ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ
CONCACAF Gold Cup
Copa de Oro de la CONCACAF
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ
Ֆուտբոլային ասոցիացիա ԿՈՆԿԱԿԱՖ
Հիմնվել է 1963
Gold medal blank.svg Ներկայիս չեմպիոն Մեքսիկա Մեքսիկա (9-րդ տիտղոս)
Ամենատիտղոսավոր թիմ Մեքսիկա Մեքսիկա (9 տիտղոս)
Պաշտոնական կայք goldcup.org, concacaf.com
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ 2013

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթը (անգլ.՝ CONCACAF Gold Cup, իսպաներեն՝ Copa de Oro de la CONCACAF) հանդիսանում է ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի անդամ երկրների ֆուտբոլի ազգային հավաքականների գլխավոր տեղական մրցաշարը։ Ոսկե գավաթի խաղարկության հաղթողը ճանաչվում է որպես Հյուսիսային Ամերիկայի, Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի մայրցամաքային չեմպիոն և, եթե խաղարկության տարեթիվը չի համընկնում կոնֆեդերացիաների գավաթի խաղարկության տարվա հետ, ստանում է նրան մասնակցելու իրավունք։

Պատմություն[խմբագրել]

Չեմպիոնին հանձնվող «ոսկե գավաթը» 1991թ.-ից սկսած

Մինչ ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ձևավորումը (1961թ.) գոյություն ունեին երկու ինքնուրույն կոնֆեդերացիաներ՝ 1938թ. հիմնված Հյուսիսային Ամերիկայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիան (անգլ.՝ North American Football Confederation, NAFC) և 1946թ. հիմնված Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիան (իսպաներեն՝ Confederación Centroamericana y del Caribe de Fútbol, CCCF), որոնցից յուրաքանչյուրն անց էր կացնում իր առաջնությունը։ Այսպես, 1941-1961թթ. ընթացքում անցկացված CCCF-ի 10 առաջնություններից յոթում հաղթել էր Կոստա Ռիկան, մեկական անգամ՝ Սալվադորը, Պանաման, Հաիթին, իսկ NAFC-ի երկու առաջնություններում էլ (1947 և 1949թթ.) հաղթել էր Մեքսիկան։

1963թ. ԿՈՆԱԿԱԿԱՖ-ը Սալվադորում անցկացրեց իր առաջին միասնական մրցաշարը ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ազգերի առաջնություն (իսպաներեն՝ Campeonato de Naciones de la CONCACAF) անվան տակ։ Մրցաշարն անց էր կացվում երկու տարին մեկ անգամ։ 1963-1971թթ. խաղարկությունների արդյունքում երկուական անգամ չեմպիոնի տիտղոսը նվաճեցին Կոստա Ռիկան (1963, 1969թթ.) և Մեքսիկան (1965, 1971թթ.), մեկ անգամ էլ՝ Գվատեմալան (1967թ.)։

1973թ.-ից սկսած մրցաշարը սկսեց կատարել նաև աշխարհի առաջնության ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի զոնայի ընտրական մրցաշարի դեր։ Նման նշանակությամբ տեղի ունեցան մրցաշարի ևս 4 խաղարկություններ, ընդ որում 1985 և 1989թթ. ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը պաշտոնապես չանցկացվեց, և ընտրական մրցաշարի հաղթողը հայտարարվեց ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի չեմպիոն։ Այդ խաղարկությունների արդյունքում աշխարհի առաջնության ուղեգրեր նվաճեցին չեմպիոններ Հաիթիի (1973թ.), Մեքսիկայի (1977թ.), Հոնդուրասի (1981թ.), Կանադայի (1985թ.), Կոստա Ռիկայի (1989թ.) և փոխչեմպիոններ Սալվադորի (1981թ.), Միացյալ Նահանգների (1989թ.) հավաքականները։

1991թ. առաջնությունը վերածնվեց ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ անվան տակ։ Մրցաշարի նորագույն պատմության 11 մրցաշրջանները անցկացան Մեքսիկայի և Միացյալ Նահանգների վիթխարի առավելությամբ, որոնք նվաճեցին համապատասխանաբար վեց (1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011թթ.) և չորս (1991, 2002, 2005, 2007թթ.) չեմպիոնական տիտղոսներ, և միայն մեկ անգամ մրցաշարում հաղթեց մեկ այլ թիմ՝ 2000թ. Կանադան։ Ուշագրավ է, որ Միացյալ Նահանգներում (1993 և 2003թթ, Մեքսիկայի հետ համատեղ) անց են կացվել ոսկե գավաթի բոլոր խաղարկությունները։ Հետաքրքրական է նաև, որ 1996-2005թ. խաղարկություններին մասնակցեցին հյուր-թիմեր Հարավային Ամերիկայից, Աֆրիկայից, Ասիայից։

