Վիտամին E

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վիտամին E-ի.α-տոկոֆերոլ տեսակը

E վիտամին, պատկանում է ճարպալույծ միացություններին, որի մեջ են մտնում տոկոֆերոլներն ու տոկոտրիենոլները[1]։ E վիտամինի շատ տարբեր տեսակներից γ-տոկոֆերոլն ամենատարածվածն է Հյուսիսային Ամերիկայի դիետներում[2]։ γ-տոկոֆերոլ պարունակում են եգիպտացորենի, սոյայի ձեթը, մարգարինը և աղցանները։[3][4] α-տոկոֆերոլը` E վիտամինի կենսաբանորեն ամենաակտիվ տեսակը, հաջորդ տարածված տեսակն է Հյուսիսային Ամերիկայի ռացիոնում։ E վիտամինի այս տարբերակով հարուստ են ցորենի սաղմը, արևածաղիկը և արևածաղկի ձեթը։[4][5] Որպես ճարպալույծ անտիօքսիդանտ, այն կասեցնում է թթվածնի ռեակտիվ տեսակների արտադրությունը, որոնք գոյանում են ճարպի թթվեցման ժամանակ։[6][7][8]

Ֆունկցիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

E վիտամինն ունի բազմաթիվ կենսաբանական ֆունկցիաներ։ E վիտամինի ֆունկցիաներից ամենակարևորն անտիօքսիդանտն է և դրանով է E վիտամինն առավել կարևոր եւ հայտնի։[9] Լինելով ճարպալույծ, այն պարուրված է բջջային մեմբրանով, որը և պաշտպանում է նրան թթվեցման վտանգից։ Սակայն կան այլ ֆունկցիաներ ևս, որ նույնպես կարևոր են համարվում։ α-Տոկոֆերոլն ունի կարգավորող ներգործություն էնզիմային ռեակցիաների վրա։ Օրինակ, C պրոտեինկինասը (PKC), որը կարևոր է մկանների աճի համար, կարող է արգելակվի α-տոկոֆերոլի կողմից։ α-Տոկոֆերոլն ունի խթանիչ ազդեցություն դեֆոսֆորիլացիոն էնզիմի վրա։[10]

Ազդեցությունը առողջության վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիտամին E-ն մահացելիությունը չի նվազեցնում, նույնիսկ մեծ չափաբաժիններով,[11] և կարող է չնչին ավելացնել այն։[12] Այն չի լավացնում շաքարի պարունակությունը արյան մեջ շաքարախտով հիվանդ մարդկանց մոտ[11] կամ իջեցնում ռիսկի գործոնը։[13] Վիտամին E-ի ամենօրյա հավելումը չի նվազեցնում շագանակագեղձի քաղցկեղի ռիսկը, այլ կարող է այն բարձրացնել։[14]

Անբավարարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

E վիտամինի անբավարարությունը կարող է առաջացնել`

α-Տոպոֆերոլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

α-Տոպոֆերոլը կարևոր ճարպալույծ անտիօքսիդանտ է։

Տոկոտրիենոլներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրական թույլատրելի չափաբաժինը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիտամին E-ի օրվա պահանջը 10-30 մգ է։

Սննդի աղբյուրներն ու հավելումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիտամին E պարունակում են ճարպոտ ձուկը, ընկուզեղենը, բուսայուղերը և այլն։ Վիտամին E-ի բացակայության կամ անբավարարության դեպքում կարող է առաջանալ մաշկի թեփոտվածություն։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Brigelius-Flohe B; Traber (1999)։ «Vitamin E: function and metabolism»։ FASEB 13: 1145–1155 
  2. Traber MG (1998)։ «The biological activity of vitamin E»։ The Linus Pauling Institute։ Վերցված է մարտի 6, 2011 
  3. Bieri JG; Evarts (1974)։ «γ-Tocopherol: metabolism, biological activity and significance in human vitamin E nutrition»։ American Journal of Clinical Nutrition 27 (9): 980–986։ PMID 4472121 
  4. 4,0 4,1 4,2 Brigelius-Flohé R, Traber MG (հուլիսի 1, 1999)։ «Vitamin E: function and metabolism»։ FASEB J. 13 (10): 1145–55։ PMID 10385606 
  5. Reboul E, Richelle M, Perrot E, Desmoulins-Malezet C, Pirisi V, Borel P (2006 Nov 15)։ «Bioaccessibility of carotenoids and vitamin E from their main dietary sources»։ Journal of Agricultural and Food Chemistry 54 (23): 8749–8755։ PMID 17090117։ doi:10.1021/jf061818s 
  6. National Institute of Health (5/4/2009)։ «Vitamin E fact sheet» 
  7. Herrera, Barbas C (2001)։ «Vitamin E: action, metabolism and perspectives»։ Journal of Physiology and Biochemistry 57 (2): 43–56։ PMID 11579997։ doi:10.1007/BF03179812 
  8. Packer L, Weber SU, Rimbach G (February 2001)։ «Molecular aspects of α-tocotrienol antioxidant action and cell signalling»։ Journal of Nutrition 131 (2): 369S–73S։ PMID 11160563 
  9. Bell EF (1987)։ «History of vitamin E in infant nutrition»։ Am. J. Clin.Nutr 46 (1 Suppl): 183–186։ PMID 3300257 
  10. Schneider C (2005)։ «Chemistry and biology of vitamin E»։ Mol Nutr Food Res 49 (1): 7–30։ PMID 15580660։ doi:10.1002/mnfr.200400049 
  11. 11,0 11,1 Abner EL; Schmitt, FA, Mendiondo, MS, Marcum, JL, Kryscio, RJ (2011 Jul)։ «Vitamin E and all-cause mortality: a meta-analysis.»։ Current aging science 4 (2): 158–70։ PMID 21235492 
  12. Bjelakovic G; Nikolova, D, Gluud, LL, Simonetti, RG, Gluud, C (2008 Apr 16)։ «Antioxidant supplements for prevention of mortality in healthy participants and patients with various diseases.»։ Cochrane database of systematic reviews (Online) (2): CD007176։ PMID 18425980։ doi:10.1002/14651858.CD007176 
  13. Bin Q; Hu, X, Cao, Y, Gao, F (2011 Apr)։ «The role of vitamin E (tocopherol) supplementation in the prevention of stroke. A meta-analysis of 13 randomized controlled trials.»։ Thrombosis and haemostasis 105 (4): 579–85։ PMID 21264448 
  14. Haederle Michael։ «Vitamin E Supplements Raise Risk of Prostate Cancer»։ Health Discovery։ AARP։ Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 11 
  15. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ traber անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 Office of Dietary Supplements։ «Vitamin E Professional Fact Sheet»։ National Institutes of Health։ Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 14 
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Institute of Medicine. Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes: Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids. Washington, DC: National Academy Press, 2000.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 Kowdley KV, Mason JB, Meydani SN, Cornwall S, Grand RJ (June 1992)։ «Vitamin E deficiency and impaired cellular immunity related to intestinal fat malabsorption»։ Gastroenterology 102 (6): 2139–42։ PMID 1587435