Վիքիպահեստում

Աղմուկ ականջներում ՝ տինիտուս (լատ.՝ Tinnitus), աղմուկի կամ խշշոցի զգացում ականջներում բացարձակ լռության պայմաններում[1]: Հաճախ այն լինում է զնգոցի նման, սակայն կարող է լսվել նաև որպես չխկոց, ֆշշոց, երբեմն ոչ հստակ աղմուկի կամ երաժշտության նման[2][3]: Աղմուկը կարող է նկարագրվել որպես կոպիտ կամ մեղմ, լինել բարձր և ցածր տոնայնության, լինել միակողմանի կամ երկկողմանի[2]: Հաճախ այն առաջանում է աստիճանաբար, ժամանակի ընթացքում դառնալով ավելի արտահայտված[3]: Որոշ մարդկանց մոտ տինիտուսը պատճառ է դառնում դեպրեսիայի, տագնապի և խանգարում մտավոր աշխատանքին[2]:

Տինիտուսը ոչ թե հիվանդություն է, այլ ախտանիշ, որը կարող է պայմանավորված լինել բազմաթիվ պատճառներով[2]: Ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է խիստ բարձր աղմուկով հարուցված խլությունը[2]: Այլ պատճառները ներառում են ականջի ինֆեկցիան, սիրտ-անոթային հիվանդությունները, Մենյերի հիվանդությունը, գլխուղեղի ուռուցքը, հոգեբանական սթրեսը, որոշ դեղորայքներ, նախկինում տարած գանգուղեղային վնասվածքը, ականջի ծծմբախցանը[2][4]: Այն ավելի տարածված է դեպրեսիա ունեցող անձանց շրջանում[3]:

Ախտորոշումը դրվում է հիվանդի նկարագրության հիման վրա[3]: Հատուկ հարցաշարերի միջոցով պարզվում է թե աղմուկը որքան է խանգարում անձին[3]: Ախտորոշմանը օգնում է լսագրությունը և նյարդաբանական հետազոտությունը[3][1]: Հետազոտության դեպքում խնդիրներ հայտնաբերելու դեպքում կատարվում է գլխուղեղի մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն[3]: Երբ աղմուկը համապատասխանում է սրտի ռիթմին, ապա նշանակվում են հավելյալ հետազոտություններ[3]: Հազվադեպ ստետոսկոպի միջոցով հնարավոր է լինում լսել աղմուկը, այդ դեպքում այն կոչվում է օբյեկտիվ (իրական, գոյություն ունեցող) տինիտուս[3]: Սպոնտան օտոաուստիկ ձայնը նույնպես կարող է պատճառ դառնալ տինիտուսի[5]:

Կանխարգելումը կատարվում է խիստ բարձր ձայներից խուսափելով[2]: Եթե աղմուկը երկրորդային է և հնարավոր է լինում բուժել պատճառը, այդ դեպքերում հաճախ աղմուկը անհետանում է[6]: Այլ դեպքերում բուժումը ներառում է հոգեթերապիան[3]: Լսողական որոշ սարքավորումներ նույնպես կարող են արդյունավետ լինել[2]: 2013 թվականի դրությամբ արդյունավետ դեղամիջոց հայտնաբերված չէ[3]: Տինիտուսը բավականին տարածված է, այն հանդիպում է 15-20% հաճախականությամբ[6]: Դեպքերի մեծամասնությունում այն տանելի է և չի խանգարում առօրյա կյանքին[6], միայն 1-2% դեպքերում այն ունի նշանակալի ազդեցություն կյանքի որակի վրա[3]:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տինիտուսը կարող է լինել միակողմանի կամ երկկողմանի, երբեմն այն լսվում է այնպես, կարծես աղմուկը գալիս է գլխից: Աղմուկը հաճախ նկարագրվում է որպես զնգոց, ավելի հազվադեպ խշշոց, նվվոց, էլեկտրական հոսանքի բզզոց, ֆշշոց, չխկոց կարող է լինել կանոնավոր ցածր տոնայնությամբ աղմուկի ձևով, նաև աղմուկ, որը հիշեցնում է մարդու ձայն կամ երաժշտություն[4]: Երբեմն ձայնը կարող է լինել շառաչող՝ հիշեցնելով ծովի ալիքների ձայնը: Աղմուկը լինում է պարբերաբար կրկնվող կամ մշտական, վերջինս առավել դժվար տանելի է և առավել անհանգստացնող: Որոշ անձանց մոտ աղմուկի ուժգնությունը կարող է փոփոխվել ուսերի, գլխի, լեզվի, ստորին ծնոտի կամ աչքերի շարժման զուգահեռ[7]: Տինիտուս ունեցող անձանց մեծամասնությունը ունի լսողության այս կամ այն աստիճանի նվազում[8]:

Աղմուկի ուժգնությունը տարբեր է, այն կարող է լինել շատ թույլ՝ այսպես կոչված «ֆոնային աղմուկ»-ի ձևով, և ընդհակառակը լինել շատ ավելի ուժեղ, քան արտաքին աշխարհից եկող ձայնը: Ականջներում աղմուկի հատուկ տեսակը՝ բաբախող աղմուկը, որը համապատասխանում է անոթազարկին կամ մկանների կծկմանը՝ պայմանավորված է դեմքի և պարանոցի արյունահոսքով կամ ականջի մոտ գտնվող մկանների կծկմամբ[9]:

Ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմաթիվ հետազոտություններ փաստում են, որ ականջներում աղմուկի հաճախականությունը մեծանում է տարիքին համապատասխան, ամենահաճախը հանդիպելով ծերունական հասակում, սակայն միևնույն ժամանակ հիվանդության ընթացքին զուգահեռ այն դառնում է նվազ արտահայտված և քիչ անհանգստացնող[10][11][12]:

Հոգեբանական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մշտական աղմուկը կարող է պատճառ դառնալ տագնապի և դեպրեսիայի[13][14]: Աղմուկի ազդեցությունը կյանքի որակի վրա կախված է ոչ այնքան աղմուկի ուժգնությունից, այլ հոգեբանական վիճակից[15][16]: Հոգեբանական խնդիրները ինչպիսիք են տագնապը, դեպրեսիան, քնի խանգարումները և ցրվածությունը, բավականին հաճախ են հանդիպում այն անձանց շրջանում, ովքեր ունեն տինիտուս, որը դժվար տանելի է[17][18]: Տինիտուս ունեցող անձանց 45%-ը կյանքի ընթացքում ունենում է տագնապային խանգարումներ[19]:

Հոգեբանական բազմաթիվ հետազոտություններ ուսումնասիրել են տինիտուսի դիսթրես պատասխանը, հասկանալու համար տինիտուսի ծանրության աստիճանը[20][21][17][22]: Այսպես, տինիտուսը կապված է բացասական հույզերի հետ ինչպիսիք են՝ վախը և տագնապը: Այն ակտիվացնում է լիմբիկ համակարգը և վեգետատիվ նյարդային համակարգը, որն էլ իր հերթին աղմուկը դարձնում է ավելի ընկալելի և արտահայտված[23]:

Պատճառագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի տինիտուսի երկու տեսակ՝ սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ[3]: Աղմուկը ավելի հաճախ սուբյեկտիվ է, որը նշանակում է, որ այդ աղմուկը արտաքինից հնարավոր չէ լսել որևէ տարբերակով[3]: Սուբյեկտիվ աղմուկը անվանում են նաև «աուրիում», «ոչ լսողական» կամ «ոչ վիբրացիոն»: Հազվադեպ հնարավոր է լինում ստետոսկոպի միջոցով արտաքինից լսել այդ աղմուկը կամ չափել այն օտոաուստիկ էմիսիոն մեթոդով, այդ դեպքերում աղմուկը համարվում է օբյեկտիվ, որը նաև կոչում են «կեղծ տինիտուս» կամ «վիբրացիոն»[3]:

Սուբյեկտիվ տինիտուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուբյեկտիվ տինիտուսը առավել հաճախ հանդիպող տարբերակն է: Այն կարող է պայմանավորված լինել բազմաթիվ պատճառներով, սակայն գլխավոր պատճառը լսողության կորուստ է[24]: Երբ տինիտուսը պայմանավորված է ներքին ականջի կամ լսողական նյարդի ախտահարմամբ, այն անվանում են օտիկ: Այս ախտահարումները կարող են պայմանավորված լինել դեղերով և վարակներով[25]: Հաճախ հանդիպող պատճառներից է գերբարձր ձայնը, որը վնասում է ներքին ականջի մազմզուկավոր բջիջները:

Երբ տինիտուսը պայմանավորված չէ ներքին ականջի կամ լսողական նյարդի ախտահարմամբ այն անվանում են ոչ օտիկ: Դեպքերի շուրջ 30%-ում տինիտուսը գտնվում է մարմնազգայական համակարգին վերահսկողության ներքո, օրինակ՝ մարդիկ կարողանում են փոխել աղմուկի ուժգնությունը շարժելով գլուխը, պարանոցը և դեմքը, այս դեպքում տինիտուսը կոչվում է մարմնական կամ պարանոցագլխային, քանի որ այս դեպքում միայն գլխի և պարանոցի շարժումներ ունի նշանակություն[24][26]:

Այժմ ձեռք են բերվում տվյալներ, որոնք ապացուցում են, որ տինիտուսը որոշ դեպքերում պայմանավորված է կենտրոնական լսողական ուղու նեյրոպլաստիկ փոփոխություններով: Այս փոփոխությունները առաջանում են լսողության կորստի հետևանքով[27]: Լսողության կորստին որպես պատասխան, կենտրոնական լսողական ուղու նեյրոններում զարգանում է հոմեոստատիկ փոփոխություններ, որոնց հետևանքով զարգանում է տինիտուս[28]:

Լսողության կորուստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տինիտուսի ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է գերբարձր ձայնով հարուցված խլությունը: Այդպիսի լսողական կորուստը կարող է լինել թաքնված, ինչը նշանակում է, որ լսագրության արդյունքները կարող են լինել նորմալ[28]: Խլությունը կարող է լինել տարբեր պատճառներից, սակայն տինիտուսի դեպքում այն հիմնականում պայմանավորված է ականջի խխունջի վնասմամբ[27]:

Օտոտոկսիկ որոշ դեղեր կարող են առաջացնել տինիտուս, քանի որ նրանք առաջացնում են լսողության կորուստ, այս դեղերի ընդունման դեպքում հաճախ գերբարձր ձայնով պայմանավորված լսողության կորուստը դառնում է ավելի հավանական: Որոշ դեպերում հնարավոր է լսողության կորուստ նույնիսկ այն դեպքերում, երբ դեղերի դեղաչափը չի համարվում օտոտոքսիկ[29]: Հաստատված են ավելի քան 260 դեղեր, որոնք կարող են առաջացնել տինիտուս[30]: Այնուամենայնիվ դեպքերի մեծամասնությունում տինիտուսի պատճառը չի հաջողվում պարզել[2]:

Տինիտուս կարող է առաջանալ բենզոդիազեպինների հանման համախտանիշի հետևանքով: Երբեմն, այն կարող է լինել բենզոդիազեպիների հանման համախտանիշի երկարատև նշաններից և կարող է տևել ամիսներ[31][32]: Բուպրոպիոնը նույնպես կարող է առաջացնել տինիտուս[33]:

Գործոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործոնները որոնք կապված են տինիտուսի հետ ներառում են[34]՝

Օբյեկտիվ տինիտուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օբյեկտիվ տինիտուսի դեպքում աղմուկը հնարավոր է լինում լսել այլ մարդու կողմից կամ չափել օտոաուստիկ էմիսիոն մեթոդով, այն, երբեմն, պայմանավորված է լինում առանձին մկանի կամ մկանախմբերի ակամա կծկմամբ(միոկլոնուս) կամ անոթային գործոններով: Տինիտուսի պատճառ կարող է հանդիսանալ սպոնտան օտոաուստիկ ձայնը, որը իրենից ներկայացնում է ցածր տոնայնությամբ և բարձր հաճախականությամբ ձայն, որը առաջանում է ներքին ականջում, այն հնարավոր է լսել հատուկ գերզգայուն բարձրախոսի միջոցով[9]:

Հայտնաբերված սպոնտան օտոաուստիկ ձայնի և տինիտուսի կապը կազմում է 8%, մինչդեռ տինիտուսի բոլոր դեպքերի միայն 4% է պայմանավորված սպոնտան օտոաուստիկ ձայնով[39]:

Բաբախող տինիտուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբեմն ականջներում աղմուկի ձայնը համապատասխանում է անոթազարկին, այդ դեպքում այն անվանում են բաբախող տինիտուս կամ անոթային տինիտուս[40]: Բաբախող տինիտուսը իր բնույթով սովորաբար օբյեկտիվ է, այն սովորաբար պայմանավորված է արյան հոսքի փոփոխությամբ, ինչպես օրինակ աթերոսկլերոզի հետևանքով արյան հոսքի տուրբուլենտության մեծացմամբ, որի հետևանքով հնարավոր է դառնում լսել սեփական անոթազարկը[41], սակայն բացառված չէ նաև սուբյեկտիվ տարբերակը, որը լինում է լսողական համակարգի գերզգայնության պատճառով[40]: Հազվադեպ բաբախող տինիտուսը կարող է վկայել կյանքին վտանգ սպառնացող որոշ վիճակների մասին, ինչպիսիք են՝ քնային զարկերակի անևրիզմայի կամ շերտազատման մասին[42][43]: Բաբախող տինիտուսը կարող է վկայել վասկուլիտի՝ մասնավորապես հսկա բջջային վասկուլիտի մասին[44]: Բաբախող տինիտուսը երբեմն հանդիպում է իդիոպաթիկ ներգանգային հիպերտենզիայի մասին: Բաբախող տինիտուս կարող է լինել ներգանգային անոթների անոմալիաների ախտանիշ[45]:

Ախտաֆիզոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օբյեկտիվ տինիտուսի պատճառը հաճախ մնում է անբացատրելի: Հայտնի է, որ ներքին ականջի ուղղակի վնասվածքը կարող է պատճառ դառնալ տինիտուսի, հավանական այլ ակնհայտ պատճառների (օրինակ՝ քունքա-ծնոտային հոդի դիսֆունկցիան)  մեխանիզմը դժվար է բացատրել:

Այն կարող է պայմանավորված լինել ուղեղաբնի լսողական նեյրոնների ակտիվության բարձրացմամբ, այս վարկածը հիմնված է այն բանի վրա, որ տինիտուս ունեցող անձինք հաճախ ունենում են լսողության ամբողջական կորուստ ՝ խլություն[8]:

Ըստ 2016 թվականին լույս տեսած 3 հոդվածների, տինիտուսը բազմապատճառային հիվանդություն է, որն էլ իր հերթին նշանակում է, որ ամեն մի դեպք կարիք ունի անհատականացման և բուժման առանձին մոտեցման[46][47][48]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը դրվում է հիվանդության պատմության, գլխի, պարանոցի և նյարդաբանական հետազոտության հիման վրա: Հաճախ կատարվում է լսագրություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում նաև ճառագայթային ախտորոշում և էլեկտրոնիստագմոգրաֆիա:

Տինիտուսի գնահատումը կատարվում է լսաչափման միջոցով, որով գնահատվում է աղմուկի բարձրությունը և բնույթը: Հաշվի է առնվում այլ ուղեկցող հիվանդությունները ինչպես օրինակ դեպրեսիան, տագնապը, սթրեսը որոնք կապված են տինիտուսի ծանրության աստիճանի հետ:

Խրոնիկ տինիտուսը ի տարբերություն առողջ ականջներում անցողիկ աղմուկի բնորոշվում է ականջներում աղմուկով որի տևողությունը գերազանցում է 5 րոպեն և այն լինում է շաբաթը երկու և ավելի անգամ: Այնուամենայնիվ հիվանդների ճնշող մեծամասնությունը աղմուկ ունենում շատ ավելի անգամներ, հաճախ այն կարող է լինել շարունակական, դառնալով արտահայտված հատկապես գիշերը՝ այլ աղմուկների բացառության պայմաններում:

Աուդիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի որ տինիտուս ունեցող անձինք հաճախ ունենում են խլություն, պարզ տոնային աուդիգրամմայի միջոցով հնարավոր է լինում պարզել տինիտուսի պատճառը, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ հնարավոր է տինիտուսի առկայություն առանց խլության: Աուդիոգրամը կարող է հեշտացնել լսողական սարքի տեղադրումը այն դեպքերում, երբ լսողության թուլությունը բավականին արտահայտված է: Տինիտուսի մակարդակը հաճախ համապատասխանում է լսողության կորստին:

Հոգեակուստիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տինիտուսի որակավորումը ներառում է մի քանի ակուստիկ պարամետրերի չափում, միատոն աղմուկի դեպքում այն ներառում է ձայնի հաճախականության որոշում, իսկ այն դեպքում երբ հաճախականությունը տատանվում է նեղ սահմաններում որոշվում է ինչպես հաճախականությունը  այնպես էլ թողունակությունը, չափվում է ձայնի բարձրությունը տարբեր հաճախականության պայմաններում արտահայտված դեցիբելներով[49]: Դեպքերի մեծամասնությունում հաճախականությունը կազմում է 5-10Հց[50], իսկ բարձրությունը 5-15 դեցիբել[51]:

Մեկ այլ կարևոր չափանիշ է մնացորդային արգելափակումը, որը բնութագրվում է աղմուկի ժամանակավոր նվազեցում կամ անհետացումը լսողական հատուկ սարքավորում տեղադրելուց հետո: Այն շատ կարևոր չափանիշ է որի շնորհիվ հնարավոր է դառնում կանխատեսել սարքի միջոցով բուժման արդյունավետություն[52][53]:

Տինիտուսը հաճախ ուղեկցվում է հիպերակուսիսով[54][55]: Մեկ այլ պարմետրի միջոցով հնարավոր է չափել աղմուկով հարուցված դիսկոնֆորտի աստիճանը արտահայտված դեցիբելներով, այն իրենից ներկայացնում է որոշակի հաճախականության ձայնի պայմաններում սուր դիսկոնֆոտի առաջացման գնահատման համակարգ: Այն որոշում է դինամիկ մի միջակայք, որը որոշում է լսողության շեմը և ձայնի բարձրության այն մակարդակը երբ այն առաջացնում է անհանգստություն: Առանձին հաճախականությունների դեպքում սեղմված դինամիկ միջակայքի առկայությունը կապված է սուբյեկտիվ տինիտուսի հետ: Նորմայում լսողական շեմքը կազմում է 0-20 դեցիբել: Նորմայում ձայնը սկսում է անհագստություն պատճառել 85-90+ դեցիբելի պայմաններում, որոշ հեղինակներ նշում են 100 դեցիբելի մասին: Եթե դինամիկ միջակայքը 55 դեցիբելից պակաս է, ապա այն խոսում է հիպերակուսիսի մասին[56][57]:

Ծանրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տինիտուսը գնահատվում է «շատ թեթևից» մինչև «աղետալի» հաշվի առնելով այն հանգամանքը թե աղմուկը որքանով է անդրադառնում առօրյա գործունեության, քնի և կյանքի որակի վրա[58]: 2015 թվականին մի տղամարդ ով ուներ տինիտուսի «ծայրահեղ» տեսակը, ինքնասպան եղավ այն բանից հետո երբ բժիշկները նրան հայտնեցին հիվանդության անբուժելիության մասին[59]:

Տինիտուսի հոգեբանական ազդեցության գնահատման համար կիրառում են հատուկ հարցաշարեր: Այս հարցաշարերի միջոցով անհատապես գնահատվում է տինիտուսով պայմանվորված սթրեսի մակարդակը, որքանով է այն ազդում լսողության, ապրելակերպի, առողջության և հուզականության վրա[17][60]: Կարևոր է նաև ավելի ընդլայնված գնահատումը որը ներառում է տագնապի, դեպրեսիայի, սթրեսի, և քնի հետ կապված խնդիրներ ուսումնասիրումը, այս գործոնները կարող են պայմանավորված լինել տինիտուսով կամ այլ գործոններով, այս գործոնների զուգակցման դեպքում տինիտուսը կարող է դառնալ ավելի արտահայտված և անտանելի[61][62][63]: Բուժման արդյունքների գնահատումը դժվար է, որը պայմանավորված է աղմուկի գնահատման բազմաթիվ մեթոդների առկայությամբ[64][65]: Այնուամենայնիվ բազմաթիվ հարցաշարեր փաստում են որ դեպքերի մեծամասնությունում բուժումը ունենում է որոշակի արդյունք[66]:

