Նիկոլայ Նեկրասով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Նիկոլայ Նեկրասով
Николай Некрасов.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 28 (դեկտեմբերի 10), 1821[1][2]
Ծննդավայր Նեմիրով, Վիննիցայի մարզ
Վախճանվել է դեկտեմբերի 27 1877 (հունվարի 8 1878)[1][2] (56 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[3]
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող, ինքնակենսագիր, գրական քննադատ, լրագրող և հրապարակախոսություն
Լեզու ռուսերեն[4]
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Կրթություն Imperial St. Petersburg University
Աշխատավայր Հայրենական գրառումներ
Nikolay Nekrasov Signature.svg
Նիկոլայ Նեկրասով Վիքիդարանում
Nikolay Nekrasov Վիքիպահեստում

Նիկոլայ Նեկրասով (նոյեմբերի 28, դեկտեմբերի 10, 1821, բնակավայր Նեմիրով, այժմ՝ Ուկրաինիա, Վիննիցայի մարզում - հունվարի 8, 1878, (դեկտեմբերի 27, 1877), Պետերբուրգ), ռուս բանաստեղծ, գրական-հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տունը, որտեղ ծնվել է Նիկոլայ Նեկրասովը

Մանկությունն անցկացրել է Յարոսլավլի մոտ գտնվող Գրեշնեո (այժմ՝ Նեկրասովո) գյուղում, հոր կալվածքում։ 1832-1837 թվականին սովորել է Յարոսլավլի գիմնազիայում։ 1839 թվականին ապարդյուն փորձել է ընդունվել Պետերբուրգի համալսարանը (1839-1840 թվականներին եղել է ազատ ունկնդիր)։ Զրկվելով հոր նյութական օժանդակությունից՝ Նեկրասովը կիսաանապաստան կյանք է վարել։ 1840 թվականին լույս է տեսել նրա «Երազներ և հնչյուններ» առաջին ժողովածուն, որն արժանացել է Վ․ Բելինսկու խիստ բացասական գրախոսությանը։

Ներսակովի գաղափարական-ստեղծագործական ձևավորման համար վճռական գործոն եղավ ծանոթությունը Վ․ Բելինսկու հետ, որի ազդեցությամբ նա հեռացավ իրականության պատկերման կեղծ ռոմանտիկական դիրքերից և հարեց «նատուրալ դպրոցին»։ Նրա բանաստեղծությունները տոգորվեցին սոցիալական բովանդակությամբ («Ճանապարհին», «Հայրենիք»)։

Հոդվածներ, գրախոսություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիմանկար

Նեկրասովն իր հոդվածներում ու գրախոսություններում վճռականորեն պաշտպանել է գրականության մեջ ռեալիզմի և ժողովրդայնության գեղագիտական սկզբունքները, մերժել «արվեստը արվեստի համար» տեսությունը։ 1847 թվականից Ի․ Պանաևի հետ Նեկրասովը հրատարակել է «Սովրեմեննիկ» ամսագիրը։ 50-ական թվականների կեսերի հասարակական վերելքի շրջանում, երբ «Սովրեմեննիկ»-ում, Ներսակովի նախաձեռնությամբ ղեկավար դեր են ստանձնել Ն․ Չեռնիշեսկին և Ն․ Դոբրոլյուբովը, ամսագիրը դարձել է ռուս ազատագրական շարժման հետ սերտորեն կապված հեղափոխական դեմոկրատիայի մարտական օրգանը։ Նրանց հետ համագործակցությունը նպաստել է Ներսակովի հեղափոխական-դեմոկրատական հայացքների ամրապնդմանը։ Խմբագրության ներսում գաղափարական սահմանազատման ժամանակ Նեկրասովը հրաժարվել է լիբերալ գրողների խմբի հետ համագործակցելուց, նրա համակրանքը եղել է Չեռնիշևսկու կողմը։ 1856 թվականին լույս է տեսել Ներսակովի «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որը դարձել է ռուս, առաջավոր գրականության հեղափոխական-դեմոկրատական ուղղության մանիֆեստը։ «Պոետն ու քաղաքացին» ծրագրային բանաստեղծության մեջ հաստատվել է Ներսակովի՝ որպես հասարակական տրիբունի, քաղաքացիական ակտիվությունը․ աստիճանաբար նրա քնարերգության մեջ ուժեղացել են հեղափոխական մոտիվները («Խորհրդածություններ շքամուտքի առաջ», «Երգ Երյոմուշկային», «Մանուկների լացը», «Ասպետ մեկ ժամով»)։ 1859-1861 թվականների հեղափոխական իրադրության շրջանում խորացել է գյուղի, ժողովրդի կյանքի թեման։ Ճնշված գյուղացու նկատմամբ անկեղծ ցավով են տոգորված նրա «Մտորում», «Թաղում», «Կալիստրատ» բանաստեղծությունները և «Գեղջուկ երեխաներ» (1861), «Փերեզակներ» (1861), «Սառնամանիք-կարմիր քթիկ» (1863) պոեմները։ Ետռեֆորմյան Ռուսաստանում մարդկանց ծանր, ուժից վեր աշխատանքի դեմ ուղղված բողոք է արտահայտում, «Երկաթուղին» (1864) պոեմը, որը միաժամանակ լի է հավատով ժողովրդական ստեղծագործական ուժերի նկատմամբ։ «Դոբրոլյուբովի հիշատակին» բանաստեղծությունը (1864) մարդկության ազատությանն ու երջանկությանը նվիրված հիմն է։ 60-ական թվականների սկիզբը Ներսակովի համար եղել է դաժան փորձությունների շրջան՝ Դոբրոլյուբովի մահը (1861), Չեռնիշևսկու և «Զեմլյա ի վոլյա» հեղափոխական գաղտնի կազմակերպության շատ անդամների ձերբակալությունը (1862), «Սովրեմեննիկ»-ի փակվելը (1866)։ Այս բարդ իրադրության մեջ նա հուսահատ փորձ է արել փրկելու ամսագիրը՝ հանդես գալով ինքնակալությանը հնազանդություն քարոզող բանաստեղծությամբ, որի համար հետագայում դառնորեն զղջացել է։ 1868 թվականին Նեկրասովն իր ձեռքն է վերցրել «Օաեչեստվեննիե զապիսկի» ամսագիրը, որը և խմբագրել է մինչև իր կյանքի վերջը։

70-ական թվականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներսակովի կինը

Ներսակովի 70-ական թվականների ստեղծագործության մեջ արտացոլվել են դեմոկրատական շարժման նոր վերելքի ժամանակաշրջանի, հեղափոխական նարոդնիկության, հեղափոխականորեն տրամադրված մտավորականության՝ դեպի ժողովուրդը գնալու շարժման կարևորագույն գծերը։ Նա գրել է Ռուսաստանի հեղափոխական անցյալին նվիրված պոեմներ, երգել դեկաբրիստների սխրանքը («Պապը», 1870), նրանց հավատարիմ ու հայրենասեր կանանց անձնազոհությունը («Ռուս կանայք», 1872-1873)։ Ավելի սուր է դարձել Ներսակովի երգիծանքը․ բարեմիտ չինովնիկներին ու ազնվատոհմ երեսպաշտներին մերկացնող վաղ շրջանի բանաստեղծություններից նա անցել է քաղաքական ոչնչացնող ծաղրի, ծաղկել է ինքնակալական կարգերը, բուրժ․ գործամոլներին ու բյուրոկրատներին, ճորտատեր-կալվածատերերին ու լիբերալ գործիչներին, ցարական գրաքննությունը, մամուլի կեղծ ազատությունը («Լրագրային», «Երգեր ազատ խոսքի մասին», «Դատարան», «Մոտ անցյալը», 1871, «ժամանակակիցներ», 1875-1876