Ձևաչափ և որակավորում[խմբագրել]

Եզրափակիչ մրցաշարին մասնակցում է 12 հավաքական։ 2005թ.-ից գործող ձևաչափի համաձայն չորսական հավաքականներից կազմված երեք խմբերում առաջին և երկրորդ տեղերը զբաղեցրած թիմերը, ինչպես նաև երրորդ տեղ զբաղեցրած թիմերից երկու լավագույնները, պայքարը շարունակում են փլեյ-օֆֆում, որը սկսվում է քառորդ եզրափակիչներից։ Երրորդ տեղի համար հանդիպում չի անցկացվում և կիսաեզրափակիչում դուրս մնացած թիմերը կիսում են երրորդ տեղը։

Հյուսիսամերիկյան զոնայից ավտոմատ կերպով որակավորվում են երեք հավաքականներն էլ։

Կենտրոնամերիկյան զոնայում հինգ ուղեգրեր են խաղարկվում կենտրոնամերիկյան գավաթի արդյունքներով։

Կարիբյան զոնայում չորս ուղեգրեր են խաղարկվում կարիբյան գավաթի արդյունքներով։

Խաղարկությունների արդյունքներ[խմբագրել]

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ազգերի առաջնություն
Տարի Անցկացման վայրը Մրցաշարային աղյուսակ
Չեմպիոն Փոխչեմպիոն Երրորդ տեղ Չորրորդ տեղ
1963
Մանրամասն
Սալվադոր Սալվադոր Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Սալվադոր
Սալվադոր
Նիդերլանդական Անտիլյան կղզիներ
Հոլանդական Անտիլներ
Հոնդուրաս
Հոնդուրաս
1965
Մանրամասն
Գվատեմալա Գվատեմալա Մեքսիկա
Մեքսիկա
Գվատեմալա
Գվատեմալա
Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Սալվադոր
Սալվադոր
1967
Մանրամասն
Հոնդուրաս Հոնդուրաս Գվատեմալա
Գվատեմալա
Մեքսիկա
Մեքսիկա
Հոնդուրաս
Հոնդուրաս
Տրինիդադ և Տոբագո
Տրինիդադ և Տոբագո
1969
Մանրամասն
Տրինիդադ և Տոբագո Տրինիդադ և Տոբագո Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Գվատեմալա
Գվատեմալա
Նիդերլանդական Անտիլյան կղզիներ
Հոլանդական Անտիլներ
Մեքսիկա
Մեքսիկա
1971
Մանրամասն
Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա Մեքսիկա
Մեքսիկա
Հաիթի
Հաիթի
Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Կուբա
Կուբա
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի շրջանակներում
1973
Մանրամասն
Հաիթի Հաիթի Հաիթի
Հաիթի
Տրինիդադ և Տոբագո
Տրինիդադ և Տոբագո
Մեքսիկա
Մեքսիկա
Հոնդուրաս
Հոնդուրաս
1977
Մանրամասն
Մեքսիկա Մեքսիկա Մեքսիկա
Մեքսիկա
Հաիթի
Հաիթի
Սալվադոր
Սալվադոր
Կանադա
Կանադա
1981
Մանրամասն
Հոնդուրաս Հոնդուրաս Հոնդուրաս
Հոնդուրաս
Սալվադոր
Սալվադոր
Մեքսիկա
Մեքսիկա
Կանադա
Կանադա
1985
Մանրամասն
ԿՈՆԿԱԿԱՖ, առանց
ֆիքսված մրցավայրի
Կանադա
Կանադա
Հոնդուրաս
Հոնդուրաս
Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Սալվադոր
Սալվադոր
1989
Մանրամասն
ԿՈՆԿԱԿԱՖ, առանց
ֆիքսված մրցավայրի
Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
Տրինիդադ և Տոբագո
Տրինիդադ և Տոբագո
Գվատեմալա
Գվատեմալա
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ
Տարի Անցկացման վայրը Եզրափակիչ Հանդիպում երրորդ տեղ տեղի համար
Չեմպիոն Հաշիվը Փոխչեմպիոն Երրորդ տեղ Հաշիվը Չորրորդ տեղ
1991
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
0 ։ 0 ԼԺՀ
4 ։ 3 ՀՏՀ
Հոնդուրաս
Հոնդուրաս
Մեքսիկա
Մեքսիկա
2 ։ 0 Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
1993
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ
Մեքսիկա Մեքսիկա
Մեքսիկա
Մեքսիկա
4 ։ 0 Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա
Ճամայկա Ճամայկա
1 ։ 1 ԼԺՀ թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
1996
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Մեքսիկա
Մեքսիկա
2 ։ 0 Բրազիլիա
Բրազիլիա
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
3 ։ 0 Գվատեմալա
Գվատեմալա
1998
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Մեքսիկա
Մեքսիկա
1 ։ 0 Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
Բրազիլիա
Բրազիլիա
1 ։ 0 Ճամայկա
Ճամայկա
2000
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Կանադա
Կանադա
2 ։ 0 Կոլումբիա
Կոլումբիա
Տրինիդադ և Տոբագո Տրինիդադ և Տոբագո
Պերու Պերու
չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
2002
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
2 ։ 0 Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
Կանադա
Կանադա
2 ։ 0 Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեա
2003
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ
Մեքսիկա Մեքսիկա
Մեքսիկա
Մեքսիկա
1 ։ 0 ԼԺՀ Բրազիլիա
Բրազիլիա
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
3 ։ 2 Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկա
2005
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
0 ։ 0 ԼԺՀ
3 ։ 1 ՀՏՀ
Պանամա
Պանամա
Հոնդուրաս Հոնդուրաս
Կոլումբիա Կոլումբիա
չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
2007
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
2 ։ 1 Մեքսիկա
Մեքսիկա
Կանադա Կանադա
Գվադելուպա Գվադելուպա
չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
2009
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Մեքսիկա
Մեքսիկա
5 ։ 0 Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
Հոնդուրաս Հոնդուրաս
Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա
չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
2011
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ Մեքսիկա
Մեքսիկա
4 ։ 2 Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներ
Պանամա Պանամա
Հոնդուրաս Հոնդուրաս
չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
2013
Մանրամասն
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ

