Յան Մատեյկո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յան Մատեյկո
լեհ.՝ Jan Matejko
Matejko Self-portrait.jpg
Ծնվել էհունիսի 24, 1838(1838-06-24)[1][2] կամ հուլիսի 30, 1838(1838-07-30)[3]
ԾննդավայրԿրակով, Կրակովի Հանրապետություն[4]
Վախճանվել էնոյեմբերի 1, 1893(1893-11-01)[1][5][6][7][2][8] (55 տարեկանում)
Մահվան վայրԿրակով, Գալիցիայի և Լոդոմերիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[4]
Ազգությունլեհեր
ՔաղաքացիությունԿրակովի Հանրապետություն
Ավստրո-Հունգարիա
ԿրթությունԿրակովի արվեստի ակադեմիա, Կրակովի համալսարան և Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիա
Դավանանքկաթոլիկություն[9]
Մասնագիտություննկարիչ և համալսարանի պրոֆեսոր
Ժանրպատմական գեղանկարչություն, դիմանկար, կենդանիների նկարչություն և կրոնական նկարչություն
Թեմաներգեղանկարչություն
Ուշագրավ աշխատանքներՊրուսական տուրք, Գրյունվալդի ճակատամարտ, Constitution of May 3, 1791? և Stańczyk?
ՈւսուցիչWładysław Łuszczkiewicz? և Wojciech Stattler?
ԱշակերտներMaurycy Gottlieb?, Յացեկ Մալչևսկի, Józef Mehoffer? և Ստանիսլավ Վիսպյանսկի
ՊարգևներՊատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ
ԱնդամակցությունՍերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա և Սերբիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա
ՀայրՖրանցիշեկ Կսավերի Մատեյկո
ԱմուսինՏեոդորա Մատեյկո
ԶավակներՀեկենա Ուներզիսկա
ստորագրություն
Jan Matejko signature.svg
Jan Matejko Վիքիպահեստում

Յան Մատեյկո (լեհ.՝ Jan Alojzy Matejko, հունիսի 24, 1838(1838-06-24)[1][2] կամ հուլիսի 30, 1838(1838-07-30)[3], Կրակով, Կրակովի Հանրապետություն[4] - նոյեմբերի 1, 1893(1893-11-01)[1][5][6][7][2][8], Կրակով, Գալիցիայի և Լոդոմերիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[4]), լեհ նկարիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է Կրակովի Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում (1825-1858 թվականներ, 1873 թվականից՝ տնօրեն), Մյունխենի (1859 թվական) և Վիեննայի (1860 թվական) Գեղարվեստի ակադեմիաներում։ 1860 թվականից ստեղծագործել է Կրակովում։ Նկարել է հիմնականում Լեհաստանի պատմության շրջադարձային դեպքերին նվիրված բազմաֆիգուր կոմպոզիցիաներ՝ ձգտելով արձագանքել մոտ ժամանակների և արդի քաղաքական իրադարձություններին։ Սկզբնական աշխատանքներում ազգային շահերին դավաճանող շլյախտային հակադրել է հայրենասերների պաթետիկ ողբերգական կերպարներ («Ստանչիկ», 1862 թվական, «Ռեյտան», 1866 թվական), այլաբանորեն պաշտպանվել պաշտոնական քննադատությունից («Մատեյկոյի դատապարաումը», 1867 թվական, բոլորն էլ Ազգային թանգարան, Վարշավա1870-1880-ական թվականներին. մարտանկարներում և պատմական կոմպոզիցիաներում իշխում է գործողության տպավորիչ դրամատիզմը («Գրյունվալդի ճակատամարտը», 1878 թ., Ազգային թանգարան, Վարշավա, «Պրուսական տուրք», 1882 թվական, Ազգային թանգարան, Կրակով)։ Ստեղծել է նաև դիմանկարներ և բնանկարներ, որմնանկարներ (Կրակովի Կույս Մարիամ կոստյոլում, 1889-1891 թթ.

1979 թվականին՝ Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիայի հիմնադրման 100-ամյակին, ակադեմիան անվանակոչվել է իր հիմնադիր և առաջին նախագահ Յան Մատեյկոյի անունով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  3. 3,0 3,1 Dr. Constant v. Wurzbach Matejko, Johann B. Alois // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 17. — S. 99.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Матейко Ян // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 Jan Matejko
  6. 6,0 6,1 6,2 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  7. 7,0 7,1 7,2 SNAC — 2010.
  8. 8,0 8,1 8,2 սեփականություն
  9. https://www.pch24.pl/zapomniane-dzielo-matejki,544,i.html
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 281 CC-BY-SA-icon-80x15.png