Բաբախող տինիտուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եթե ֆիզիկալ հետազոտությամբ հայտնաբերվում է բաբախող աղմուկ, ապա առաջանում է ներգանգային դոպլեր հետազոտության և մագնիսառեզոնանսային շերտագրության կատարելու անհրաժեշտություն[67][68][69]:

Տարբերակիչ ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարկավոր է բացառել աղմուկի այլ հնարավոր աղբյուրները որոնք կապված են տինիտուսի հետ: Օրինակ բարձր հաճախականության ձայնի աղբյուր կարող է լինել էլեկտրոմագնիսական դաշտը, որը բավականին տարածված է ժամանակակից աշխարհում պայմանավորված, ժամանակակից էլեկտրական լարերով և սարքավորումներով: Բավականին տարածված և սխալ ախտորոշումների պատճառ դարձող բարձր հաճախականության ձայնի աղբյուր է ռադիո հաճախական ձայնը, որը իր բնույթով բավականին նման է տինիտուսի ժամանակ նկարագրվող աղմուկին[70][71]:

Կանխարգելում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվտանգության ցուցանակ, որը պահանջում է հատուկ ձայնամեկուսիչ ակաջակալ:

Բարձր ձայնի երկարտև ազդեցությունը կարող է պատճառ դառնալ տինիտուսի: Ականջախցանի կամ այլ նմանատիպ հարմարանքների կիրառումը կարող է օգնել կանխարգելմանը[72]: Այն աշխատողները որոնց մասնագիտությունը կապված է բարձր աղմուկի հետ, պետք է ունեն հատուկ մշակված ծրագիր, որը կբացառի աղմուկի այնպիսի մակարդակը որը հետագայում կարող է պատճառ դառնալ լսողության կորստի: Որոշ կազմակերպություններ ինչպես օրինակ Աշխատողների առողջության պահպանման ազգային ինստիտուտը և Աշխատողների առողջության և անվտանգության ադմինիստրացիան զբաղվում են հատուկ աշխատանքային ուղեցույցերի մշակմամբ, որոնք ուղղված են աշխատանքային գործունեության ընթացքում վնասակար գործոնների ազդեցության նվազմանը կամ բացառմանը[73]:

Որոշ դեղորայքներ ունեն օտոտոքսիկ ազդեցություն, և երկարատև կիրառման դեպքում ունենում են կուտակային էֆֆեկտ, որի արդյունքում մեծացնում են լսողական համկարգի վնասման հավանականությունը բարձր ձայնից: Եթե անհրաժեշտ է նշանակել օտոտոքսիկ դեղորայք, ապա բժշկի կողմից պետք է կատարվի դեղաչափի և կիրառման տևողության անհատականացում, հետագա վնասումից խուսափելու համար[74][75][76]:

Վարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եթե հաջողվում է հայտնաբերել պատճառը, ապա պատճառի բուժումը կարող է բերել լավացման[3]: Մնացած դեպքերում առաջնային տինիտուսի բուժումը ներառում է խոսքային թերապիան[6], ձայնային թերապիան և լսողական սարքավորումները: Տինիտուսի բուժման արդյունավետ դեղորայքը դեռևս հայտնաբերված չէ[77][3]:

Հոգեբանական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տինիտուսի բուժման արդյունավետ տարբերակներից է կոգնիտիվ վարքային թերապիան, որը այժմ հնարավոր է ինչպես անհատական հանդիպումների այնպես էլ ինտերնետի միջոցով[6][78][66]: Այն նվազեցնում է սթրեսի մակարդակը տինիտուս ունեցող անձանց մոտ[79]: Այս դրական ազդեցությունը կապված չէ անձի սթրեսի կամ ընկճախտի վրա ազդեցության հետ[78]: «Ակտ» (Acceptance and commitment therapy) թերպիան ունի որոշակի դրական ազդեցություն[80]: Հանգիստը նույնպես օգտակար է[3]: ԱՄՆ-ի վետերանների գործերի դեպարտամենտը մշակել է կլինիկական ուղեցույց հարաճող տինիտուսի վարման վերաբերյալ[81]:

Դեղորայք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի դրությամբ դեռևս բացակայում է արդյունավետ դեղորայք իդիոպաթիկ տինիտուսի բուժման համար[3][82]: Հակադեպրեսանտների և ակամպրոսատի արդյունավետության մասին տվյալները բացակաում են[83][84]: Նախմական տվյալների համաձայն բենզոդիազեպիները ունեն որոշակի արդյունավետություն, սակայն նրա կիրառման համար դեռևս բավարար հետազոտություներ չկան[3]: Մելատոնինի արդյունավետությունը 2015 թվականի դրությամբ մնում է անորոշ[85]: Հակացնցումային դեղորայքի արդյունավետությունը նույնպես ապացուցված չէ[3][86]: Ներքին ականջում ստերոիդների ներարկումը անարդյունավետ է[87][88]: Բացակայում են ապացուցողական տվյալներ բետահիստինի արդյունավետության մասին[89]:

Նկարագրված են հազվադեպ հանդիպող դեպքեր, տինիտուս պայմանավորված քիմքի առաջնային դողով, որը բուժվել է բոտուլոտոքսինի միջոցով[90][91]:

Որոշ երկրներում կիրառվում է կարովերինը, սակայն արդյունավետության մասին տվյալները բացակայում են[92]:

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձայնային թերապիան, լսողական սարքավորումները և տինիտուսի քողարկիչները նպաստում են որոշակի հաճախականությունների անտեսմանը գլխուղեղի մակարդակում[93][3][94]: Այս մեթոդները քիչ արդյունավետ են, սակայն չունեն կողմնակի ազդեցություններ: Նախնական տվյալներով տինիտուսի ռետրեյնիգային թերապիան ունի որաշակի արդյունավետություն[3][95]: Ներգանգային մագնիսական խթանումը նույնպես ունի որոշակի արդյունավետություն, սակայն այն խորհուրդ չի տրվում[3][96][82]:

Այլընտրանքային բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գինկգո երկբլթակը արդյունավետ չէ[97]: ԱՄՆ-ի Քիթկոկորդականջաբանության ակադեմիան խորհուրդ չի տալիս տինիտուսի ախտանիշները նվազեցնելու նպատկով կիրառել մելատոնին կամ ցինկի պատրաստուկներ[82]: 2016 թվականին Կոհրենյան պարբերականում լույս տեսաց հոդվածով խորհորդ չի տրվում ցինկի կիրառումը[98]:

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած արդյունավետ բուժման բացակայությանը, տինիտուս ունեցող անձանց մեծամասնությունը ժամանակի ընթացքում ընտելանում է աղմուկի առկայությանը, ավելի հազվադեպ դեպքերում այն մնում է որպես բավականին արտահայտված խնդիր:[6]

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծահասակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծահասակների մոտ տինիտուսը հանդիպում է 10-15% հաճախականությամբ[6]: Հյուսիսային Ամերիկայում 55 տարեկանից բարձր տարիքի անձանց ամեն երրորդը ունի տինիտուս[99]: Մեծահասակների ամեն երրորդը կյանքի ընթացքում ունենում է տինիտուս, սակայն միայն 10-15% դեպքերում է այն այնքան արտահայտված որ մարդիկ դիմում են բժշկի[100]:

Երեխաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տինիտուսը համարվում է «մեծահասկների հիվանդություն», որի հետևանքով այն հաճախ անտեսվում է երեխաների մոտ: Խլություն ունեցող երեխանիերի մոտ տինիտուսը հաճախ է հանդիպում, սակայն երեխաները ավելի հազվադեպ են գանգատվում աղմուկից[101]: Երեխաները հազվադեպ են մշտապես գանգատվում ականջներում աղմուկից, որի հետևանքով նրանց գանգատները լուրջ չեն ընդունվում[102]: Այն երեխաները ովքեր մշտապես գանգատվում են տինիտուսից ունեն մեծ հավանականություն ունենալու օտոլոգիական և նյարդաբանական խնդիրների ինչպես օրինակ՝ միգրեն, Մենյերի հիվանդություն, միջին ականջի խրոնիկական բորբոքում[103]: Նորմալ լսողական շեմք ունեցող երեխաների մոտ նշված պաթոլոգիաները հանդիպում են 12-36% դեպքերում, խլություն ունեցող երեխաների շրջանում մինչև 66%, 3-10% այն երեխաների մոտ ովքեր նախկինում ունեցել են տինիտուս[104]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Levine RA, Oron Y (2015)։ «Tinnitus»։ Handbook of clinical neurology։ Handbook of Clinical Neurology 129։ էջեր 409–31։ ISBN 9780444626301։ PMID 25726282։ doi:10.1016/B978-0-444-62630-1.00023-8 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 «Tinnitus»։ September 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 19 June 2015-ին։ Վերցված է 22 May 2015 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 Baguley D, McFerran, D, Hall, D (Nov 9, 2013)։ «Tinnitus»։ The Lancet 382 (9904): 1600–07։ PMID 23827090։ doi:10.1016/S0140-6736(13)60142-7։ Արխիվացված օրիգինալից 2018-04-11-ին 
  4. 4,0 4,1 «Tinnitus: characteristics, causes, mechanisms, and treatments»։ Journal of Clinical Neurology 5 (1): 11–19։ March 2009։ PMC 2686891։ PMID 19513328։ doi:10.3988/jcn.2009.5.1.11։ «About 75% of new cases are related to emotional stress as the trigger factor rather than to precipitants involving cochlear lesions.» 
  5. Henry JA, Dennis KC, Schechter MA (October 2005)։ «General review of tinnitus: prevalence, mechanisms, effects, and management.»։ Journal of Speech, Language, and Hearing Research 48 (5): 1204–35։ PMID 16411806։ doi:10.1044/1092-4388(2005/084) 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Langguth B, Kreuzer, PM, Kleinjung, T, De Ridder, D (Sep 2013)։ «Tinnitus: causes and clinical management»։ The Lancet Neurology 12 (9): 920–30։ PMID 23948178։ doi:10.1016/S1474-4422(13)70160-1 
  7. Simmons R, Dambra C, Lobarinas E, Stocking C, Salvi R (2008)։ «Head, Neck, and Eye Movements That Modulate Tinnitus»։ Seminars in Hearing 29 (4): 361–70։ PMC 2633109։ PMID 19183705։ doi:10.1055/s-0028-1095895 
  8. 8,0 8,1 Nicolas-Puel C, Faulconbridge RL, Guitton M, Puel JL, Mondain M, Uziel A (2002)։ «Characteristics of tinnitus and etiology of associated hearing loss: a study of 123 patients»։ The International Tinnitus Journal 8 (1): 37–44։ PMID 14763234 
  9. 9,0 9,1 «Tinnitus»։ American Academy of Otolaryngology – Head and Neck Surgery։ 2012-04-03։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2012-10-26 
  10. «Incidence, persistence, and progression of tinnitus symptoms in older adults: the Blue Mountains Hearing Study»։ Ear and Hearing 31 (3): 407–12։ 2010։ PMID 20124901։ doi:10.1097/AUD.0b013e3181cdb2a2 
  11. Baguley D, Andersson g, McFerran D, McKenna L (2013)։ Tinnitus: A Multidisciplinary Approach (2nd ed.)։ Blackwell Publishing Ltd.։ էջեր 16–17։ ISBN 978-1118488706 
  12. «Prevalence and characteristics of tinnitus among US adults»։ The American Journal of Medicine 123 (8): 711–18։ 2010։ PMID 20670725։ doi:10.1016/j.amjmed.2010.02.015 
  13. «Psychological aspects of tinnitus and the application of cognitive-behavioral therapy»։ Clinical Psychology Review 22 (7): 977–90։ 2002։ PMID 12238249։ doi:10.1016/s0272-7358(01)00124-6 
  14. «Some psychological aspects of tinnitus»։ Perceptual and Motor Skills 88 (3 Pt 1): 790–92։ 1999։ PMID 10407886։ doi:10.2466/pms.1999.88.3.790 
  15. «Pulsed versus continuous tones for evaluating the loudness of tinnitus»։ Journal of the American Academy of Audiology 10 (5): 261–72։ 1999։ PMID 10331618 
  16. Baguley DM (2002)։ «Mechanisms of tinnitus»։ British Medical Bulletin 63: 195–212։ PMID 12324394։ doi:10.1093/bmb/63.1.195 
  17. 17,0 17,1 17,2 «General review of tinnitus: Prevalence, mechanisms, effects, and management»։ Journal of Speech, Language, and Hearing Research 48 (5): 1204–35։ 2005։ PMID 16411806։ doi:10.1044/1092-4388(2005/084) 
  18. Tyler, RS, ed. (2000)։ «Epidemiology of Tinnitus»։ Tinnitus Handbook։ San Diego: Singular։ էջեր 1–23։ OCLC 42771695 
  19. «Tinnitus and anxiety disorders: A review»։ Hearing Research 333: 255–65։ 2015։ PMID 26342399։ doi:10.1016/j.heares.2015.08.014 
  20. R.S. Tyler, ed. (2000)։ «Psychological management of tinnitus»։ Tinnitus Handbook։ San Diego: Singular։ էջեր 263–79։ OCLC 42771695 
  21. «Understanding tinnitus distress: Introducing the concepts of moderators and mediators»։ International Journal of Audiology 47 (Suppl. 2): S106–11։ 2008։ PMID 19012118։ doi:10.1080/14992020802301670 
  22. «The role of catastrophizing in recent onset tinnitus: its nature and association with tinnitus distress and medical utilization»։ International Journal of Audiology 52 (3): 177–88։ 2013։ PMID 23301660։ doi:10.3109/14992027.2012.752111 
