Համաստեղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Համաստեղ
Hamastegh.jpg
Ծնվել է 1895[1]
Ծննդավայր Փերչենճ, Խարբերդի վիլայեթ
Վախճանվել է 1966[1]
Մասնագիտություն արձակագիր
Ազգություն Հայ
Ժանրեր պատմվածք
Գրական շարժումներ Ռեալիզմ
Համաստեղ Վիքիդարանում

Համաստեղ (Համբարձում Կելենյան) (26 նոյեմբերի, 1895, Փերչենճ, Խարբերդի վիլայեթ - 26 նոյեմբերի, 1966, Նյու Յորք), սփյուռքահայ արձակագիր, համարվում է սփյուռքահայ գրականության հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1895 թվականին Խարբերդի Փերչենճ գյուղում, Թոթովենցի հայրենակիցն է։ Սովորել է նախ գյուղի դպրոցում, ապա Մեզիրե քաղաքի Կենտրոնական վարժարանում, ուր և նրա մեջ ծնվում է սերը դեպի գրականություն։

Համաստեղը իր 1966 թվականին գրված ինքնակենսագրականում հիշում է.

«Իմ մանկական ու պատանեկան աշխարհը գյուղն է իր հեռավոր լեռներու սահմաններով, իր քարաշեն մեչկակ եկեղեցիներով, իր դպրոցով, իր հոգսերով, իր սուրբերով, որոնք գյուղի սահմաններեն ներս կապրեին»։

1913 թվականին հորը լսելով տեղափոխվել է ԱՄՆ, 1920 թվականին մեկ տարի ապրել է Նյու Յորքում, այդ տարիներն հենց Նյու Յորքում էլ առաջին անգամ տեսել և մտերմացել է Շիրվանզադեին։

Հետագայում, 1930 թվականին արդեն Փարիզում մտերմացել է Իսահակյանին, որը նոր էր դուրս եկել Խորհրդային Հայաստանից։ Իսահակյանը միշտ էլ կրկնում էր Շիրվանզադեի խոսքը «Ես փրկեցի Համաստեղին»։

Համաստեղը 1966 թվականի նոյեմբերի 26-ին Նյու Յորքում իր ծննդյան յոթանասունամյակին նվիրված հանդիսավոր երեկոյին, հանկարծամահ է եղել հենց ամբիոնի մոտ։ Թաղված է Բոստոնում

Գրական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաստեղը իր գրական ծածկանունը հորինել է վերցնելով իր և հարազատ եղբայրների (Աստուր, Եղիա) անունների առաջին վանկերը։ Սովորել է նախ գյուղի դպրոցում, ապա Մեզիրե քաղաքի Կենտրոնական վարժարանում, ուր և նրա մեջ ծնվում է սերը գրականության նկատմամբ։

1911 թ. Համբարձումն ավարտում է վարժարանը և դառնում ուսուցիչ գյուղում։ Համաստեղը ԱՄՆ էր գնացել հոր ցանկությամբ ու այդ նոր աշխարհին չէր համակերպվում։ Համաստեղին տիպական է «կարոտի գրականությունը»։

Հայտնի են նրա «Գյուղը» և «Անձրևը» պատմվածքների ժողովածուները, որոնք նկարագրում են հայ գյուղը՝ իր յուրահատուկ անցուդարձով և պատկերներով, «Սպիտակ ձիավորը» վեպը և «Քաջ Նազար» խորագրով երգիծական կարճ պատմվածքները, «Հայաստանի լեռներու սրնգահարը» դրաման, «Առաջին սեր» վիպակը։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Քաջն Նազար եւ 13 պատմուածքներ, Գահիրէ, 1955:
  • Երկեր, հատ. Ա, Պէյրութ, 1966:
  • Առաջին սերը, Պէյրութ, 1966:
  • Հայաստանի լեռներու սրնգահարը, Երևան, 1989:
  • Մոռացված էջեր, հատ. Ա–Դ, Երևան, 2005–2007:
  • Ընտիր պատմուածքներ, Պէյրութ, 2007, 197 էջ:
  • Պատմվածքներ, Երևան, 2015, 200 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խաչատրյան Մ., Համաստեղի ստեղծագործությունը, Ե., 2006։
  • Համաստեղին նվիրված գիտաժողովի նյութեր, Ե., 2008։
  • Շահինյան Գ., Համաստեղ, Բեյրութ, 1961։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]