Վալի Էքսպորտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox artiste.png
Վալի Էքսպորտ
Österreichischer Filmpreis 2013 C Valie Export.jpg
Ի ծնե Lua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-de-at" does not exist։
Ծնվել է մայիսի 17, 1940(1940-05-17)[1][2][3][4][5] (78 տարեկան)
Ծննդավայր Լինց, Ավստրիա[1]
Քաղաքացիություն Flag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտություն կինոռեժիսոր, վիզուալ արտիստ, համալսարանի պրոֆեսոր, սցենարիստ և լուսանկարիչ
Ոճ new media art, feminist art, Viennese Actionism և performance art
Պարգևներ Վիեննա քաղաքին մատուցած ծառայությունների համար ոսկե նշան և City of Vienna Prize for Fine Arts[6]
Կայք valieexport.at
Valie Export Վիքիպահեստում

Վալի Էքսպորտ (անգլ.՝ Waltraud Höllinger (Lehner), մայիսի 17, 1940(1940-05-17)[1][2][3][4][5], Լինց, Ավստրիա[1]), ավստրիացի նկարչուհի: Նրա աշխատանքները ներառում են վիդեոինստալյացիաներ, բոդի արտ, ֆիլմեր, համակարգչային անիմացիա, քանդակագործություն և ժամանակակից արվեստի բազմաթիվ ոլորտներին առնչվող հրապարակումներ[7]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1940 թվականի մայիսի 9-ին Լինցում: Մինչև 14 տարեկանը Լեները սովորել է վանքին կից դպրոցում, ինչից հետո ընդունվել է Վիեննայի Տեքստիլ արդյունաբերության ազգային դպրոց, որտեղ ուսանել է նկարչություն, դիզայն: Լեները նաև ոչ տևական ժամանակ աշխատել է կինոստուդիայում որպես սցենարիստ և խմբագիրа[8][9][10]:

1967 թվականին Լեներն ընդունել է «VALIE EXPORT» կեղծանունը, որը գրվել է մեծատառերով (ինչպես լոգոտիպը), ինչը ծխախոտային հանրահռչակ բրենդի անվանում էր (նրա իսկական անունը Վալտրաուդ Լեներ է): Ավելի ուշ նա պնդել է, որ այլևս չի ուզեցել կրել ո'չ հոր, ո'չ էլ ամուսնու ազգանունը: Նոր անվան հետ Վալի Էքսպորտը հայտնվել է Վիեննայի արվեստի շրջանակներում, որտեղ այդ տարիներին գերիշխում էին ակցիոնիստներ Հերման Նիտշը, Գյունտեր Բրուսը, Օտտո Մյուլը, Ռուդոլֆ Շվարցկոգլերը և այլք: Ակցիոնիստների շարժումը հենց իր` Վալտրաուդ Լեների բնորոշմամբ, զգալիորեն ազդել է իր արվեստի վրա:

1995-1996 թվականներին Վալի Էքսպորտը եղել է Քյոլնի Մեդիաարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր մուլտիմեդիայի բնագավառում:

Աշխատանքներ և քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1970-ական թվականներին Ավստրիայում ֆեմինիստական շարժումը բախվում էր այն փաստի հետ, որ դեռ կենդանի էր ավստրիացիների այն սերունդը, ում վերաբերմունքը կանանց նկատմամբ բխում էր նացիստական գաղափարախոսությունից: Ընդ, որում, Վալտրաուդ Հյոլինգերը մինչ իր քաղաքական ու գեղարվեստական «ծնունդը», եղել է «դասական կին ու մայր»:

Վալի Էքսպորտի «պարտիզանական» առաջին ելույթները հանրաճանաչ են դարձել ավելի ուշ` մտնելով ֆեմինիստական արվեստի պատմության մեջ: 1968-1971 թվականներին նրա «Tapp- und Tast-Kino» (Tap and Touch Cinema) ծրագիրը կազմակերպվել է եվրոպական տասնյակ քաղաքներում[11]: Այդ բացորոշ աշխատանքով նա յուրաքանչյուր ցանկացողի հնարավորություն էր ընձեռում դիպչել իր մերկ մարմնի վերին մասին: ԶԼՄ-ները արձագանքում են այդ պրովոկացիոն աշխատանքին. թերթերից մեկը նույնիսկ ավստրիացի նկարչուհուն վհուկ է համարել:

Նրա որոշ աշխատանքներ, այդ թվում` «Անտեսանելի թշնամիները», «Սինտագման», «Կորպերսպլիտերը» նկարչուհու մարմինը ցուցադրում են` կապված պատմական շենքերի հետ ոչ միայն ֆիզիկապես, այլև խորհրդանշային կերպով: «Գենդերային տարածությունների» կարծրատիպային դերերի պատմական փոփոխությունների վերլուծությունը Վալի Էքսպորտի քաղաքական ու ֆեմինիստական մոտեցումն է արվեստին: Ֆիլմերը ցույց էին տալիս դրանց հեղինակի համոզմունքները այն բանում, որ կնոջ մարմինը իր պատմության ողջ ընթացքում արվեստի ու գրականության միջոցով տղամարդկանց կողմից մանիպուլյացիայի է ենթարկվել. «Interview Magazine» թերթին տված իր հարցազրույցում Էքսպորտը, անդրադառնալով իր «Синтагма» ֆիլմին, ասել է. «Կնոջ մարմինը միշտ եղել է կոնստրուկտոր»:

