Ջորջ Սանտայանա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Ջորջ Սանտայանա
իսպ.՝ Jorge Agustín Nicolás Ruiz de Santayana y Borrás
George Santayana.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 16, 1863(1863-12-16)[1][2][3][4][5][6] Մադրիդ, Իսպանիա[7] և San Bernardo street, Մադրիդ[8]
Մահացել է սեպտեմբերի 26, 1952(1952-09-26)[7][1][2][3][4][5][6] (88 տարեկանում) Հռոմ, Իտալիա[7]
բնական մահով
Գերեզման Campo Verano
Բնակության վայր(եր) Ավիլա[8] և Beacon Street[8]
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Դավանանք ագնոստիցիզմ
Մասնագիտություն փիլիսոփա, գրող, բանաստեղծ, վիպասան, ակնարկագիր և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Հարվարդի համալսարան
Գործունեության ոլորտ փիլիսոփայություն
Անդամակցություն Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա և Phi Beta Kappa
Ալմա մատեր Հարվարդի համալսարան, Հումբոլդտի համալսարան և Թագավորական քոլեջ, Քեմբրիջ
Տիրապետում է լեզուներին իսպաներեն և անգլերեն[1]
George Santayana Վիքիպահեստում

Ջորջ Սանտայանա (անգլ.՝ George Santayana, իսպ.՝ Jorge Agustín Nicolás Ruiz de Santayana, դեկտեմբերի 16, 1863(1863-12-16)[1][2][3][4][5][6], Մադրիդ, Իսպանիա[7] և San Bernardo street, Մադրիդ[8] - սեպտեմբերի 26, 1952(1952-09-26)[7][1][2][3][4][5][6], Հռոմ, Իտալիա[7]), ամերիկացի փիլիսոփա, քննադատական ռեալիզմի ներկայացուցիչ։ Ծագումով՝ իսպանացի։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1872-1912 թվականներին ապրել է ԱՄՆ-ում, 1907-1912 թվականներին՝ Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր։ Կրել է Ու․ Ջեմսի և Ա․ Բերգսոնի ազդեցությունը, կյանքի վերջին տարիներին մոտեցել է էկզիստենցիալիզմին, Է․ Հուսեռլի ֆենոմենոլոգիային և Ա․ Ուայտհեդի «պրոցեսի փիլիսոփայությանը»։ Սանտայանայի մետաֆիզիկական համակարգը տրված է «Կեցության ոլորտները» երկում։ Փիլիսոփայության հիմնական խնդիրը Սանտայանան համարում է աշխարհի նկատմամբ բարոյական և գեղագիտական կողմնորոշում մշակելը․ փիլիսոփայությունը ոչ եկեղեցական կրոն է, այն ուղղված է մարդու «մտքին և սրտին»։ Պոեզիան, արվեստը, կրոնը մարդկային հոգեկանի բարձրագույն ձևերն են, որոնք խիստ հակադրվում են «կենդանական հավատի» (արտաքին աշխարհի գոյությունն ընդունող անմիջական համոզմունքի) վրա հիմնված կենսաբանորեն մեկնաբանվող պրակտիկային և գիտությանը։ Ընդ որում, գիտությունն ըմբռնվել է որպես աշխարհի օգաապաշաական նշանակություն Ունեցող ոչ իսկական ընկալում։ Սանտայանան «Տիրապետություն և իշխանություն» գրքում (1951) Պլատոնի ոգով մշակել է հակադեմոկրատական հասարակական-քաղաքական ուսմունք։ Հեղինակ է նաև «Վերջին պուրիտանը» վեպի (1935) և գեղագիտության, մշակույթի ու գրականության վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների։ Հայտնի է իր փայլուն գրելաոճով։ Սանտայանայի գաղափարների վրա է հիմնվում ամերիկյան հասարակական մտքի հակասցիենտիստական ուղղությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Spanish Biographical DictionaryReal Academia de la Historia.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Сантаяна Джордж // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 https://books.google.es/books?id=jmRiyN9r63sC&pg=PA452
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 184 CC-BY-SA-icon-80x15.png