Նիկողայոս Բունիաթյան
- Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բունիաթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։
Նիկողայոս Բունիաթյան | |
---|---|
![]() | |
Ծնվել է | օգոստոսի 24 (սեպտեմբերի 5), 1878[1], օգոստոսի 24, 1878[2] կամ սեպտեմբերի 7, 1884[2] |
Ծննդավայր | Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն[1][2] |
Մահացել է | դեկտեմբերի 13, 1943[1][2] |
Վախճանի վայր | Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1][2] |
Ազգություն | հայ |
Կրթություն | Օդեսայի գեղարվեստական ուսումնարան և Գեղարվեստի բարձրագույն դպրոց (1914)[1] |
Աշխատավայր | Վխուտեմաս, Երևանի պետական համալսարան և ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիա |
Ուշագրավ աշխատանքներ | Գյուղատնտեսական բանկի շենք, Ռոյալ Թուլիփ Գրանդ Հոթել և Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոց |
Անդամություն | Հայաստանի ճարտարապետների միություն |
Նիկողայոս Բունիաթյան Վիքիդարանում | |
![]() |
Նիկողայոս Բունիաթյան (օգոստոսի 24 (սեպտեմբերի 5), 1878[1], օգոստոսի 24, 1878[2] կամ սեպտեմբերի 7, 1884[2], Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն[1][2] - դեկտեմբերի 13, 1943[1][2], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1][2]), հայ ճարտարապետ, պրոֆեսոր (1920)։
Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ (1924-1938)։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Նիկողայոս Բունիաթյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ Օդեսայի գեղարվեստի ուսումնարանում սովորել է արվեստ և ճարտարապետություն, այնուհետև 1914 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1911-1912 թվականներին չափագրել, գծանկարել ու ջրաներկ պատկերել է Նովոլադոժսկի շրջանի 15-17-րդ դարերի ռուսական ճարտարապետության փայտե և քարե շուրջ 15 հուշարձան, 1913 թվականին՝ Մոսկվայի «Մենշիկովի աշտարակը» (Գաբրիել հրեշտակապետի եկեղեցի)։
Հայկական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ Բունիաթյանը զբաղվել է 1914 թվականից, երբ ակադեմիկոս Նիկողայոս Մառը նրան հրավիրել է մասնակցելու Շիրակի շրջանում կատարվող գիտարշավին։ 1914-1916 թվականներին Նիկողայոս Մառի Անիի հնագիտական արշավախմբերի կազմում հետազոտել, չափագրել, նկարել է միջնաբերդի Պալատական եկեղեցին, Աբուղամրենց Սուրբ Գրիգորը, քաղաքատիպ բնակելի տներ, Երերույքի և Շիրակավանի տաճարները, Օղուզլուի եկեղեցին, Տիգնիս ամրոցը և այլն։
1917-1924 թվականներին եղել է Մոսկվայի ճարտարապետական ինստիտուտի դասախոս, ամբիոնի վարիչ, Մոսկվա-Կազան երկաթուղու Կրատովո կայարանում Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծով կառուցվող հիվանդանոցային ավանի շինարարության ղեկավար։ 1924 թվականին Ալեքսանդր Թամանյանի խորհրդով Նիկողայոս Բունիաթյանը հրավիրվել է Հայաստան. 1924-1936 թվականներին եղել է Երքաղխորհրդի ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար, 1924-1938 թվականներին՝ Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ։ Միաժամանակ 1924-1930 թվականներին դասավանդել է ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետում (1924 թվականին՝ դեկան)՝ իր ջանքերով հիմնադրված ճարտարապետական բաժնում (պրոֆեսոր, ամբիոնի վարիչ)[3], մեծ ավանդ է ներդրել Երևանի շինարարական ինստիտուտի կազմակերպման (1933 թվականից՝ ԵՊԻ), հայկական ճարտարապետական դպրոցի ստեղծման գործում։
Նիկողայոս Բունիաթյանի անմիջական ղեկավարությամբ են բացվել մայրաքաղաքի մայրուղիներն ու հրապարակները, կառուցապատվել նոր թաղամասեր, իրականացվել Թումանյան և Նալբանդյան փողոցների խաչմերուկի երկու նմանատիպ, բնակելի տներով (1925) քաղաքաշինական լուծումը։
1938 թվականին անհիմն բռնադատվել է, 1939 թվականին արդարացվել։
1940 թվականին Կարո Հալաբյանի հրավերով Նիկողայոս Բունիաթյանը տեղափոխվել է Մոսկվա. 1940-1943 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի ասպիրանտուրայի տնօրենի պաշտոնակատար[4]։