Շեղատառով նշված են մրցաշարին հրավիրված թիմերը այլ կոնֆեդերացիաներից։

Թիմերի տիտղոսներ[խմբագրել]

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի գոտու մայրցամաքային առաջնության բոլոր խաղարկությունների արդյունքում մրցանակային տեղեր են զբաղեցրել 16 ազգային հավաքականներ, ընդ որում ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության ժամանակաշրջանի մրցանակակիրների թիվը 10 է, իսկ ոսկե գավաթի խաղարկության ժամանակաշրջանում մրցանակային տեղեր զբաղեցրել են 12 հավաքականներ։ Չեմպիոնական տիտղոսների թվով միանձնյա առաջատար դիրքում է Մեքսիկայի հավաքականը (ինը տիտղոսը)։ Նրան են հաջորդում Միացյալ Նահանգները և Կոստա Ռիկան (համապատասխանաբար չորս և երեք տիտղոս)։ Հետաքրքրական է, որ մրցաշարի նորագույն շրջանի 11 խաղարկությունների (1991-2011թթ.) եզրափակիչներին ամենից շատ մասնակցել է Միացյալ Նահանգները (ութ անգամ), իսկ Մեքսիկան՝ յոթ անգամ. այսուհանդերձ վերջինս ոսկե գավաթի երկու չեմպիոնական տիտղոս ավելի է նվաճել։

Թիմ Չեմպիոն Փոխչեմպիոն Երրորդ տեղ
Մեքսիկա Մեքսիկա 9 (1965, 1971, 1977, 1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011) 2 (1967, 2007) 3 (1973, 1981, 1991)
Միացյալ Նահանգներ Միացյալ Նահանգներ 4 (1991, 2002, 2005, 2007 5 (1989, 1993, 1998, 2009, 2011) 2 (1996, 2003)
Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա 3 (1963, 1969, 1989) 1 (2002) 5 (1965, 1971, 1985, 1993, 2009*)
Կանադա Կանադա 2 (1985, 2000) 2 (2002, 2007*)
Հոնդուրաս Հոնդուրաս 1 (1981) 2 (1985, 1991) 4 (1967, 2005*, 2009*, 2011*)
Գվատեմալա Գվատեմալա 1 (1967) 2 (1965, 1969)
Հաիթի Հաիթի 1 (1973) 2 (1971, 1977)
Սալվադոր Սալվադոր 2 (1963, 1981) 1 (1977)
Բրազիլիա Բրազիլիա 2 (1996, 2003) 1 (1998)
Տրինիդադ և Տոբագո Տրինիդադ և Տոբագո 1 (1973) 2 (1989, 2000*)
Պանամա Պանամա 1 (2005) 1 (2011*)
Կոլումբիա Կոլումբիա 1 (2000) 1 (2005*)
Կյուրասաո Կյուրասաո [1] 2 (1963, 1969)
Ճամայկա Ճամայկա 1 (1993)
Գվադելուպա Գվադելուպա 1 (2007*)
Պերու Պերու 1 (2000*)