1973 թվականին էկրան է բարձրանում «Հեռու, հեռացված» կարճամետրաժ ֆիլմը, որտեղ Վալի Էքսպորտը դանակով իրեն վնասվածք է հասցնում` փորձելով դրանով ցույց տալ այն վնասը, որ հասցնում են կնոջ մարմնին, երբ կինը հետևում է գեղեցկության ավանդական ստանդարտներին: Համանման նպատակ էին հետապնդում և նրա այլ աշխատանքներ, մասնավորապես «Body Sign Action» լուսանկարը (1970) և «Aktionshose: Genitalpanik»-ում նրա ելույթը (1968):

1977 թվականին նկարահանվում է Վալի Էքսպորտի և Փիթեր Վեյբելի գեղարվեստական առաջին ֆիլմը` «Unsichtbare Gegner»: Նրա մյուս ֆիլմը` «Սիրո պրակտիկան» ցուցադրվել ` Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնում (35-րդ):

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1990: Վիզե քաղաքի մրցանակը կիրատական արվեստի ոլորտում
  • 1992: Վիդեո և մեդիա արվստների ավստրիական մրցանակ
  • 1995: Ջեներալի ֆոնդի մրցանակ քանդակագործության բնագավառում
  • 1997: Գաբրիելե Մյունտերի մրցանակ
  • 2000: Օսկար Կոկոշկայի մրցանակ
  • 2000: Ալֆրեդ Կուբինի մրցանակ` «Վերին Ավստրիայի մշակութային մեծ արժեքներ»
  • 2003: Վիեննային մատուցած ծառայությունների համար ոսկե մեդալ
  • 2005: Գիտության և արվեստի բնագավառի ավստրիական մրցանակ
  • 2009: Լինցի Արվեստի և կիրառական դիզայնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր
  • 2010: Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների մեծ ոսկե մրցանակ

Հատընտիր ցուցահանդեսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1973: Ժամանակակից արվեստի ինստիտուտի ավստրիական ցուցահանդես — Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
  • 1977: Körpersplitter, Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճարի մերձակա պատկերասրահ — Վիեննա Ավստրիա (անհատական ցուցահանդես)
  • 1980: Կորպերկոնֆիգուրացիա 1972—1976, Կրինցինգեր պատկերասրահ — Ինսբրուք, Ավստրիա
  • 1990: Glaserne Papiere, Ֆոնդ EA Generali — Վիեննա, Ավստրիա
  • 1997: Split Reality: ВАЛИ ЭКСПОРТ — Вена
  • 2000: Galerie im Taxispalais — Ինսբրուք, Ավստրիա (անհատական ցուցահանդես)
  • 2004: ՎԱԼԻ ԷՔՍՊՈՐՏ Կամդենա արվեստի կենտրոն — Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
  • 2007: ՎԱԼԻ ԷՔՍՊՈՐՏ Պոմպիդու կենտրոն — Փարիզ, Ֆրանսիա
  • 2010: Zeit und Gegenzeit. Österreichische Galerie Belvedere — Վիեննա և Բոլցանո, Իտալիա
  • 2012: Վալի Էքսպորտի արխիվ Kunsthaus Bregenz — Բրեգենց
  • 2013: XL: 19 նոր ձեռքբերումներ լուսանկարչության բնագավառում, Ժամանակակից արվեստի թանգարան — Նյու Յորք, ԱՄՆ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118912984 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 Valie Export
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú CulturalSão Paulo: Itaú Cultural, 1987. — ISBN 978-85-7979-060-7
  5. 5,0 5,1 filmportal.de
  6. https://www.wien.gv.at/kultur/abteilung/ehrungen/preise/preistraeger.html#bild
  7. Lynne Warren Encyclopedia of Twentieth-century Photography. — Routledge, 2006. — С. 468–470. — 1849 с. — ISBN 9781579583934
  8. Margarete Lamb-Faffelberger Out from the Shadows: Essays on Contemporary Austrian Women Writers and Filmmakers. — Ariadne Press, 1997. — С. 229. — 320 с. — ISBN 9781572410374
  9. Hans-Michael Bock The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema. — Berghahn Books, 2009. — С. 114. — 596 с. — ISBN 9780857455659
  10. Michele Abate, Melissa Larner, Claudio Nasso Faces in the Crowd: Picturing Modern Life from Manet to Today. — Skira, 2004. — С. 349. — 394 с. — ISBN 9788876240690
  11. «VALIE EXPORT | POMERANZ COLLECTION»։ pomeranz-collection.com։ Վերցված է 2017-03-23 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]