  23. Jastreboff PJ, Hazell JWP (2004)։ Tinnitus Retraining Therapy: Implementing the neurophysiological model։ Cambridge: Cambridge University Press։ OCLC 237191959 
  24. 24,0 24,1 Robert Aaron Levine (1999)։ «Somatic (craniocervical) tinnitus and the dorsal cochlear nucleus hypothesis»։ American Journal of Otolaryngology 20 (6): 351–62։ PMID 10609479։ doi:10.1016/S0196-0709(99)90074-1 
  25. Chan Y (2009)։ «Tinnitus: etiology, classification, characteristics, and treatment»։ Discovery Medicine 8 (42): 133–36։ PMID 19833060 
  26. Barbara Rubinstein (1990)։ «Prevalence of Signs and Symptoms of Craniomandibular Disorders in Tinnitus Patients»։ Journal of Craniomandibular Disorders 4 (3): 186–92։ PMID 2098394 
  27. 27,0 27,1 Schecklmann Martin, Vielsmeier Veronika, Steffens Thomas, Landgrebe Michael, Langguth Berthold, Kleinjung Tobias, Andersson Gerhard (18 April 2012)։ «Relationship between Audiometric Slope and Tinnitus Pitch in Tinnitus Patients: Insights into the Mechanisms of Tinnitus Generation»։ PLOS One 7 (4): e34878։ Bibcode:2012PLoSO...734878S։ PMC 3329543։ PMID 22529949։ doi:10.1371/journal.pone.0034878 
  28. 28,0 28,1 Schaette R, McAlpine D (21 September 2011)։ «Tinnitus with a Normal Audiogram: Physiological Evidence for Hidden Hearing Loss and Computational Model»։ The Journal of Neuroscience 31 (38): 13452–57։ PMID 21940438։ doi:10.1523/JNEUROSCI.2156-11.2011 
  29. «Ototoxic drugs and noise»։ Ciba Foundation Symposium 85: 151–71։ 1981։ PMID 7035098 
  30. Stas Bekman: stas (at) stason.org։ «6) What are some ototoxic drugs?»։ Stason.org։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-10-19-ին։ Վերցված է 2012-10-26 
  31. 31,0 31,1 Delanty Norman (27 November 2001)։ Seizures: medical causes and management։ Totowa, NJ: Humana Press։ էջ 187։ ISBN 978-0896038271 
  32. 32,0 32,1 Riba Michelle B, Ravindranath Divy (12 April 2010)։ Clinical manual of emergency psychiatry։ Washington, DC: American Psychiatric Publishing Inc։ էջ 197։ ISBN 978-1585622955 
  33. «Tinnitus psychopharmacology: A comprehensive review of its pathomechanisms and management»։ Neuropsychiatric Disease and Treatment 6: 209–18։ 2010։ PMC 2898164։ PMID 20628627 
  34. «Diagnostic approach to tinnitus»։ American Family Physician 69 (1): 120–06։ 2004։ PMID 14727828 
  35. «Noise exposure and public health»։ Environmental Health Perspectives։ 108 Suppl 1 (Suppl 1): 123–31։ 2000։ JSTOR 3454637։ PMC 1637786։ PMID 10698728։ doi:10.2307/3454637 
  36. Zempleni Janos, Suttie John W, Gregory, III Jesse F և այլք:, eds. (2014)։ Handbook of vitamins (Fifth ed.)։ Hoboken: CRC Press։ էջ 477։ ISBN 978-1466515574։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-08-17-ին 
  37. Shulgin Alexander, Shulgin Ann (1997)։ «#36. 5-MEO-DET»։ TiHKAL: the continuation։ Berkeley, CA: Transform Press։ ISBN 978-0963009692։ OCLC 38503252։ Արխիվացված օրիգինալից 31 October 2012-ին։ Վերցված է 27 October 2012 
  38. «Erowid Experience Vaults: DiPT – More Tripping & Revelations – 26540»։ Արխիվացված օրիգինալից 2014-11-02-ին 
  39. Henry JA, Dennis KC, Schechter MA (October 2005)։ «General review of tinnitus: prevalence, mechanisms, effects, and management.»։ Journal of Speech, Language, and Hearing Research 48 (5): 1204–35։ PMID 16411806։ doi:10.1044/1092-4388(2005/084) 
  40. 40,0 40,1 McFerran Don, Magdalena Sereda։ «Pulsatile tinnitus»։ Action on Hearing Loss։ Royal National Institute for Deaf People (RNID)։ Վերցված է 22 July 2018 
  41. Chandler JR (1983)։ «Diagnosis and cure of venous hum tinnitus»։ The Laryngoscope 93 (7): 892–95։ PMID 6865626։ doi:10.1288/00005537-198307000-00009 
  42. «Otologic manifestations of petrous carotid aneurysms»։ American Journal of Neuroradiology 26 (6): 1324–27։ 2005։ PMID 15956490 
  43. Կաղապար:Closed access Selim Magdy, Caplan Louis R (2004)։ «Carotid Artery Dissection»։ Current Treatment Options in Cardiovascular Medicine 6 (3): 249–53։ ISSN 1092-8464։ PMID 15096317։ doi:10.1007/s11936-996-0020-z  (subscription required)
  44. «Objective tinnitus in benign intracranial hypertension: An update»։ The Laryngoscope 100 (1): 33–36։ 2009-01-04։ PMID 2293699։ doi:10.1288/00005537-199001000-00008 
  45. Arteriovenous Malformation (AVM)։ Encyclopedia of Clinical Neuropsychology (Springer)։ 2011։ էջեր 249–252։ ISBN 978-0-387-79947-6։ doi:10.1007/978-0-387-79948-3 
  46. «Sensorineural Tinnitus: Its Pathology and Probable Therapies»։ International Journal of Otolaryngology 2016: 1–13։ 2016։ PMC 4761664։ PMID 26977153։ doi:10.1155/2016/2830157 
  47. «An Integrative Tinnitus Model Based on Sensory Precision»։ Trends in Neurosciences 39 (12): 799–812։ 2016։ PMC 5152595 ։ PMID 27871729։ doi:10.1016/j.tins.2016.10.004 
  48. «Maladaptive plasticity in tinnitus – triggers, mechanisms and treatment»։ Nature Reviews Neurology 12 (3): 150–60։ 2016։ PMC 4895692։ PMID 26868680։ doi:10.1038/nrneurol.2016.12 
  49. Henry JA (2000)։ «Psychoacoustic Measures of Tinnitus»։ Journal of the American Academy of Audiology 11 (3): 138–55։ PMID 10755810։ Արխիվացված օրիգինալից August 8, 2017-ին։ Վերցված է September 22, 2017 
  50. «The Relevance of the High Frequency Audiometry in Tinnitus Patients with Normal Hearing in Conventional Pure-Tone Audiometry»։ BioMed Research International 2015: 1–5։ 2015։ PMC 4637018։ PMID 26583098։ doi:10.1155/2015/302515 
  51. «Psychoacoustic assessment to improve tinnitus diagnosis»։ PLOS One 8 (12): e82995։ 2013։ Bibcode:2013PLoSO...882995B։ PMC 3861445։ PMID 24349414։ doi:10.1371/journal.pone.0082995 
  52. «Residual inhibition»։ Tinnitus: Pathophysiology and Treatment։ Progress in Brain Research 166։ 2007։ էջեր 487–95։ ISBN 978-0444531674։ PMID 17956813։ doi:10.1016/S0079-6123(07)66047-6 
