Ազատ Վշտունի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ազատ Վշտունի
հայ․՝ Ազատ Վշտունի
Ծնվել է հուլիսի 17, 1894({{padleft:1894|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Ծննդավայր Վան, Վան, Թուրքիա
Վախճանվել է մարտի 26, 1958({{padleft:1958|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1] (63 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ[1]
Մասնագիտություն գրող, հասարակական գործիչ և բանաստեղծ
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Կրթություն Կեդրոնական վարժարան և Փարիզի համալսարան
Անդամակցություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն
Կուսակցություն ԽՄԿԿ

Ազատ Վշտունի (Կարապետ Սեթի Մամիկոնյան), (հուլիսի 17, 1894 - մարտ 26, 1958), հայ բանաստեղծ, գրական-հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից։

Գրական անունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծի գրական անունը՝ Ազատ Վշտունի, 1910-ական թվականների հայ մտավորականության տրամադրությունների արտահայտությունն է։ Հայ ժողովրդի կյանքում հակասական էին ազատության իղձն ու վիշտը, որից էլ ծնվում է Ազատ Վշտունի գրական անունը։ Ի դեպ՝ Ազատ Վշտունի անունն է կրել գրական փորձեր կատարող թիֆլիսցի մի երիտասարդ, որի անվան դեմ Կարապետ Մամիկոնյանը բողոքի մի նամակ է տպագրել տալիս «Մշակ» օրաթերթի 1916մարտի 4-ի համարում։ Բացի այդ, բանաստեղծը ստորագրել է նաև Կարապ, Ազատ, Կարապետ Թաշճյան, Սեիդ էլ Նուր անուններով։ 1921-ին Ազատ Վշտունին մեկնում է Իրան և Իրաք։ Վերադառնալուց հետո «Խորհրդային Հայաստան» թերթում նա հրատարակում է մի քանի բանաստեղծություններ, որոնք իբր թարգմանել է արաբ բանաստեղծ Սեիդ Էլ Նուրից։ Սակայն շուտով Ազատ Վշտունին հայտնում է, որ աշխարհում Սեիդ էլ Նուր անունով ոչ մի բանաստեղծ էլ չկա, որ դա հենց ինքն է՝ Ազատ Վշտունին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ Վշտունու հուշատախտակը Երևանում

Ազատ Վշտունին ծնվել է 1894հուլիսի 17-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Երեմյան դպրոցում։ 1908-1911-ին սովորել է Կոնստանտինոպոլսի կենտրոնական վարժարանում։ 1911-ին մեկնել է Փարիզ և դարձել Սորբոնի համալսարանի գրական-փիլիսոփայական ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր։ 1914-ին մեկնել է Թիֆլիս։ 1918-1919-ին աշխատել է Թիֆլիսի Հին Ներսիսյան որբանոցում, որտեղ հիմնադրել է Փարոս տպագիր հանդեսը։ 1919-1920-ին եղել է Ղրիմում։ Հայրենադարձության գործով 1921-ն մեկնել է Իրան և Իրաք։ Խմբագրել է «Մուրճ» ամսագիրը (1922), «Դիրքերում» երկշաբաթաթերթը (Թիֆլիս, 1924), «Մուրճ-մանգաղ» թերթը (Հյուսիսային Կովկաս, Դոնի Ռոստով, 1926-1927), «Գեղարվեստի ֆրոնտում», «Խորհրդային Հայաստան»-ի գրական հավելվածը (Երևան, 1930), «Խորհրդային արվեստ» (Երևան, 1932-1934) ամսագիրը։ Եղել է Սովետական Հայաստանի գրական առաջին կազմակերպության՝ Սովետական Հայաստանի գրողների ասոցացիայի նախագահը, Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցացիայի ներկայացուցիչը Մոսկվայում (1925), ՀԽՍՀ լուսժողկոմատի արվեստի սեկտորի վարիչ (1929)։ Գրական «Երեքի խմբակ»-ի (Եղիշե Չարենց, Գևորգ Աբով, Ազատ Վշտունի) անդամներից է։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, քրդերեն, ֆրանսերեն, չինարեն և այլ լեզուներով։ Մահացել է 1958մարտի 26-ին Երևանում։[2]

Վշտունու հեղինակությամբ հրատարակված գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սրտիս լարերեն, Բաքու, 1915, 30 էջ։
  • Կամավորի հուշատետրից, Բաքու, 1915, 28 էջ։
  • Բանաստեղծություններ, Թիֆլիս, 1918, 76 էջ։
  • Հուզանք ու զանգ, Ալեք-պոլ, 1923, 47 էջ։
  • Neo orientana (զարթնող Արևելքի երգեր), Երևան, Պետհրատ, 1923, 48 էջ։
  • Սալամնամե, Թիֆլիս, 1924, 39 էջ։
  • Արևելքը հուր է հիմա, Երևան, Պետհրատ, 1927, 116 էջ։
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, Պետհրատ, 1929, 172 էջ։
  • Խոսում է ռադիո-Ալժիրը, Երևան, Պետհրատ, 1931, 38 էջ։
  • Երկեր, Երևան, Պետհրատ, 1935, 265 էջ։
  • Ռամ Ռոյ, Երևան, Պետհրատ, 1936, 19 էջ։
  • Լուսադեմին, Երևան, Պետհրատ, 1939, 58 էջ։
  • Ընտիր երկեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 280 էջ։
  • Նոր սերունդը, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 29 էջ։
  • Վիլլի Վոլֆ, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 28 էջ։
  • Երբ կայծակը փայլատակում է, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 31 էջ։
  • Մանկական ռազմախաղ, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 4 էջ։
  • Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 51 էջ։
  • Մանկիկն ու կատվիկը, Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 8 էջ։
  • Սեր և ատելություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 63 էջ։
  • Երկերի ժողովածու, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 464 էջ։
  • Մանկության օրեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 16 էջ։
  • Բանաստեղծություններ և պոեմներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 224 էջ։
  • Երկեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 367 էջ։
  • Երկեր երկու հատորով, հատոր 1, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 264 էջ։
  • Երկեր երկու հատորով, հատոր 2, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 286 էջ։
  • Ընտիր երկեր, Երևան, «Հայաստան», 1971, 250 էջ։
  • Գիրք մանուկների համար, Երևան, «Հայաստան», 1972, 47 էջ։
  • Երբ կայծակը փայլատակում է (վիպերգ), Հալեպ, տպարան «Անի», գրքում տպագրման թվականը նշված չէ, 30 էջ։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Вштуни Азат // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. гл. ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Գրական տեղեկատու. Երևան: «Սովետական գրող». 1981. էջ էջ 541-542.