Միլենա Եսենսկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միլենա Եսենսկա
չեխ․՝ Milena Jesenská
Milena Jesenská.jpg
Ծնվել էօգոստոսի 10, 1896(1896-08-10)[1]
ԾննդավայրՊրահա, Բոհեմիայի թագավորություն[2]
Մահացել էմայիսի 17, 1944(1944-05-17)[1][3][4] (47 տարեկանում)
Մահվան վայրՌավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար, Գերմանիա
ՔաղաքացիությունԱվստրո-Հունգարիա
Չեխոսլովակիա
Մասնագիտությունգրող, լրագրող և թարգմանիչ
ԱմուսինՅարոմիր Կրեյցար և Ernst Polak
Ծնողներհայր՝ Յան Եսենսկի
Քաղաքական կուսակցությունՉեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Աշխարհի արդարակյացներ և Recipient of the Order of Tomáš Garrigue Masaryk, 2nd class
ԵրեխաներJana Černá

Միլենա Եսենսկա (չեխ․՝ Milena Jesenská, օգոստոսի 10, 1896(1896-08-10)[1], Պրահա, Բոհեմիայի թագավորություն[2] - մայիսի 17, 1944(1944-05-17)[1][3][4], Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար, Գերմանիա), չեխ լրագրող, գրող, խմբագիր և թարգմանչուհի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միլենա Եսենսկան ծնվել է Պրահայում (Ավստրո-Հունգարիա, ներկայում՝ Չեխիա)։ Համարվում է, որ նրա տոհմը ծագում է Կարլի համալսարանի բժշկության առաջին պրոֆեսոր Յան Եսենիուսից, որ մահապատժի է ենթարկվել 1621 թվականի հունիսի 21-ին Հին քաղաքի հրապարակում Հաբսբուրգում Ֆերդինանդ II-ին ցույց տրված դիմադրության 27 մասնակիցների շարքում։ Սակայն այդ տեսակետը վիճելի է[5][6]։ Միլենայի հայրը՝ Յան Եսենսկին, եղել է վիրաբույժ-ատամնաբույժ և Կարլի համալսարանի պրոֆեսոր, իսկ մայրը՝ Միլենա Նեյցլարովան, մահացել է, երբ դուստրը եղել է 16 տարեկան։ Գրող Ռուժենա Եսենսկայի զարմուհին է։

Միլենա Եսենսկան սովորել է «Միներվայում», որ աղջիկների առաջին ակեդեմիական գիմնազիան էր Ավստրո-Հունգարիայում[7]։ Այն ավարտելուց հետո նա մի կարճ ժամանակ սովորել է Պրահայի կոնսերվատորիայում և բժշկական ֆակուլտետում, սակայն թողել է ուսումը երկու կիսամյակ հետո։ 1918 թվականին նա ամուսնացել է հրեական ծագմամբ մտավորական ու գրաքննադատ Էռնստ Պոլլակի հետ, որի հետ ծանոթացել էր Պրահայի գրական շրջանակներում։ Ամուսնու հետ նա տեղափոխվել է ապրելու Վիեննայում։ Ամուսնությունը, որի պատճառով նա իբր թե մի քանի տարով խզել է հարաբերությունները հոր հետ, եղել է դժբախտ[8][9] (ինչը հերքվում է մի շարք ուսումնասիրողների կողմից[10]

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի որ Պոլլակի եկամուտները չեն բավականացրել պատերազմից տուժած քաղաքում ապրելու համար, Եսենսկան սկսել է աշխատել որպես թարգմանչուհի։ 1919 թվականին նրա ձեռքն է ընկնում գրող Ֆրանց Կաֆկայի «Հնոցապան» պատմվածքը, և նա նամակ է գրում հեղինակին՝ խնդրելով թույլ տալ թարգմանել այն գերմաներենից չեխերեն։ Այդ նամակով սկիզբ է դրվել ինտենսիվ նամակագրության։ Կաֆկան ու Եսենսկան հանդիպել են երկու անգամ. առաջին անգամ նրանք չորս օր անցկացրել են Վիեննայում, ապա մեկ օր Գմյունդում։ Վերջիվերջո Կաֆկան խզել է հարաբերությունները Եսենսկայի հետ մասամբ այն պատճառով, որ վերջինս չէր կարող լքել ամուսնուն։ Նրանց գրեթե ամենօրյա շփումը հանկարծակի ընդհատվել է 1920 թվականի նոյեմբերին։ Նրանք մեծ նշանակություն են ունեցել միմյանց համար. 1922 և 1923 թվականներին նրանք փոխանակել են ևս մի քանի նամակներ, իսկ իր կյանքի ավարտին Կաֆկան (նա մահացել է 1924 թվականին) Եսենսկային է ուղարկել իր օրագրերը[8][11]։ «Հնոցապան» ստեղծագործությունը դարձել է Կաֆկայի երկը, որ թարգմանվել է չեխերեն։ Հետագայում Եսենսկան թարգմանել է Կաֆկայի ևս երկու պատմվածքներ, ինչպես նաև Գերման Բրոխի, Ֆրանց Վերֆելի, Էփտոն Բիլ Սինքլերի ու այլոց ստեղծագործությունները[12][9][10]։

Վիեննան Միլենա Եսենսկան սկսել է ստեղծագործել՝ տպագրելով առաջնորդողներ Պրահայի ամենահայտնի ամսագրերի ու թերթերի կանանց սյունակներում։ Օրինակ՝ նա տպագրվել է «Տրիբունայում», իսկ 1923 և 1926 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում գրել է այնպիսի հրատարակությունների համար, ինչպիսիք են՝ «Národní listy», «Pestrý týden» և «Lidové noviny»։