Ներսակովի գլուխգործոցը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներսակովի ստեղծագործության գլուխգործոցը «Ո՞վ է Ռուսիայում լավ ապրում» (1866-1876) պոեմն է, որը 19-րդ դարի կեսերի ժողովրդական կյանքի իսկական բանաստեղծական հանրագիտարան է։ Նրա հիմնական թեման, ըստ Վ․ Ի․ Լենինի, գյուղացիության արթնացումն է «դարավոր քնից», նրա ձգտումը «պայքար մղել լիակատար ազատության համար» ։ Ներսակովը ստեղծել է ճնշված գյուղացիների կերպարների մի ամբողջ պատկերասրահ։ Սրանց մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավում Գրիշա Դոբրոսկլոնովը, որը մարմնավորում է գյուղացի հեղափոխականի, ազատության ժող․ իդեալը կրողի գծերը։ Եվ բովանդակությամբ, և՝ ձևով նորարարական այս ստեղծագործության մեջ լայնորեն օգտագործված է ժող․ բանավոր պոեզիան։ Ն․ մեծ ազդեցություն է գործել ոչ միայն իր ժամանակի դեմոկրատական ուղղության բանաստեղծների, այլև ընդհանրապես ռուս պոեզիայի հետագա զարգացման, ինչպես նաև ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունների վրա։

Ներսակովի պոեզիան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներսակովի պոեզիան լայն ընդունելություն է գտել նաև հայ իրականության մեջ։ Բանաստեղծի նկատմամբ հայերը հետաքրքրություն են ցուցաբերել դեռես նրա կենդանության օրոք։ Գրող և լրագրող Ի․ Պանաևի միջոցով, որի մայրը հայուհի էր, Պետերբուրգի առաջավոր հայ երիտասարդությունը համախմբվել է «Սովրեմեննիկ»-ի շուրջը։ Ռ․ Պատկանյանը Ներսակովի ստեղծագործությունների հայ առաջին թարգմանիչներից է։ Իր գաղափարական ուղղությամբ նեկրասովյան «Սովրեմեննիկ» թվականին առավել մոտ էր կանգնած «Հյուսիսափայլ»-ը, որը Ներսակովից թարգմանաբար մի շարք նյութեր է հրապարակել։ Ներսակովի «Լռիր դու, մուսա վշտի, վրեժի» ստեղծագործությունը բարերար ազդեցություն է ունեցել «Հյուսիսափայլ»-ի շուրջը համախմբված բանաստեղծներ Միքայել Նալբանդյանի, Սմբատ Շահազիզի, Գ․ Բարխուդարյանի, Մ․ Մադաթյանի, Գ․ Բուդաղյանի և ուրիշների վրա։ 70-ական թվականներից սկսած Ներսակովի բանաստեղծությունները և նրա մասին հոդվածներ հաճախ են տպագրվել հայ պարբերական մամուլում («Հայկական աշխարհ», «Բազմավեպ», «Աղբյուր», «Տարազ», «Մուրճ», «Մշակ», «Արձագանք», «Արարատ», «Թատրոն», «Լումա» և այլն)։ Նախահեղափոխական տարիներին Ներսակովին թարգմանել են Խորեն Ստեփանեն, Ք․ Քուշներյանը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը, Հովհաննես Թումանյանը, Գ․ Բարխուդարյանը, Աթաբեկ Խնկոյանը և ուրիշներ։ Այս գործում մեծ է հատկապես Ալեքսանդր Ծատուրյանի դերը, որը «Ռուս բանաստեղծներ»՝ (1906) երկրորդ գրքում ընդգրկել է նաև Ներսակովից իր կատարած թարգմանությունները։ Խորհրդային շրջանում Ներսակովին թարգմանել են Եղիշե Չարենցը, Գևորգ Աբովը, Նաիրի Զարյանը, Գեղամ Սարյանը, Սողոմոն Տարոնցին, Պարույր Սևակը, Գևորգ Էմինը, Հուրյան Թաթուլը և ուրիշներ։ 1971 թվականին, բանաստեղծի ծննդյան 150-ամյակի առթիվ, Երևանում հրավիրվել է համամիութենական գիտական կոնֆերանս՝ «Նեկրասովը և ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունը» թեմայով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 216 CC-BY-SA-icon-80x15.png