Մաբ (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Մաբ
(S/2003 U 1; Ուրան XXVI)
Mab moon.png
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է 25 օգոստոս 2003 թ. (Մարկ Շոուոլտերի և Ջեք Լիսաուերի կողմից)
Բացարձակ մեծություն (H) 26[1]
Հեռավորությունը Ուրանից 97 736 կմ[2]
Ուղեծրային տվյալներ
Մեծ կիսաառանցք 97 736 կմ[2]
Էքսցենտրիսիտետ 0,0025[2]
Սիդերիկ պարբերություն 0,923 օր[2]
Թեքվածություն 0,1335° (Ուրանի հասարակածի նկատմամբ)[2]
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ ~24 կմ[2]
Մակերևույթի մակերես ~1900 կմ²
Ծավալ ~8000 կմ³
Զանգված ~1,0 × 1016 կգ
Միջին խտություն ~1,3 գ/սմ³
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն ~0,0044 մ/վ²
2-րդ տիեզերական արագություն ~0,011 կմ/վ
Պտույտի պարբերություն Սինքրոն[2]
Առանցքի թեքում 0,0°[2]
Ալբեդո 0,103
Մթնոլորտային տվյալներ
Մթնոլորտի ջերմաստիճան 64 Կ (−209 °C)

Մաբ (անգլ.՝ Mab), Ուրան մոլորակի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Մարկ Շոուոլտերի և Ջեք Լիսաուերի կողմից 2003 թվականի օգոստոսի 25-ին օգտագործելով Հաբլ տիեզերական աստղադիտակը[3]: Այն սկզբում ստացել է S/2003 U 1 ժամանակավոր անվանում[3]: Հետագայում այն անվանվել է Մաբ թագուհու անունով, փերիների թագուհի, ով հիշատակվում է Շեքսպիրի Ռոմեո և Ջուլիետ պիեսում[4]: Այն նույնպես անվանվում է Ուրան XXVI[4]:

Քանի որ արբանյակը փոքր է և ունի մուգ մակերևույթ, այն չի նկատվել Վոյաջեր-2 կայանի կատարած լուսանկարներում 1986 թվականի Ուրանի մոտով անցման ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, այն ավելի պայծառ է քան Պերդիտան, որը նկատվել էր Վոյաջերի կատարած լուսանկարների վրա 1997 թվականին։ Սա ստիպեց գիտնականներին կրկին անգամ վերազննել լուսանկարները, որի արդյունքւոմ էլ հայտնաբերվեց արբանյակը[2]:

Մաբի ճշգրիտ չափերը հայտնի չեն, և եթե այն ունի նույն մակերևույթի գույն, ինչպես Պակը, նրա տրամագիծը կարող է լինել 24 կմ։ Մյուս կողմից եթե այն նման է մյուս հարևան արբանյակին՝ Միրանդային, ապա այն կարող է լինել նույնիսկ ավելի փոքր քան Կուպիդոնը և կարող է համեմատվել ամենափոքր արտաքին արբանյակների հետ[2]:

Մաբը ենթարկվում է հղոր գրավիտացիոն հուզումների, այս հուզումների իրական աղբյուրը դեռևս պարզ չէ, սակայն ենթադրվում է որ դա հարևան արբանյակներից մեկն է[2]:

Մաբը պտտվում է Ուրանի շուրջ նույն հեռավորության վրա, ինչպես և μ օղակը (նախկին անվանումը R/2003 U 1)։ Արբանյակը շատ մոտ է օղակի ձևավորման չափերին, քանի-որ մեծ արբանյակները ձգում են իրենց օղակի մասնիկներին, իսկ փոքրերը չունեն բավարար գրավիտացիոն ուժ դա անելու համար, և հակառակը տարբեր մանր մարմինների հետ բախվելու արդյունքում արտանետում են մասնիկներ[5]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Շեփարդ Սքոթ Ս.։ «Ուրանի հայտնի արբանյակները»։ Կարնեգիի ինստիտուտ (Տիեզերական մագնետիզմի բաժին)։ Վերցված է 2011-11-02 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Շոուոլտեր Մարկ Ռ., Լիսաուեր Ջեք Ջ. (2006-02-17)։ «Ուրանի երկրորդ օղակ-արբանյակ համակարգը. Հայտնաբերումը և դինամիկան»։ Սայենս 311 (5763): 973–977։ Bibcode:2006Sci...311..973S։ PMID 16373533։ doi:10.1126/science.1122882 
  3. 3,0 3,1 Շոուոլտեր Մարկ Ռ., Լիսաուեր Ջեք Ջ. (25 սեպտեմբերի 2003)։ «S/2003 U 1 և S/2003 U 2»։ ՄԱՄ թերթիկ 8209։ ISSN 0081-0304։ Վերցված է 2011-11-02 
  4. 4,0 4,1 «Մոլորակների և արբանյակների անունները և հայտնաբերողները»։ Մոլորակների անվանումների լրատու։ ԱՄՆԵԾ Աստղաերկրաբանություն։ 21 հուլիս 2006։ Վերցված է 6 օգոստոս 2006 
  5. Լեյտոն Լաուրա (28 դեկտեմբերի 2005)։ «Ուրանի երկրորդ օղակ-արբանյակ համակարգը»։ Astronomy.com։ Աստղագիտություն ամսագիր։ Վերցված է 2011-11-02 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]