  53. «Residual inhibition functions overlap tinnitus spectra and the region of auditory threshold shift»։ Journal of the Association for Research in Otolaryngology 9 (4): 417–35։ 2008։ PMC 2580805։ PMID 18712566։ doi:10.1007/s10162-008-0136-9 
  54. «A review of hyperacusis and future directions: part I. Definitions and manifestations»։ American Journal of Audiology 23 (4): 402–19։ 2014։ PMID 25104073։ doi:10.1044/2014_AJA-14-0010։ Արխիվացված օրիգինալից May 9, 2018-ին։ Վերցված է September 23, 2017 
  55. «Advances in the neurobiology of hearing disorders: recent developments regarding the basis of tinnitus and hyperacusis»։ Progress in Neurobiology 111: 17–33։ 2013։ PMID 24012803։ doi:10.1016/j.pneurobio.2013.08.002 
  56. «A review of hyperacusis and future directions: part II. Measurement, mechanisms, and treatment»։ American Journal of Audiology 23 (4): 420–36։ 2014։ PMID 25478787։ doi:10.1044/2014_AJA-13-0037 
  57. «Estimates of loudness, loudness discomfort, and the auditory dynamic range: normative estimates, comparison of procedures, and test-retest reliability»։ Journal of the American Academy of Audiology 16 (2): 85–100։ 2005։ PMID 15807048։ doi:10.3766/jaaa.16.2.4 
  58. «Guidelines for the grading of tinnitus severity: the results of a working group commissioned by the British Association of Otolaryngologists, Head and Neck Surgeons, 1999»։ Clinical Otolaryngology and Allied Sciences 26 (5): 388–93։ 2001։ PMID 11678946։ doi:10.1046/j.1365-2273.2001.00490.x։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-24-ին 
  59. «James Jones's 80ft death jump after tinnitus 'torture'»։ BBC News։ 2 December 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 4 December 2015-ին։ Վերցված է 2 December 2015 
  60. Tyler, RS, ed. (2000)։ «Epidemiology of Tinnitus»։ Tinnitus Handbook։ San Diego: Singular։ էջեր 1–23։ OCLC 42771695 
  61. «Consensus for tinnitus patient assessment and treatment outcome measurement: Tinnitus Research Initiative meeting, Regensburg, July 2006»։ Tinnitus: Pathophysiology and Treatment։ Progress in Brain Research 166։ 2007։ էջեր 525–36։ ISBN 978-0444531674։ PMC 4283806։ PMID 17956816։ doi:10.1016/S0079-6123(07)66050-6 
  62. «The tinnitus functional index: development of a new clinical measure for chronic, intrusive tinnitus»։ Ear and Hearing 33 (2): 153–76։ 2012։ PMID 22156949։ doi:10.1097/AUD.0b013e31822f67c0։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-01-25-ին 
  63. «Assessment of tinnitus: Measurement of treatment outcomes»։ Tinnitus: Pathophysiology and Treatment։ Progress in Brain Research 166։ 2007։ էջեր 511–21։ ISBN 978-0444531674։ PMID 17956815։ doi:10.1016/S0079-6123(07)66049-X։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-25-ին 
  64. «Methodological aspects of clinical trials in tinnitus: A proposal for international standard»։ Journal of Psychosomatic Research 73 (2): 112–21։ 2012։ PMC 3897200։ PMID 22789414։ doi:10.1016/j.jpsychores.2012.05.002 
  65. Henry J. L., Wilson PH (2000)։ The Psychological Management of Chronic Tinnitus: A Cognitive Behavioural Approach։ Allyn and Bacon 
  66. 66,0 66,1 Martinez-Devesa P, Perera, R, Theodoulou, M, Waddell, A (Sep 8, 2010)։ «Cognitive behavioural therapy for tinnitus»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (9): CD005233։ PMID 20824844։ doi:10.1002/14651858.CD005233.pub3 
  67. «Pulsatile tinnitus: imaging and differential diagnosis»։ Deutsches Arzteblatt International 110 (26): 451–58։ 2013։ PMC 3719451։ PMID 23885280։ doi:10.3238/arztebl.2013.0451 
  68. «Pulsatile Tinnitus: Differential Diagnosis and Radiological Work-Up»։ Current Radiology Reports 5 (1): 5։ 2017։ PMC 5263210 ։ PMID 28203490։ doi:10.1007/s40134-017-0199-7 
  69. «Pulsatile tinnitus: contemporary assessment and management»։ Current Opinion in Otolaryngology & Head and Neck Surgery 19 (5): 348–57։ 2011։ PMID 22552697։ doi:10.1097/MOO.0b013e3283493fd8։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-25-ին 
  70. «Hearing of microwave pulses by humans and animals: effects, mechanism, and thresholds»։ Health Physics 92 (6): 621–28։ 2007։ PMID 17495664։ doi:10.1097/01.HP.0000250644.84530.e2 
  71. Elder JA, Chou, CK (2003)։ «Auditory response to pulsed radiofrequency energy»։ Bioelectromagnetics։ Suppl 6: S162–73։ PMID 14628312։ doi:10.1002/bem.10163 
  72. «Clinical practice guideline: tinnitus»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery 151 (2 Suppl): S1–40։ 2014։ PMID 25273878։ doi:10.1177/0194599814545325 
  73. «CDC - NIOSH Program Portfolio : Hearing Loss Prevention : Program Description»։ www.cdc.gov (en-us)։ 2019-02-05։ Վերցված է 2019-03-26 
  74. «Pharmacological drugs inducing ototoxicity, vestibular symptoms and tinnitus: a reasoned and updated guide»։ European Review for Medical and Pharmacological Sciences 15 (6): 601–36։ 2011։ PMID 21796866։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-08-08-ին 
  75. Palomar García V, Abdulghani Martínez, F, Bodet Agustí, E, Andreu Mencía, L, Palomar Asenjo, V (Jul 2001)։ «Drug-induced otoxicity: current status»։ Acta Oto-Laryngologica 121 (5): 569–72։ PMID 11583387։ doi:10.1080/00016480121545 
  76. «Drug-induced tinnitus and other hearing disorders»։ Drug Safety 14 (3): 198–212։ 1996։ PMID 8934581։ doi:10.2165/00002018-199614030-00006 
  77. «Drug Therapies»։ www.ata.org (անգլերեն)։ 2015-03-20։ Վերցված է 2019-03-26 
  78. 78,0 78,1 «Systematic review and meta-analyses of randomized controlled trials examining tinnitus management»։ The Laryngoscope 121 (7): 1555–64։ 2011։ PMC 3477633։ PMID 21671234։ doi:10.1002/lary.21825 
