Յան Էվանգելիստա Պուրկինե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Յան Էվանգելիստա Պուրկինե
չեխ․՝ Jan Evangelista Purkyně
Jan Vilímek - Jan Evangelista Purkyně.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 17, 1787({{padleft:1787|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4][5]
Լիբոխովիցե, Լիտոմերիցեի շրջան, Ústí nad Labem Region, Չեխիա[6]
Մահացել է հուլիսի 28, 1869({{padleft:1869|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[1][2][3][4][5] (81 տարեկանում)
Պրահա, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[6]
Գերեզման Վիշեհրադսկե գերեզմանատուն
Քաղաքացիություն Flag of the Czech Republic.svg Չեխիա
Ավստրո-Հունգարիա
Ազգություն Չեխեր
Մասնագիտություն բուսաբան, նյարդաբան, թարգմանիչ, բժիշկ, համալսարանի պրոֆեսոր, կենսաբան, ֆիզիոլոգ, անատոմ, լուսանկարիչ և գրող
Հաստատություն(ներ) Վրոցլավի համալսարան և Պրահայի Կարլի համալսարան
Գործունեության ոլորտ բնախոսություն
Անդամակցություն Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Հայրենական շղակույթի սիլեզիական ընկերություն, Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Ալմա մատեր Պրահայի Կարլի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն և չեխերեն[1]
Հայտնի աշակերտներ Ludwig Traube և Karel Chodounský
Երեխա(ներ) Էմանուել ֆոն Պուրկինե և Կարել Պուրկինե
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) Purkinje
Jan Evangelista Purkyně Վիքիպահեստում

Յան Էվանգելիստա Պուրկինե (չեխ․՝ Jan Evangelista Purkyně, դեկտեմբերի 17, 1787({{padleft:1787|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4][5], Լիբոխովիցե, Լիտոմերիցեի շրջան, Ústí nad Labem Region, Չեխիա[6] - հուլիսի 28, 1869({{padleft:1869|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})[1][2][3][4][5], Պրահա, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[6]), չեխ կենսաբան, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ (1836), Բրեսլավլի (1823 թվականից) և Պրահայի (1850 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ Հիմնել է աշխարհում առաջին ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը Բրեսլավլում (1839), ապա Պրահայում (1851Աշխատանքները մեծապես նպաստել են ֆիզիոլոգիայի, բջջաբանության, անատոմիայի և սաղմնաբանության զարգացմանը։

Հայտնաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնաբերել է ձվաբջջի կորիզը (1825), տվել «պրոտոպլազմա» հասկացությունը (1839), կատարելագործել է մանրադիտակային տեխնիկան։ Տեսողության ֆիզիոլոգիայի բնագավառում կատարած հետազոտությունները (1818-1825) հանդիսացել են ակնա 8ա․ է․ Պուրկինի ակնադիտման հիմքը։ Նկարագրել է հյուսվածաբանական մի շարք կառուցվածքներ, որոնք կոչվում են նրա անունով (օրինակ՝ Պուրկինի թելիկներ, Պուրկինի բջիջներ)։ Պուրկինը չեխական լեզվի, գրականության, մշակույթի և գիտության վերածնման ու զարգացման ջատագովներից էր։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Eberhard J. Wormer։ Syndrome der Kardiologie und ihre Schöpfer. München 1989, S. 201—210
  • J. R. Berg, J. Sajner։ J.E. Purkyne as a piarist monk. Bull Hist Med 49 (1975) 381
  • Dictionary of Scientific Biography 11, S. 213
  • Vladislav Kruta։ Jan Evangelista Purkyne, Physiologist. Prag 1969
  • Erna Lesky։ Purkynes Weg. Wissenschaft, Bildung und Nation. Sbb Wien phil-hist Kl 265 (1970)
  • Manfred Vasold։ Vermittler zwischen Slawen und Deutschen. Dtsch Ärztebl 84 (1987) A-3484
  • Johannes Urzidil։ Goethe in Böhmen (Kap. Purkyne), Zürich 1962

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ազգային բժշկական ակադեմիա — 1820.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Who Named It?
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Пуркине Ян Эвангелиста // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png