Ոսպնյակի մթագնում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ոսպնյակի մթագնում
cataracta
Cataract in human eye.png
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս lens disease[1]
Պատճառ Կարմրախտ, Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ, Շաքարային դիաբետ, Վիտիլիգո և Ichthyosis
Հիվանդության ախտանիշ տեսողության վնասվածքներ, Glare և Diplopia
Բուժաքննություն eye examination
Բուժում intraocular lens և cataract glasses
Բժշկական մասնագիտություն ակնաբանություն
ՀՄԴ-9 366
ՀՄԴ-10 H25-H26, H28, Q12.0
OMIM 601371
Հիվանդությունների բազա 2179
MedlinePlus 001001
MeSHID D002386
Disease Ontology 2179
Cataracts Վիքիպահեստում

Ոսպնյակի մթագնում կամ կատարակտ (լատ.՝ cataracta, հին հուն․՝ καταρράκτης — «ջրվեժ, ջրվեժի ցայտեր»), աչքի ոսպնյակի թափանցիկության խանգարում։ Բնականոն ոսպնյակը բացարձակ թափանցիկ է։ Մթագնումը հանգեցնում է տեսողության վատացման։

«Կատարակտա» տերմինն արտահայտում է հին հույների սխալ պատկերացումը, ըստ որի ոսպնյակի մթագնման պատճառը ծիածանաթաղանթի և ոսպնյակի միջև պղտոր հեղուկի լցվելն է։ Ըստ ոսպնյակի մթագնած հատվածի տեղադրության տարբերում են՝ պարկավոր(ոսպնյակը ծածկող պատիճում), կեղևային(սկըսվում է կեղևային զանգվածներից և աստիճանաբար ընդգրկում ամբողջ ոսպնյակը), կորիզային(հատկապես ոսպնյակի կորիզակի կենտրոնական շերտերում) մթագնումներ։

Խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսպնյակի մթագնումը բաժանում են 2 խմբի.

  • ոչ առաջընթաց մասնակի (սովորաբար՝ բնածին),
  • ինչպես նաև առաջընթաց (սովորաբար՝ ձեռքբերովի), որոնց դեպքերում ոսպնյակը ժամանակի ընթացքում լրիվ կորցնում է թափանցիկությունը։

Առաջընթաց մթագնում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջընթաց մթագնման շարքին են դասվում ոսպնյակի ծերունական մթագնումը, որի առաջացման պատճառները դեռևս ուսումնասիրված չեն, սակայն առաջացման համար կարևոր նշանակություն ունի ոսպնյակի սնուցման խանգարումը։

Ոսպնյակի ծերունական մթագնումը բնորոշվում է դանդաղ ընթացքով։ Նրա «հասունացման» շրջանը (ոսպնյակի մթագնման առաջընթացը) տարբեր մարդկանց մոտ տարբեր է և կախված է տարիքից ու հիվանդի ընդհանուր վիճակից։

Ոսպնյակի մթագնումը համարվում է «հասունացած», եթե լրիվ մթագնել է ամբողջ ոսպնյակը։ Ոսպնյակի մթագման հասունացման աստիճանը կարևոր նշանակություն ունի վիրահատական բուժման ժամկետը որոշելու համար։

Ոսպնյակի մթագման հասունացման ժամկետի և հիվանդի տարիքի միջև գոյություն ունի օրինաչափ կապ։ Որքան մեծ է տարիքը, այնքան ոսպնյակի մթագման առաջընթացը դանդաղ է, և հակառակը՝ որքան երիտասարդ է հիվանդը, այնքան արագ է խորանում մթագնումը։ Երբեմն ոսպնյակի մթագնումը ախտահարում է երկու աչքը:

Ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսպնյակի մթագման առաջացմանը նպաստում են շաքարախտը, աչքի երկարատև հիվանդությունները (աչքի անոթաթաղանթի բորբոքում, ցանցաթաղանթի շերտազատում, աչքի բարձր աստիճանի կարճատեսություն, գլաուկոմա և այլն), աչքի վնասվածքները, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճանի (հալոցային վառարանների մոտ) կամ իոնացնող ճառագայթների ազդեցության պայմաններում առանց պաշտպանական միջոցների՝ երկարատև աշխատանքը։

Ոսպնյակի մթագման ժամանակ տեսողության նվազմանը նախորդում է աչքերի առաջ մուգ զոլերի, գծիկների, բծերի առկայծումը։ Հիվանդ աչքով լամպի, մոմի, լապտերի լույսին նայելիս տեսնում են լույսի ոչ թե մեկ, այլ մի քանի աղբյուրներ։ Դա բացատրվում է անհավասարաչափ մթագնած ոսպնյակի միջով լույսի ճառագայթների բեկման խանգարմամբ։ Անհրաժեշտ է նշել, որ տեսողության վատացմամբ ուղեկցվող այդ երևույթները նկատվում են նաև աչքի այլ հիվանդությունների ժամանակ։ Ճիշտ ախտորոշել կարող է միայն ակնաբույժը։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժումը կարող է լինել պահպանողական և վիրահատական՝ մթագնած ոսպնյակի հեռացումով։ Անհրաժեշտ է խուսափել ինքնաբուժումից, քանի որ այն հաճախ հանգեցնում է ոսպնյակի մթագնումի արագ առաջընթացի։ Ոսպնյակի մթագնումնի տարբեր տեսակների դեպքում նշանակում են ոչ միատեսակ միջոցներ, ընտրել կարող է միայն ակնաբույժը։

Վիրաբուժական միջամտությունից հետո տեսողությունը մնում է բավականին ցածր, այն վերականգնվում է ակնոցով (նշանակվում է վիրահատությունից 1,5-2 ամիս անց)։ Վերջին տասնամյակում ՀՀ-ում լայնորեն տարածում են գտել արհեստական ոսպնյակի օգտագործմամբ վիրահատությունները։ Ոսպնյակի մթագնումով հիվանդներին խորհուրդ չի տրվում յուղոտ և աղի կերակրատեսակներ։ Օգտակար է վիտամիններով հարուստ սնունդը՝ գազարը, հում կաղամբը, բողկը, լիմոնը, խնձորը, լոռամրգին, հաղարջը ևն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 638 CC-BY-SA-icon-80x15.png