1925 թվականին Միլենա Եսենսկան բաժանվել է Պոլլակից և վերադարձել Պրահա, որտեղ շուտով ծանոթացել է չեխական ավանգարդիզմի ներկայացուցիչ, ճարտարապետ Յարոմիր Կրեյցարի հետ, որի հետ հետագայում ամուսնացել է։ Պրահայում նա շարունակել է աշխատել որպես լրագրող, գրել է թերթերի ու ամսագրերի համար, ինչպես նաև հանդես է եկել որպես մանկական գրքերի խմբագիր ու թարգմանիչ։ Այդ շրջանում նրա գրած մի շարք հոդվածներ տպագրվել են Պրահայի «Topič» հրատարակչատան երկու տարբեր ժողովածուներում[10]։

1930 թվականին Միլենա Եսենսկան տարվել է կոմունիզմով (ինչպես այդ ժամանակաշրջանի չեխական մտավորականության շատ ներկայացուցիչներ), սակայն 1936 թվականին հիասթափվել է նրանից ստալինիզմի էքսցեսների պատճառով[12]։ 1934 թվականի հոկտեմբերին նա բաժանվել է Կրեյցարից, որպեսզի վերջինս կարողանա ամուսնանալ լատիշ թարգմանչուհու հետ, որի հետ նա ծանոթացել էր Խորհրդային Միություն կատարած այցելության ընթացքում[13]։

1938 թվականից մինչև 1939 թվականը Միլենա Եսենսկան խմբագրել է չեխական քաղաքական-մշակութային «Přítomnost» հայտնի ամսագիրը, որ հիմնադրվել էր քաղաքական մեկնաբան ու դեմոկրատ Ֆերդինանդ Պերուտկայի կողմից։ Այնտեղ նա գրել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության ու Գերմանիայի վերելքի, Ավստրիայի անշլյուսի ու Չեխոսլովակիայի համար դրա հնարավոր հետևանքների մասին[12][8]։

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանական զորքերի կողմից Չեխոսլովակիայի օկուպացումից հետո Միլենա Եսենսկան միացել է Դիմադրության ընդհատակյա շարժմանը և բազմաթիվ հրեաների ու քաղաքական փախստականների օգնել արտագաղթել։ Սակայն ինքը որոշել է մնալ՝ հաշվի չառնելով հնարավոր հետևանքները։ 1939 թվականի նոյեմբերին նա ձերբակալվել է գեստապոյի կողմից և նախ բանտարկվել Պրահայի Պանկրաց բանտում, ապա ուղարկվել է Դրեզդեն։ 1940 թվականի հոկտեմբերին Եսենսկան տեղափոխվել է Գերմանիա՝ Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար։ Այնտեղ նա բարոյական աջակցություն է ցույց տվել մյուս կալանավորներին և մտերմացել Մարգարիտա Բուբեր Նոյմանի հետ, որը պատերազմից հետո առաջին է գրել նրա կենսագրությունը։ Միլենա Եսենսկան մահացել է երիկամների անբավարարությունից 1944 թվականի մայիսի 17-ին[8]։

Յան «Հոնզա» Կրեյցարովան (1928-1981), Միլենա Եսենսկայի ու Յարոմիր Կրեյցարի դուստրը, 1950-ական թվականներին գրել է «Půlnoc» ընդհատակյա հրատարակության, իսկ 1960-ական թվականներին՝ «Divoké víno»-ի համար[14]։

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միլենա Եսենսկան արգենտինացի կոմպոզիտոր Ալբերտո Խինաստերայի՝ սոպրանոյի ու նվագախմբի համար նախատեսված «Milena» կանտատի կերպարներից է։ Այն ստեղծվել է Ֆրանց Կաֆկայի նամակների հիման վրա[15]։

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Margarete Buber-Neumann Milena: The Tragic Story of Kafka’s Great Love. — Arcade Publishing, 1997. — ISBN 1-55970-390-3 [1](չաշխատող հղում)
  • Franz Kafka Letters to Milena / Philip Boehm. — New York: Schocken Books, 1990. — ISBN 0-8052-0885-2

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118557467 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 FemBio
  5. Hockaday, 1997, էջ 2
  6. Marková-Kotyková, 1993, էջ 17
  7. Wágnerová, 1996, էջ 33
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Hockaday, 1997
  9. 9,0 9,1 Wágnerová, 1996
  10. 10,0 10,1 10,2 Marková-Kotyková, 1993
  11. «Franz Kafka: The Diaries 1910-1923» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2015-04-02-ին։ Վերցված է 2016-01-22 
  12. 12,0 12,1 12,2 Dressler, 1982
  13. Hockaday, 1997, էջ 155
  14. Ludvík Hess Jana Černá neboli Honza Krejcarová, dcera Mileny Jesenské, milenka Egona Bondyho, černá lyra nebo bílá labuť s poraněnou perutí Bohumila Hrabala(չեխ.) // Divoké vino. — 2005. — № 14.
  15. «Alberto Evaristo Ginastera Fact» (անգլերեն)։ Encyclopedia of World Biography։ 2010։ Վերցված է 2016-01-22 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mary Hockaday Kafka, Love, and Courage: The Life of Milena Jesenská. — New York: The Overlook Press, 1997. — ISBN 0-87951-731-X
  • Marta Marková-Kotyková Mýtus Milena : Milena Jesenská jinak. — Praha: Primus, 1993.
  • Alena Wágnerová 'Milena Jesenská. — Praha: Prostor, 1996.
  • Jaroslav Dressler Kafkova Milena. — Archa, 1982.
  • Alena Wágnerová Dopisy Mileny Jesenské. — Praha: Prostor, 1998.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]