Դիոկղետիանոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Diocletianus
Դիոկղետիանոս
Հռոմեական կայսրության 51-րդ կայսր
Diocletien Vaux1.jpg
Դիոկղետիանոսի կիսանդրին
Իշխանություն Մ.թ. 284 թ., նոյեմբերի 20286 թ., ապրիլի 1 (միայնակ)
Ապրիլի 1, 286 թ.-305 թ-ի մայիսի 1 (որպես արևելքի Օգոստոս)[1]
(20 տարի, 162 օր)
Թագադրում Մ.թ. 284 թ., նոյեմբերի 20
Լրիվ անուն Դիոկղոս (լրիվ անունն անհայտ) (ծնվելուց մինչ թագադրում);
Կեսար Գայոս Ավրելիանոս Վալերիանոս Դիոկղետիանոս Օգոստոս (որպես կայսր)[2]
Ծնվել է՝ 244 թ., դեկտեմբերի 22 (244-12-22)
Ծննդավայր Սալոնա (ժամանակակից Խորվաթիա)
Մահացել է՝ Դեկտեմբերի 3, 311 թ. (66 տարեկան)
Վախճանի վայր Ասպալաթոս (ժամանակակից Խորվաթիա)
Թաղվել է՝ Դիոկղետիանոսի պալատ, Ասպալաթոս (ժամանակակից Խորվաթիա)
Նախորդ Նումերիանոս
Հաջորդող Կոնստանդիոս I Քլոր
Գալերիոս
Ուղեկից Ֆրիսկա


Գայոս Ավրելիանոս Վալերիանոս Դիոկղետիանոս[3] (լատ.՝ Gaius Aurelius Valerius Diocletianus, 245 - 313 թթ.), Հռոմեական կայսրության կայսր 284 թ., նոյեմբերի 20-305 թ-ի մայիսի 1: Դիոկղետիանոսի գահակալմամբ ավարտվում է 3-րդ դարի ճգնաժամը։ Դիոկղետիանոսը զգաց, որ միայնակ կառավարել այդ մեծածավալ կայսրությունն անհնար է, և այդ պատճառով կայսրությունը կիսեց երկու հավասարազոր կայսրերի միջև, ովքեր կրում էին Օգոստոս տիտղոսը։ Նրա բաժանման հիման վրա հետագայում ստեղծվեցին Արևմտա- և Արևելահռոմեական կայսրությունները։ 293 թ. այդ բաժանումն ավելի խորացավ, քանի որ յուրաքանչյուր Օգոստոս ընտրեց ենթակայսրերի` Կեսարների, որպեսզի ապահովեն ժառանգների։ Այս կառավարման համակարգը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Տետրարխիա ("չորսի իշխանությունը") կամ Չորրորդապետություն։ Նա կարողանում է հայոց գահին հաստատել ապագա Տրդատ Գ Մեծին։ Նա վարել է խիստ քաղաքականություն, որի շնորհիվ կարողացել է որոշ ժամանակով միավորել կայսրությունը։ Դիոկղետիանոսը միակ կայսրն է, ով ինքնակամ հրաժարվել է գահից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Barnes, New Empire, 4.
  2. Barnes, New Empire, 4. For full imperial titulature, see: Barnes, New Empire, 17–29.
  3. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 59։ ISBN 99941-56-03-9։