Երրորդ տեղի համար հանդիպումն ավարտվեց թիմերի միջև ոչ ոքիով, և նրանք կիսեցին երրորդ տեղը։
* Երրորդ տեղի համար հանդիպում տեղի չի ունեցել, և թիմերը կիսեցին երրորդ տեղը։
Շեղատառով նշված են մրցաշարին հրավիրված թիմերը այլ կոնֆեդերացիաներից։

Թիմերի մասնակցություններ[խմբագրել]

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի մայրցամաքային առաջնության եզրափակիչ մրցաշարի 21 խաղարկություններին մասնակցել են 25 ազգային հավաքականներ, որոնցից վեցը հանդիսանում են այլ կոնֆեդերացիաների անդամներ։

Մրցավայրեր[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ (մրցավայրեր)

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության և ոսկե գավաթի 19 խաղարկություններ հյուրընկալվել են ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի անդամ ութ երկրներում, իսկ մրցաշարի երկու խաղարկություններ (1985 և 1989թթ.) չեն ունեցել կազմակերպիչ երկիր։ Ընդհանուր առմամբ 1963-2011թթ. ընթացքում եզրափակիչ մրցաշարի շրջանակներում տեղի ունեցած 389 հանդիպումները անց են կացվել 9 երկրների 42 քաղաքների 48 մարզադաշտերում (որից ԱՄՆ-ում՝ 28 մարզադաշտեր 26 քաղաքներում [2]

Գոլերի հեղինակներ[խմբագրել]

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության և ոսկե գավաթի 21 խաղարկությունների 389 հանդիպումների արդյունքում խփվել են 1063 գոլեր (միջինը ավելի քան 50 գոլ խաղարկությունում)։ Հետաքրքիր է, որ Մեքսիկայի, Կոստա Ռիկայի, Միացյալ Նահանգների և Հոնդուրասի հավաքականների հաշվին ընդհանուր առմամբ գրանցված է մրցաշարի բոլոր գոլերի կեսից ավելին (553 գոլ)։ Պետք է նշել նաև, որ 1963, 1965, 1967, 1971թթ. խաղարկությունների 40 հանդիպումների 125 գոլերի հեղինակները հայտնի չեն։

Մրցանակներ և նվաճումներ[խմբագրել]

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթի խաղարկությունների արդյունքներով ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ը սահմանել է մրցանակներ մրցաշարի լավագույն խաղացողի, լավագույն ռմբարկուի, լավագույն դարպասապահի և «ֆեյր փլեյի» լավագույն ցուցանիշը ունեցող թիմի համար։

Ռեկորդներ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ (ռեկորդներ)

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության և ոսկե գավաթը բնորոշվում է վիճակագրական տվյալների բավական թույլ բազայով, որովհետև հատկապես 1963-1971թթ. խաղարկությունների տեխնիկական հաշվետվությունները խիստ սահմանափակ են։ Վիճակագրական տվյալների հիման վրա ռեկորդների առանձնացման համար լրացուցիչ ժամանակի արդյունքում ավարտված հանդիպումները հաշված են որպես հաղթանակ և պարտություն, 11 մետրանոց հարվածաշարի արդյունքում ավարտված հանդիպումները՝ ոչ ոքի։

Ծանոթություն[խմբագրել]

  1. Կյուրասաոյի բոլոր մասնակցությունները (1963-1973թթ.) ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի մայրցամաքային առաջնությանը վերաբերում են նախկին Հոլանդական Անտիլների (Նիդերլանդական Անտիլյան կղզիներ) հավաքականին։
  2. Քաղաքների թվի վերաբերյալ կարող են նշվել այլ տվյալներ` ելնելով այն բանից, որ քաղաքների մի մասը տեղակայված է Լոս Անջելեսի և Նյու Յորքի ագլոմերացիաների սահմաններում։

Հղումներ[խմբագրել]

  • ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթը; ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի պաշտոնական կայք 1, 2, worldfootball.net, RSSSF-ի արխիվ (անգլերեն), mediotiempo.com (իսպ.), arquivodosmundiais.com (պորտ.)
  • ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը; ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի պաշտոնական կայք (անգլերեն)
  • Հյուսիսային ու Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի մայրցամաքային առաջնությունները; RSSSF-ի արխիվ (անգլերեն)
  • ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի շրջանակում; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք 1, 2, 3, 4, 5, RSSSF-ի արխիվ 1, 2, 3, 4, 5 (անգլերեն)