  79. «A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials of cognitive–behavioral therapy for tinnitus distress»։ Clinical Psychology Review 31 (4): 545–53։ 2011։ PMID 21237544։ doi:10.1016/j.cpr.2010.12.006 
  80. Ost LG (October 2014)։ «The efficacy of Acceptance and Commitment Therapy: an updated systematic review and meta-analysis»։ Behaviour Research and Therapy 61: 105–21։ PMID 25193001։ doi:10.1016/j.brat.2014.07.018 
  81. «Chapter 9 – Level 5 Individualized Support»։ Progressive Tinnitus Management: Clinical Handbook for Audiologists։ US Department of Veterans Affairs, National Center for Rehabilitative Auditory Research։ 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-12-20-ին։ Վերցված է 2013-12-20 
  82. 82,0 82,1 82,2 «Clinical practice guideline: tinnitus»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery 151 (2 Suppl): S1–40։ 2014։ PMID 25273878։ doi:10.1177/0194599814545325 
  83. Savage J, Cook, S, Waddell, A (Nov 12, 2009)։ «Tinnitus»։ BMJ Clinical Evidence 2009։ PMC 2907768։ PMID 21726476 
  84. Baldo P, Doree, C, Molin, P, McFerran, D, Cecco, S (Sep 12, 2012)։ «Antidepressants for patients with tinnitus»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 9 (9): CD003853։ PMID 22972065։ doi:10.1002/14651858.CD003853.pub3 
  85. Miroddi M, Bruno R, Galletti F, Calapai F, Navarra M, Gangemi S, Calapai G (March 2015)։ «Clinical pharmacology of melatonin in the treatment of tinnitus: a review.»։ European Journal of Clinical Pharmacology 71 (3): 263–70։ PMID 25597877։ doi:10.1007/s00228-015-1805-3 
  86. Hoekstra Carlijn El, Rynja Sybren P., van Zanten Gijsbert A., Rovers Maroeska M. (2011-07-06)։ «Anticonvulsants for tinnitus»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD007960։ ISSN 1469-493X։ PMID 21735419։ doi:10.1002/14651858.CD007960.pub2 
  87. Pichora-Fuller MK, Santaguida P, Hammill A, Oremus M, Westerberg B, Ali U, Patterson C, Raina P (August 2013)։ «Evaluation and Treatment of Tinnitus: Comparative Effectiveness [Internet]»։ PMID 24049842 
  88. Lavigne P, Lavigne F, Saliba I (23 June 2015)։ «Intratympanic corticosteroids injections: a systematic review of literature»։ European Archives of Oto-Rhino-Laryngology 273 (9): 2271–78։ PMID 26100030։ doi:10.1007/s00405-015-3689-3 
  89. Hall Deborah A, Wegner Inge, Smit Adriana Leni, McFerran Don, Stegeman Inge (2018)։ Cochrane ENT Group, ed.։ «Betahistine for tinnitus»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (անգլերեն) 12։ doi:10.1002/14651858.CD013093 
  90. Langguth B, Salvi R, Elgoyhen AB (December 2009)։ «Emerging pharmacotherapy of tinnitus.»։ Expert Opinion on Emerging Drugs 14 (4): 687–702։ PMC 2832848։ PMID 19712015։ doi:10.1517/14728210903206975 
  91. «Botulinum Toxin Treatment of Objective Tinnitus Because of Essential Palatal Tremor: A Systematic Review»։ Otology & Neurotology 37 (7): 820–28։ 2016։ PMID 27273401։ doi:10.1097/MAO.0000000000001090 
  92. Sweetman Sean C., ed. (2009)։ Martindale (36th ed.)։ Pharmaceutical Press։ էջ 2277։ ISBN 9780853698401 
  93. «Sound therapy for tinnitus management: practicable options»։ Journal of the American Academy of Audiology 25 (1): 62–75։ 2014։ PMID 24622861։ doi:10.3766/jaaa.25.1.5 
  94. Sereda Magdalena, Xia Jun, El Refaie Amr, Hall Deborah A., Hoare Derek J. (2018)։ «Sound therapy (using amplification devices and/or sound generators) for tinnitus»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 12: CD013094։ ISSN 1469-493X։ PMID 30589445 ։ doi:10.1002/14651858.CD013094.pub2 
  95. «Tinnitus Retraining Therapy (TRT) for tinnitus»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD007330։ 2010։ PMID 20238353։ doi:10.1002/14651858.CD007330.pub2 
  96. Meng Z, Liu, S, Zheng, Y, Phillips, JS (Oct 5, 2011)։ «Repetitive transcranial magnetic stimulation for tinnitus»։ Cochrane Database of Systematic Reviews (10): CD007946։ PMID 21975776։ doi:10.1002/14651858.CD007946.pub2 
  97. Hilton MP, Zimmermann, EF, Hunt, WT (Mar 28, 2013)։ «Ginkgo biloba for tinnitus»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 3 (3): CD003852։ PMID 23543524։ doi:10.1002/14651858.CD003852.pub3 
  98. Person Osmar C, Puga Maria ES, da Silva Edina MK, Torloni Maria R (2016-11-23)։ «Zinc supplements for tinnitus»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 11: CD009832։ PMID 27879981։ doi:10.1002/14651858.cd009832.pub2 
  99. «Diagnosis and management of somatosensory tinnitus: review article»։ Clinics 66 (6): 1089–94։ 2011։ PMC 3129953։ PMID 21808880։ doi:10.1590/S1807-59322011000600028 
  100. Heller AJ (2003)։ «Classification and epidemiology of tinnitus»։ Otolaryngologic Clinics of North America 36 (2): 239–48։ PMID 12856294։ doi:10.1016/S0030-6665(02)00160-3 
  101. Celik N, Bajin MD, Aksoy S (2009)։ «Tinnitus incidence and characteristics in children with hearing loss»։ Journal of International Advanced Otology 5 (3): 363–69։ ISSN 1308-7649։ OCLC 695291085։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-12-21-ին։ Վերցված է 2013-02-02 
  102. Mills RP, Albert D, Brain C (1986)։ «Tinnitus in childhood»։ Clinical Otolaryngology and Allied Sciences 11 (6): 431–34 
  103. Ballantyne JC (2009)։ Graham JM, Baguley D, eds.։ Ballantyne's Deafness (Seventh ed.)։ Chichester: Wiley-Blackwell։ OCLC 275152841 
  104. «Tinnitus in children: an uncommon symptom?»։ Archives of Disease in Childhood 95 (8): 645–48։ 2010։ PMID 20371585։ doi:10.1136/adc.2009.168252։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-29-ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]