Ստեղծագործական աշխատանք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բունիաթյանի՝ նուրբ քաղաքաշինարարի զգացողությամբ, ճարտարապետական մեծ տակտով և պրոֆեսիոնալ խորը կուլտուրայով ստեղծված ստեղծագործորթյունները դարձել են Երևան քաղաքի 1920-1930-ական թվականների ճարտարապետական կերպարի կրողները։
Նիկողայոս Բունիաթյանի նախագծերով կառուցվել է՝
- Շուրջ 70 շենք (նաև Գյումրիում, Վանաձորում, Հրազդանում, Երևանում (բնակելի շենքեր՝ Նալբանդյան փողոց 21, 23, Մաշտոցի պողոտա 14, 18))
- Երևանում՝ «Ինտուրիստ» («Ռոյալ Թյուլիփ-Երևան», 1926, հյուրանոցի ճակատներն ու ինտերյերները մշակելիս Բոլնիաթյանն օգտվել է դասական ճարտարապետության ձևերից), «Սևան» (1930, քանդվել է 2004 թվականի դեկտեմբերին) հյուրանոցները
- Գյուղբանկը (1927, օգտագործել հայկական միջնադարի ճարտարապետություն)
- ԵՊՀ (Կորյունի փողոցում, 1928)
- ՀՊՄՀ (Տիգրան Մեծի պողոտայի և Խանջյան փողոցի անկյունում, 1929) հանրակացարանները
- Հայկինոյի նկարահանման տաղավարները Տերյան փողոցում (1928)
- Քանաքեռում Խաչատուր Աբովյանի տան (18-րդ դար) վերակառուցումը տուն-թանգարանի (1929)
- Մանկական առողջարան Նորքում (1933)
- Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շենքը՝ Մաշտոցի պողոտա 33ա
Նա է սկսել Գառնիի ամրոցի և տաճարի ԳՀ ու վերականգնման առաջին աշխատանքները, արդյունքն ամփոփել «Հեթանոսական տաճար Տրդատի պալատին կից Գառնի ամրոցում» (1933, հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն) աշխատության մեջ, որը հիմք է ծառայել հետագայում տաճարի վերականգնման համար։
Մեջբերումներ Նիկողայոս Բունիաթյանից
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![]() |
«Ոճր ստեղծվում է կոլեկտիվ կառուցումներով։ Ամեն մի երկիր, ամեն մի ժողովուրդ պետք է մտցնի իր ստեղծագործական աշխատանքի բաժինը համաշխարհային ճարտարապետության ընդհանուր օրգանիզմի մեջ։ Ապագան ցույց կտա, թե վերոհիշյալ մատնանշված ուղղությունը, որ բխում է և էպոխայի տնտեսական հանգամանքներից, որքան առաջ կբերի ճարտարապետներ-նորոգողներին, որոնք կստեղծեն մոռացված տրադիցիան և կմշակեն նոր սեփական էսթետիկան[5]։ | ![]() |
Երկեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Ани. Дворцовая церковь, П., 1915 (Памятники армянского искусства, в. 1); Архитектура Армении [I-XIX вв.], М., 1950 (համահեղինակ).
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Դոլուխանյան Լ., Նիկողայոս Բունիաթյան, Ե., 1990:
- Ильина М., Профессор Н. Г. Буниатов, М., 1944.
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
- ↑ «Նիկողայոս Բունիաթյանի կենսագրությունը ԵՊՀ կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 2-ին.
- ↑ Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005.
- ↑ Նիկողայոս Բունիաթյան
Աղբյուրներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Դոլուխանյան, Լ. Կ. (1985) Ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյան. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2 . pp. 85–92. ISSN 0135-0536
![]() | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նիկողայոս Բունիաթյան» հոդվածին։ |
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նիկողայոս Բունիաթյան» հոդվածին։ |
|
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 2, էջ 610)։ ![]() |
|
- Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ
- 1878 ծնունդներ
- Օգոստոսի 24 ծնունդներ
- Սեպտեմբերի 7 ծնունդներ
- 1884 ծնունդներ
- Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
- Դեկտեմբերի 13 մահեր
- 1943 մահեր
- Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
- ԵՊՀ դասախոսներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
- Երևանի գլխավոր ճարտարապետներ
- ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
- Խորհրդային ճարտարապետներ
- Հայ ճարտարապետներ
- Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
- Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
- Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
- Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր