Քիրսավան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քիրսավան
ԵրկիրԱրցախի Հանրապետություն Արցախի Հանրապետություն
Շրջան Շուշիի շրջան
ԲԾՄ1600 մետր
Խոսվող լեզուներՀայերեն
Բնակչություն33[1][Ն 1] մարդ (2005)
Ազգային կազմՀայեր
(մինչև 2020 թվականի նոյեմբեր)
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
(մինչև 2020 թվականի նոյեմբեր)
Ժամային գոտիUTC+4
##Քիրսավան (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ[2]

Քիրսավան, գյուղ Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանում[3][4][5][6][7][8], որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո[5][6][7][8]։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Շուշիի շրջանի բնակավայրերից, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Լաչինի շրջանի բնակավայր։

Բնակավայրի անուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրի հայկական անունը Քիրսավան է, իսկ ադրբեջանական անունը՝ Քյոհնաքենդ (ադրբ.՝ Köhnəkənd):

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արցախի Հանրապետության Քիրսավան համայնքը տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Շրջկենտրոն Շուշիից գտնվում է 32 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 43 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը բարձրլեռնային է, ունի 2662,73 հա տարածք, որից 1997,42 հա անտառային հողեր են։ Քիրսավան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը[3]։

Մեծ Քիրս լեռ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիրսավան գյուղից արևելք գտնվում է Արցախի լեռնաշղթայի հարավային ճյուղի բարձր գագաթներից է, լեռնաշղթայի հարավային հատվածի ամենաբարձր գագաթը։ Ունի 2724,6 մ բարձրություն[9]։ Իր տեսքի և պատմական նշանակության համար տեղացինների կողմից կոչվում է «Արցախյան բռունցք»։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիրսավանն ունի հնագույն պատմություն և դարեր շարունակ եղել է հայկական բնակավայր[10]։

Արցախյան պատերազմ (1991-1994)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո[11][5][6][7][8]։

Պատմամշակութային հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիրսավանի տարածքում եղել են բազմաթիվ հին խաչքարեր, եկեղեցիների և այլ պատմական շինությունների փլատակներ[10], 2 աղբյուր, որոնք կոչվում էին «Ցորտ» և «Երե»[3]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիրսավանի համայնքի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի դրությամբ 86 մարդ էր (22 տնտեսություն)[3]։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը[12].

Տարի 2008 2009 2010
Բնակիչ 48 48 63

Համայնքային կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարին տակում առկա էր միջնակարգ դպրոց, բուժկետ, գյուղապետարան։ Համայնքային ճանապարհները գրունտային են։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած էր․ հասանելի էր հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Քիրսավանն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ[3]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր[Ն 2] գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Բնակավայրի տարածքի 591,91 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են[3]։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիրսավանում գործում էր[Ն 3] միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 6 աշակերտ[3]։

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանական պատերազի հետևանքով Քիրսավանը զրկվել է հայ ազգաբնակչությունից։ Գյուղը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։
  2. 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանական պատերազի հետևանքով Քիրսավանը զրկվել է հայ ազգաբնակչությունից։ Գյուղը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։
  3. 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանական պատերազի հետևանքով Քիրսավանը զրկվել է հայ ազգաբնակչությունից։ Գյուղը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 2005 թվականի Արցախի Հանրապետության մարդահամար։
  2. Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, (արխիվացված 05․04․2021թ․)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Հակոբ Ղահրամանյան, Տեղեկատու Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.։
  4. «Արցախի Հանրապետության բնակավայրերի ցանկը հանրապետության Ազգային ժողովի կայքում (Արցախի Հանրապետության օրենքը երկրի վարչատարածքային բաժանման մասին, 25 մարտի 2005 թ., ք.Ստեփանակերտ, ՀՕ-178, ստորագրված նախագահ Ա․Ղուկասյանի կողմից)։»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին։ Վերցված է 2021-03-13 
  5. 5,0 5,1 5,2 Արցախի Հանրապետության այն բնակավայրերի ցանկը, որոնք գտնվում են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո /հրապարակված Արցախի Հանրապետության Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության կողմից/, (արխիվացված 05․03․2021թ․
  6. 6,0 6,1 6,2 «Հրապարակվել է Արցախի՝ Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։
  7. 7,0 7,1 7,2 «Հրապարակվել է Արցախի՝ Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը», (արխիվացված
  8. 8,0 8,1 8,2 «Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած՝ Արցախի համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։
  9. Սերգեյ Մելքումյան, Լեռնային Ղարաբաղ, Երևան, 1990 թ., էջ 9
  10. 10,0 10,1 Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան, Երևան, 2004 թվական, էջ 666։
  11. «Արցախը հրապարակել է Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։ Ազատություն Ռադիոկայան։ Դեկտեմբեր 10, 2020 
  12. «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների»։ Վերցված է 2021 Մայիսի 1